عصاره مورد موادموثره مورد سبز به دو دسته تقسیم می شوند . 1- عصاره : این تركیب شامل تركیبات polyphenolic بوده كه اغلب ضد باكتری و قابض پوست می باشند ( تانن) لیكن دو ماده مهم همولوگ بنام میرتوكومولونΙ وΠ از آن جدا شده كه اثرات ضد میكروبی بخصوص بر ضد گرم مثبت ها داشته اند . آثار فارماکولوژیکی گیاه مورد: در یک مطالعه که در شرایط in-vitro اثر اسانس، عصاره محلول در آب، عصاره محلول در دی‌کلرومتان و عصاره محلول در روغن ذرت روی انواع میکروبها مطالعه شد مشخص گردید که اسانس مورد می‌تواند مانع رشد باکتری‌های استافیلوکوکوس اورئوس ، پسودوموناس آئروجینوزا، اشریشیاکلی گردد

گرد برگ مورد وورقة اليابس يمنع صنان الاباط والمغابن بوی زیر بغل و کشاله ران پاشيدن گرد گل محمدی با «برگ مورد» براي قطع عرق نافع است برگهای خشک شدۀ گیاه حداقل دارای 5/1% حجمی اسانس زرد کمرنگ می‌باشد (1و2).

روغن مورد از ریزش مو جلوگیری می کند مقوی و مو و سیاه کننده و بلند کننده است. روغن مورد برای مالش دادن اعضای فلج شده نافع است اذا دهن على الرأس، يقوي اصول الشعر ويمنع تساقطه ويطيله ويسوده. برای مشکلات جهاز تنفسی برای ضد عفونی زخمهای پوست . مجله علوم تشريح ايران پاييز 1382; 1(4):21-28. بررسي اثر موضعي تركيب روغن زيتون و برگ مورد بر بهبود زخم سوختگي درجه 2 موش صحرايي حسن زاده غلام رضا*,قرباني رستم,خوان ليلا,نوري زينب هدف: بررسي اثر موضعي روغن مورد بر بهبود زخم سوختگي درجه 2 عمقي موش صحرايي. مواد و روشها: 48 راس موش صحرايي ماده به 4 دسته 12 تايي تقسيم شدند: دسته اول براي دوره 7 روزه، دسته دوم براي دوره 14 روزه، دسته سوم براي دوره 21 روزه و دسته چهارم براي دوره 28 روزه تحقيق در نظر گرفته شدند. هر دسته به سه گروه شاهد سولفاديازين نقره و روغن مورد (تركيب روغن زيتون و برگ مورد) تقسيم شد. پس از بيهوشي عمومي با كتامين و زيلازين (اينتراپريتونئال) مساحت معيني از پوست موش صحرايي با سكه 50 ريالي داغ به قطر 2.5 سانتي متر سوزانده شد و سوختگيهاي مشابه درجه 2 عمقي ايجاد شد. گروه شاهد هيچ گونه درماني دريافت نكرد و گروه سولفاديازين نقره روزي يك بار سطح ضايعه با سولفاديازين نقره و گروه روغن مورد روزي يك بار سطح ضايعه با روغن مورد پوشيده شد. در انتهاي هر دوره موشها با اتر كشته شدند و نمونه برداري از محل سوختگي و پوست سالم مجاور انجام شد نمونه ها پس از مقطع گيري با روش هماتوكسيلين- ائوزين رنگ آميزي شدند وبا روش كيفي بافت شناسي ترميم سوختگي مورد مطالعه قرار گرفت. يافته ها: نتايج نشان داد كه ميزان بهبود سوختگي در گروه دريافت كننده روغن مورد و سولفايازين نقره در هفته چهارم تقريبا سريعتر و بهتر از گروه شاهد بود و تفاوت معني داري بين گروه روغن مورد و سولفاديازين نقره وجود نداشت ولي اسكار بعد از ترميم در هفته چهارم در گروه تحت درمان با روغن مورد نسبت به ساير گروهها كمتر بود. نتيجه گيري: كاربرد موضعي روغن مورد به صورت الگوي يك بار در روز به جراحتهاي سوختگي درج 2 موش صحرايي موجب بهبودي سريعتر از گروه شاهد شد ولي نتايج با گروه سولفاديازين نقره تقريبا يكسان بود. كليد واژه: ترميم، زخم سوختگي، روغن مورد، سولفاديازين نقره، موش صحرايي

عطر مورد تصنع العطور من ورق عشبة الآس وزهره، هوا را لطیف و معطر می کند و ویروس ها و باکتری های هوا را می کشد ووجوده يطيب الهواء ويقتل ما يحمله من جراثيم ويحرر الاوكسيجين من قيوده.

جوشانده ريشه ، برگ و دانه مورد در روغن جوشانده ريشه ، برگ و دانه مورد در روغن براى تقويت مو و جلوگيرى از ريزش آن سودمند مى باشد و از سفيد شدن مو جلوگيرى مى كند.

آب مقطر برگ و گل مورد عرق آس (مورد)"ماء الملائكة" ويستخرج من أوراق الآس وزهرة ماء مقطرا يسمى "ماء الملائكة" ويستعمل مطهرا للأنف. آب مقطر برگ و گل مورد قابض بوده و براى معده مفيد است . از برگ و گل گياه مورد، نوعی آب مقطعر به نام Enad ، Ange تهيه می‌شود كه معطر و دارای اثر قابض است و سابقاً مصرف زيادی داشته است. عرق آس، از برگ وميوه درخت آن، به دست مي آيد. اسانس ومواد عطري اين در خت معطر وپرخاصيت –

پماد مورد از فرآورده هاى موجود در بازار مى توان به پماد موضعى ميرتوپلكس اشاره كرد. (1). اثر ضد ویروس پماد حاوی 10% اسانس گیاه مورد روی بیماران مبتلا به ویروس هرپس سیمپلکس تیپ 1 و 2 مورد آزمایش قرار گرفت. آزمایش‌ها بر اساس روش علمی double blind و به صورت کاملاً اتفاقی در دو گروه تست و کنترل انجام گرفته است. در یک سری آزمایشات بالینی از 46 بیمار آلوده به ویروس هرپس 34 نفر پماد حاوی 10 درصد اسانس مورد و 12 نفر پماد کنترل را به صورت روزی 5ـ3 مرتبه در ناحیه ملتهب به مدت زمان 48 ساعت بهبودی مصرف نمودند. نتایج حاصله نشان می‌دهد که بیماران مبتلا به ویروس پس از این مدت زمان بهبودی کامل یافته‌اند (9).

اسانس مورد(روغن فرّار ) روغن مورد سبز میرتول ( MYRTOL ) اسانس مورد : اسانس مورد فرح بخش و مقوی قلب می‌باشد و سردرد، سرگيجه، درد چشم، گوش و دندان را از بين می‌برد. از برگ مورد نیز اسانس تولیدی می شود . از برگ گياه مورد بر اثر تقطير با بخار آب، نوعی اسانس تهيه می‌شود كه بازده آن، 300 گرم اسانس برای هر 100 كيلوگرم برگ است. اسانس مورد مايعی به رنگ زرد مايل به سبز و دارای بوئی مطبوع می‌باشد. در 2 قسمت الكل 80 درجه نيز حل می‌شود. اسانس مورد دارای ديپانتن، ترپن‌ها و سينئول (اوكاليپتول4 ) است. در هنگام تقطير و در گرمايی بين 160- 170، ماده‌ای به نام ميرتول5 از آن به دست می‌آيد. ميرتنول6 مايعی است روغنی و معطر، كه در هنگام تقطير درجات گرمای بالاتر از 180 درجه حاصل می‌شود. ميرتول، مايعی بی رنگ يا مايل به زرد، دكستروژيو و دارای بوی مطبوع شبيه تربانتين و اوكاليپتول است و به مقدار زياد در الكل و اتر حل می‌شود. اسانس مورد اثر ضدعفونی كننده و آرام بخش دارد و به صورت موضعی برای روماتيسم تجويز می‌شود.برگهای خشک شدۀ گیاه Myrtus communis L. از خانوادۀ Myrtaceae است که حداقل دارای 5/1% حجمی اسانس زرد کمرنگ می‌باشد (1و2). برگهای این گیاه دارای 2ـ5/1 درصد حجمی اسانس است که قسمت عمده آن را ترپینولن (Terpinolen) 4/30%، سینئول، لینالول، ترپینئول (Terpineol)، لینالیل استات تشکیل می‌دهد (1). همچنین در برگ گیاه علاوه بر اسانس، تانن، فلاونوئید، ویتامین C به میزان 82 میلی‌گرم در صد گرم برگ خشک) وجود داشته و فاقد آلکالوئید و گلیکوزیدهای قلبی بوده است اسانس مورد فرح‌آور و مقوی قلب است اسانس مورد از طریق ایجاد بی‌حسی موضعی، اثرات ضد درد و ضد سوزش از خود نشان می‌دهد و در التیام زخمها بسیار مؤثر است شناسايي تركيبهاي تشكيل دهنده اسانس مورت (مورد ) .Myrtus communis L برازنده محمدمهدي * موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، بخش گياهان دارويي و محصولات فرعي اسانس گياه مورت (Myrtus communis L.) در مهرماه 1377 از باغ گياه شناسي ملي ايران (موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع) جمع آوري گرديد و پس از خشك شدن در آزمايشگاه، از برگ آن به روش تقطير با بخار آب اسانس گيري به عمل آمد. مقداراسانس بدست آمده از 85 گرم برگ خشك اين گياه ناچيز بود، به طوري كه مجبور شديم آن را از فاز آبي به وسيله نرمال هگزان جدا كنيم. همچنين به منظور مقايسه تركيبهاي تشكيل دهنده گياه تازه با گياه خشك، برگ تازه مورد نيز به همان روش تقطير با بخار آب مورد اسانس گيري قرار گرفت (بازده عمل در اين مورد 0.45% نسبت به برگ تازه گياه بود). تركيبهاي تشكيل دهنده هر دو اسانس به روشهاي گاز كروماتوگرافي مويي و گاز كروماتوگرافي مويي متصل به طيف سنج جرمي مورد شناسايي كمي و كيفي قرار گرفتند. از ميان 32 تركيب شناسايي شده در اين دو اسانس كه در مجموع 96.3 درصداز وزن اسانس برگ خشك و 96.1 درصد از وزن اسانس برگ تازه را تشكيل مي دادند، به ترتيب تركيبهاي سينئول 1,8-cineole (23.4 و 17.9 درصد)،a-pinene آلفاپينن (22.4 و 29.1 درصد)، ليمونن Limonene (19.2 و 21.5 درصد) لينالول Linalool (11.7 و 10.4 درصد) وLinalyl acetate (6.1 و 4.8 درصد) بيشترين ميزان را به خود اختصاص دادند. ضد باکتری‌ آثار فارماکولوژیکی گیاه مورد: در یک مطالعه که در شرایط in-vitro اثر اسانس، عصاره محلول در آب، عصاره محلول در دی‌کلرومتان و عصاره محلول در روغن ذرت روی انواع میکروبها مطالعه شد مشخص گردید که اسانس مورد می‌تواند مانع رشد باکتری‌های استافیلوکوکوس اورئوس، پسودوموناس آئروجینوزا، اشریشیاکلی گردد اسانس مورد داراى اثر ضد عفونى كننده و ضد كرم است . اسانس گیاه نباید به صورت خوراکی مصرف گردد مگر با تجویز پزشک.اسانس مورد داراى اثر ضد عفونى كننده و ضد كرم است . اثر ضد عفونى كننده مورد بيشتر مربوط به اسانسى است كه در اعضاى مختلف مورد ، مخصوصا در برگ مورد وجود دارد. اسانس مورد داراى اثر ضد عفونى كننده و ضد كرم است . خواص اصلی مورد سبزمربوط به اسانس آن می باشد و تركیبات موجود درآن مجموعه اثرات درمانی ادعا شده را توجیه می نماید . مجموعه روغن مورد سبز را میرتول ( MYRTOL ) می گویند . تركیبات و خواص فیزیكی و شیمیایی میرتول به شرح ذیل است . Identification: Peak no time. Conc.% 1)a-Pinen 24.07 39.73 2)Limonen 28.55 15.72 3)Cineol 29.63 30.86 4)Linalool 34.00 5.39 5)Terpineol 37.01 2.25 trace 6.00 Total 100.00 Specification: Apearance:Oily liquid Colour:Clear Yellow Wight Odur:Spesific Solubility: freely soluble in ethanol & ether Density:0.89g/ml Optical rotation: +23-+23.5

اثرات ضد قارچ میرتول در پژوهشی اثرات میرتول روی برخی قارچهای ساپرفیت و بیماریزا مطالعه و میرتول را با غلظت های خالص ، 2% - 1% - 0.5% با رزورسینول 2% به روش دیسك دیفیوژن در محیط سابرو آگار و شرایط مناسب مقایسه گردید كه در این مطالعه مشاهده شده در مجموع اثر میرتول 2% در مقایسه با رزور سینول 2% اثرات مهاری بیشتری بر انواع قارچهای مورد آزمایش نشان داده است . ( حدود 13 % قویتر بوده ) . جدول (1 ) در تحقیقی دیگر اثرات میرتول بر قارچهای بیماریزا مطالعه و مشاهده شده كه قارچها ی پاتوژن و ساپروفیت ذیل كه درمحیط كشت آنها 2% میرتول اضافه شده درمدت 40 روز هیچگونه رشدی و تكثیری نداشته اند .نمونه های مورد آزمایش به شرح ذیل می باشد . تریكوفایتونها : شونلاینی ، ویو لاسئوم ، روبروم ، ورو كوزوم میكرو سپو رومها : كانیس ، جیپسئوم مخمر ها : كاندیا آلبیكنس و كریپتوكوكوس قارچهای احشایی : نوكاردیا ساپروفیتها : انواع آسپرژیلو سها و پنی سیلیومها اثرات ضد باكتری میرتول اثرات آنتی باكتریال میرتول به شرح جدول (2) بررسی گردیده كه با توجه به این مهم كه میرتول اثرات قابل قبولی در مهار باكتریهای بیماریزا داشته ، قطعا روی فلور طبییعی پوست و ساپروفیتها اثر بهتری دارد Antifungal activity of myrtol S,NO Name of fungi Average diamater of zoon of in hibition in ( mm) Mytol 2% resorsinol 2% ------------------------------------------------------------------------------------- 1- Aspergillus fumigatus 16 13 2- A.flavus 15 19 3- A. niger 20 10 4-A . oryzae 16 7 5- A. terreus 14 20 6- Candida utilus 15 12 7- C. albicans 21 3 8- Curvuiaria prasadii 18 12 9- Fusarium solani 8 20 10- Rhisopus nodosus 13 8 11- Trichophton rubrum 12s 14 26 12- T. rubrum 5s 13 8 13 -Trichoderma viride 22 10 15.77 13.69 جدول(1 ) . Anti bacterial activity of myrtol ( 10 %) NO. Name of bacteri Average diamater of zone of inhibition ( mm) 1-Proteus sp 16 2- Psodumonas aerogenosa 18 3- Staphylococus aureus 35 4-E. coli 16 5- Shigella sp 2 6- Klebsiella sp 24 جدول (2)

اثرات ضد التهابی میرتول میرتول با مهار فعالیت 5 -lipoxygenase در انسان مانع تشكیل لوكوترین ها ومهار پروستا گلاندینها بخصوص PGE2 می گردد. بررسی اثرات میرتول بر پوست و بافت ملتحبه حرگوش سفید ایرانی تحریك نا پذیری اسانس تماس میرتول خالص بر پوست نازك جدار داخلی گوش و چشم خرگوش ایرانی به مدت 14 روز هیچ گونه تحریك و یا تغییر پدیده نشده است . بررسی اثرات سمی میرتول برسیستم كبد در rat و mice فرآورده های دارویی میرتول میرتول یك تركیب ضد احتقاق و التهاب است بطوریكه فرمول Gelomyrtol در دوز forte و ساده در سال 1995 در كشور آلمان به تولید و بیماریهای سیستم تنفسی مثل سینوزیت ، برونشیت مزمن و سایر مشكلات ریوی به مصرف رسیده است . پماد 10% میرتول وهمین طور پماد 10% میرتول به نام M yrtoplex به عنوان داروی آنتی ویرال در سال 1372 در داروپخش تولید شده است كه دلیل قانع كننده ای برای اثر ضد ویروسی ارائه نشده است وبه نظر می رسد اثرات ضد التهاب و ضد میكروبی میرتول در التیام عفونت های هرپتیك به همین دلایل بوده است . گذشته از اینكه در Folk medicine نیز در درمان زكام و التهاب برونش به عنوان بخور مصرف می شده است . میرتول مجموعا دارای خواص زیر هستند : اثرات ضد عفونی كننده (Antiseptic effects ) : در فرهنگ عامه اثرات مورد سبز به عنوان تقویت كنندگی مو در بین عوام از ویژگی ممتازی برخوردار است به طوریكه بزرگترها اغلب با نام مورد سبز كاملا آشنا هستند . در سیستم دارویی كشور نیز با همین عنوان تقویت مو در زمره گیاهان دارویی پذیرفته شده است در مواردی برخی میكروبهای فرصت طلب ( اعم از قارچ و باكتری ) موجب عوارضی مثل التهاب و خارش پوست سر شده كه باعث باز شدن بستر نگهدارنده مو در پوست گردیده و بدین طریق از كناره های مو به عمق ریشه آن نفوذ و با مصرف چربی ها و سایر اجزا غدد پیاز مو موجب تضعیف و نهایتا ریزش مو می گردند . میرتول اثرات ضد میكروبی داشته و با ضد عفونی كردن پوست سر و موها از این روند كاملا جلوگیری می كند . اثرات ضد التهابی( Anti inflamation effects): علاوه بر میكرو ارگانیسم ها مواد پاك كننده و آرایشی در موارد زیادی موجب تحریك پوست می شوند كه موجب التهاب و همانطوریكه اشاره شد .موجبات تضعیف و تخریب مو را فراهم می كنند . میرتول با اثر ضد التهابی نیز مانع اثرات تخریبی این گونه موارد می كردد. اثرات نرم كننده ( Softener effects ) : مواد پاك كننده همانطوریكه چرك و چربیهای چركی را می زدایند متاسفانه چربیهای مفید و ضروری را هم از محیط خارج كرده و موجب خشكی و شكنندگی پوست و مو می گردند كه به صورت خارش سر ،شوره ، موخوره و شكنندگی موها موجب نارضایتی برخی افراد مصرف كننده ظاهر می شود . میرتول به علت ماهیت چربی كه دارد جایگزین اینگونه چربیهای از دست رفته شده و از بروز این عوارض به شدت می كاهد . البته با توجه به فرّار بودن آن مقدار اضافه آن تبخیر و پوست سر را چرب نمی كند . مجموعه خواص گفته شده موجب اثرات منحصر به فرد میرتول در بیماریهای قارچی ، باكتریایی و حساسیتی در پوست و موی انسان است . در یك مطالعه آماری بر روی 60 بیمار مراجعه كننده به درمانگاه پوست یك بیمارستان نتایجی بدست آمده كه بسیار حایز اهمیت است:

مورد و بیماریهای خارجی آس درمان شوره سر مكارم الأخلاق 61 الفصل الخامس في غسل الرأس بالخطمي و السدر ..... ص : 60 عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ قَالَ شَكَوْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ ع حَزَازاً فِي رَأْسِي فَقَالَ دُقَّ الْآسَ وَ اسْتَخْرِجْ مَاءَهُ وَ اضْرِبْهُ بِخَلِّ خَمْرٍ أَجْوَدَ مَا تَقْدِرُ عَلَيْهِ ضَرْباً شَدِيداً حَتَّى يُزْبِدَ ثُمَّ اغْسِلْ بِهِ رَأْسَكَ وَ لِحْيَتَكَ بِكُلِّ قُوَّةٍ لَكَ ثُمَّ ادَّهِنْهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِدُهْنِ شَيْرَجٍ طَرِيٍّ تَبْرَأُ إِنْ شَاءَ اللَّه‏ جابر گويد: به حضرت باقر (ع) از شوره سر شكايت كردم، فرمود: آس (مورد) را بكوب و آبش را بگير و با سركه بخوبى مخلوط كن، و آنقدر بزن كه به قوام آيد، و با آن‏ سر و ريشت را بشوى، و به سختى مالش بده، بعد شيره تازه بآنها بمال ان شاء اللَّه خوب خواهى شد.

معالجه چند بیماری داخلی و خارجی و روحی در روایات با مورد مورد و بیماریهای داخلی درمان اسهال بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ج‏59 249 باب 87 الأدوية المركبة الجامعة للفوائد النافعة لكثير من الأمراض ..... ص : 240 10 وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْكَاتِبِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ كُنْتُ كَثِيراً مَا أُجَالِسُ الرِّضَا ع فَقُلْتُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنَّ أَبِي مَبْطُونٌ مُنْذُ ثَلَاثِ لَيَالٍ لَا يَمْلِكُ بَطْنَهُ فَقَالَ أَيْنَ أَنْتَ مِنَ «3» الدَّوَاءِ الْجَامِعِ قُلْتُ لَا أَعْرِفُهُ قَالَ هُوَ عِنْدَ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّمَّارِ فَخُذْ مِنْهُ حَبَّةً وَاحِدَةً وَ اسْقِ أَبَاكَ بِمَاءِ الْآسِ الْمَطْبُوخِ فَإِنَّهُ يَبْرَأُ مِنْ سَاعَتِهِ قَالَ فَصِرْتُ فَأَخَذْتُ مِنْهُ شَيْئاً كَثِيراً وَ أَسْقَيْتُهُ حَبَّةً وَاحِدَةً فَسَكَنَ مِنْ سَاعَتِهِ «4» (1) و از همان: بسندى از احمد بن اسحق كه من با امام رضا عليه السّلام بسيار همنشين بودم و گفتم: يا بن رسول اللَّه من از سه شب است كه پدرم پا بيرون دارد و شكمش بند نيايد، فرمود: تو كجائى از داروى جامع؟ گفتم: منش نشناسم، فرمود: نزد احمد بن ابراهيم تمّار است يك قرص بگير با آب آس (مورد) بپز و بپدرت بده كه همان ساعت به شود، گويد نزد او رفتم، و قرص بسيارى از او گرفتم و يك قرص بپدرم دادم و در ساعت آرام شد.