شخصى به امام صادق (عليه السلام) عرض كرد:
عده اى از ياران شما مرتكب گناه شده، مى گويند: ما اميد [به لطف و بخشش خدا] داريم.
امام فرمود: «دروغ مى گويند آنان پيرو ما نيستند، گروهى اند كه آرزوهاى [بى پايه] بر آنان غلبه يافته است. هر كس به چيزى اميد دارد براى آن كار و فعاليت مى كند، و هر كس از چيزى بترسد از آن فرار مى كند.»
ايجاد اميد با توبه و شفاعت
انسان موجودى ضعيف بوده و در تمام مراحل زندگى نيازمند عنايت الهى است. نفس آدمى مؤثرترين عامل در انحطاط يا ارتقاى اوست. بيشتر مردم مرتكب لغزش ها و نافرمانى خدا شده، در مبارزه با نفس شكست مى خورند و در اين هنگام است كه نااميدى به سراغ آنان آمده، حركت قهقرايى در پيش مى گيرند و براى هميشه از رستگارى و رسيدن به كمالات انسانى مأيوس مى گردند.
وقتى انسان راه بازگشت را به روى خويش مسدود مى بيند، حاضر به تجديدنظر در رفتار خود نيست و با توجه به تيرگىِ افق آينده اش، به هر سركشى و طغيانى دست مى زند. تجسّم اعمال زشت و سنگينى آن ها، همانند كابوسى وحشتناك بر روح انسان سايه مى افكند و او را دچار اضطراب و فشار روانى مى گرداند و بسا ممكن است تبديل به افسردگى شود.
نااميدى و زيان هاى آن
چنانچه اشاره شد، اميد در زندگى انسان، باعث انجام كارهاى شايسته و تلاش هاى مفيد و پرثمر مى شود. انسان اميدوار، هم در اين دنيا راحت و سالم زندگى مى كند و هم در آخرت از نعمت هاى فراوان الهى بهره مند مى گردد. در برابر اميد، نااميدى قرار دارد كه زيان هاى فراوانى براى فرد و جامعه به دنبال دارد.
کسى كه به علل گوناگونى همچون تبليغات دشمن، عجول بودن و فقدان آينده نگرى، احساس ناتوانى، احساس خود كم بينى و مشكلات جسمى، به زندگى در اين دنيا اميد ندارد، و كسى كه از آمرزش پروردگار پس از مردن نااميد است، برنامه اى نيز براى بهره مندى از آن ندارد، زندگى را هيچ و پوچ مى داند.
او از هم اكنون ناراحت است كه چه پيش خواهد آمد، و چه سرنوشتى در انتظار اوست. از اين رو، به هيچ كار مهمى دست نمى زند و هيچ اقدام مثبتى انجام نمى دهد و چون اميدى به آينده ندارد، مرتكب جنايات بزرگ و خطرناگ مى شود.
پس راه مبتلا نشدن به يأس دو امر است:
یک : صبر و تحمّل مشكلات.
دو : ايمان به اين واقعيت كه نعمت ها در يد قدرت الهى اند به هر كس بخواهد و مصلحت بداند مى دهد، و از هر كس بخواهد مى گيرد، و به آنكه گرفته است، مى تواند بازگرداند.
خداوند در آياتى چند بشر را از نااميدى باز داشته است از جمله در آيه ۵۳ سوره زمر مى فرمايد:
(قُلْ يَا عِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَهِ اللَّهِ…)
بگو اى بندگان من كه بر خويشتن زياده روى روا داشته ايد، از رحمت خدا نوميد مشويد.
پنج راه برای افزایش امید در زندگی
۱ _ ارزیابی مجدد شرایط
زندگی شبیه لنز دوربین است. هر چیزی که بر روی آن تمرکز کنیم، برای ما واضحتر و واقعیتر به نظر میآید. اگر بر روی نقاط منفی تمرکز کنیم، فقط نقاط منفی را میبینیم. ولی وقتی تمرکز خود را بر روی نقاط مثبت منعطف کنیم، چیزهای مثبت بهتر دیده میشوند. ما همان چیزی را درو میکنیم که کاشتهایم.
وقتی که در زندگی با شکست بزرگی مواجه میشوید، باید نسبت به شرایط موجود ارزیابی مجددی انجام بدهید. توجه کنید که بسیاری از افراد موفق هم بارها در زندگی طعم شکست را چشیدهاند.
صحبت ما فقط در مورد موفقیت مالی نیست. اگر شما در پی شکست تسلیم نشوید، موفقیت در تمام زمینهها برای شما امکانپذیر خواهد بود. به شکست به چشم مانعی نگاه کنید که با پریدن از روی آن میتوانید به سمت موفقیت حرکت کنید. اجازه ندهید موانع سد راه شما بشوند.
کل زندگی برای شما مثل یک سفر ماجراجویانه است. فقط مقصدتان نیست که اهمیت دارد. در اهداف خود بازنگری کنید تا ببینید دقیقا هدفتان چیست و چرا چنین هدفی دارید. اگر دلایل شما محکم و قانع کننده بود، نگذارید هیچ شکستی مانع راه شما بشود.
۲ _ قلب خود را سرشار از قدردانی و شکرگزاری کنید
زمانی که احساس میکنید هیچ چیزی در زندگی ندارید که به خاطرش شکرگزار باشید، تلاش کنید تا فهرستی از داشتههای خود تهیه کنید. همین که زندهاید، میتوانید بخوانید، حرف بزنید، غذایی برای خوردن دارید و افرادی شما را دوست دارند، دلایل خوبی برای شکرگزاری هستند.
ما همیشه میتوانیم دلیلی برای قدردانی داشته باشیم. قدردانی خصلتی است که با تمرین میتوانیم کسب کنیم. وقتی که ما خوبیهای دنیا را ببینیم، امید در زندگی در ما دوباره زنده میشود و منتظر اتفاقات خوب در زندگی خود خواهیم بود.
۳ _ بیطرفانه به شرایط موجود نگاه کنید
سختترین قسمت شکست و ناامیدی، ناتوانی ما در نگاه بیطرفانه به شرایط است. چه ما مسبب مصیبت یا اتفاقی باشیم چه نباشیم، نگاه بیطرفانه به وضعیت میتواند تفاوت زیادی ایجاد کند. خیلی سخت است که احساسات درونی و امیال خود را از شرایط موجود حذف کنیم.
اما وقتی که بیطرفانه و بدون تعصبات به شرایط نگاه کنیم، میتوانیم علت و تأثیر شرایط را بر روی رفتارمان شناسایی کنیم. در این زمان باید اصلاحات لازم را بر روی خودمان انجام بدهیم تا بتوانیم به هدفی که داریم، نزدیک شویم. اگر ما بتوانیم خودمان را اصلاح کنیم و ناامید نشویم، در نهایت به رؤیاهای خود میرسیم و موفق میشویم.
۴ _ به حمایت دیگران تکیه کنید
از دست دادن همهی امیدمان میتواند ما را ویران کند. وقتی که ما قدم در مسیر آرزوهای خود میگذاریم، سختیهای زیادی برای ما پیش خواهد آمد. ولی وقتی به افرادی تکیه کنیم که از ما حمایت میکنند، کمی از مشکلات ما کاسته میشود.
دیگران میتوانند چشماندازی از شرایط را به ما نشان بدهند که خودمان از آن غافل بودهایم. هنگامی که با شرایطی بسیار سخت مواجه میشویم، خانواده، دوستان، همکاران و سایر افراد میتوانند از ما حمایت کنند.
۵ _ باور داشته باشید
گاهی اوقات باید ایمان داشته باشیم که اتفاقات خوبی در راهند. و به این درک برسیم که هر اتفاقی دلیل و حکمتی دارد و همه چیز تحت کنترل و قدرت ما نیست. اگرچه ممکن است ما همیشه حکمت یک اتفاق را درک نکنیم ولی قطعا دلیلی برای رخ دادنش وجود دارد.
هر دینی که داشته باشید، ایمان داشتن نشان دهندهی اعتماد و اطمینانتان به رخ دادن اتفافات خوبی است که در راهند. تکیه بر ایمانتان به شما کمک میکند تا امیدتان افزایش یابد.