⬅️دیدگاه شهید مدرس درباره مجلس
در دیدگاه شهید مدرس، مجلس قانون گذاری به علت تشکیل شدن از نمایندگان مردم کشور، به منزله عصاره ملت و مرکز ثقل مملکت است.
وی مجلس را رقمزننده امور ملت و تنها مرجع تصمیمگیرنده در مملکت می دانست. مدرس معتقد بود هیچ قانون، مصوّبه دولتی و قرارداد خارجی بدون نظر و تصویب مجلس، قانونی نیست. وی در جلسه 25 اسفند 1302 در بیان مقام و منزلت مجلس گفت: «این مجلس را به منزله تمام ایران می دانم. مثل این است که 30 کُرور اهالی ایران در اینجا تشریف دارند».
1
⬅️شرح وظایف نمایندگان مجلس شورای اسلامی
یکی دیگر از مواردی که باید کاندیداهای انتخابات مجلس شورای اسلامی با آن آشنا باشند وظایف یک نماینده مجلس است. متاسفانه بسیاری از مردم و گاها خود نماینده ها امور اجرایی را جزء وظایف نماینده مجلس می دانند در حالی که این وظایف بر عهده دستگاه های دولتی و قوه مجریه می باشد. در این مطلب سعی کردیم ضمن انجام تعریف های مختصری به بررسی وظایف نمایندگان مجلس بپردازیم.
3
⬅️*تشکیل نخستین دوره «مجلس شورای اسلامی» به دستور امام خمینی (ره)
مرحله اول انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی، پس از انقلاب ۵۷، در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ شمسی و مرحله دوم آن در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۹، برگزار شد و در تاریخ ۷ خرداد ماه ۱۳۵۹، نخستین جلسه مجلس اول برگزار شد.
رئیس سنی مجلس اول در ابتدا با یدالله سحابی بود و نایب رئیس اول مهدی بازرگان بود.
پس از تصویب اعتبارنامهها و رد اعتبارنامه ۱۲ نفر از جمله رحمان دادمان، خسرو قشقایی، حسن بهروزیه، احمد مدنی و ابوالقاسم حسینجانی انتخاب هیئت رئیسه دایم صورت گرفت و اکبر هاشمی رفسنجانی عهدهدار ریاست مجلس شد و نائب رئیسان سیدعلی اکبر پرورش ، سید محمد موسوی خوئینیها، حبیبالله عسگراولادی، محمد یزدی و سید محمد خامنهای بودند.
نهایتا اولین دوره مجلس شورای اسلامی در ۷ خرداد سال ۱۳۵۹ با پیام رهبر کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی (ره) شروع به کار کرد.
2
⬅️نمایندگی منصبی است که از طریق انتخابات و #رأی مردم فعلیت مییابد و دارای ویژگیهای زیر است:
⏪اول اینکه #مقامی ملی است.
اینکه مقامی ملی است، نمایندگان مجلس هر یک منتخب حوزه انتخابیه معینی هستند، اما نمایندگی آنان عام و از سوی همه #ملت ایران است؛ چون بر اساس #اصل ۶۷ قانون اساسی، نمایندگان به گونهای سوگند یاد میکنند که به معنای نمایندگی از طرف #همه مردم کشور است نه حوزه انتخابیهای خاص.
البته این به معنای نفی ارتباط نمایندگان با مردم حوزه انتخابیه خود نیست.
⏪دوم اینکه نمایندگی، #امری کلی است.
اینکه نمایندگی، امری کلی است که و نمایندگان هم در حدود اختیاراتی که به گونه فردی به آنها داده شده است و هم در حدود وظایف و اختیاراتشان به گونه گروهی تحت عنوان #مجلس شورای اسلامی به وظایف خود عمل میکنند.
⏪سوم اینکه نمایندگی #غیر قابل عزل است.
اینکه نمایندگی غیر قابل عزل است، یعنی انتخابکنندگان (بر خلاف وکالت در حقوق خصوصی)، نمیتوانند هر وقت لازم بدانند، نماینده خود را عزلکنند، و نماینده میتواند تا #پایان دوره نمایندگی خود، بدون اجبار برای پاسخگوی به موکلین به طور مستقل مشغول انجام وظیفه شود.
4
⬅️مقام نمایندگی دارای دو ویژگی است:
⏪اول اینکه قائم به #شخص است.
یعنی این مقام به هیچ عنوان قابلواگذاری به دیگری نیست و نماینده منتخب مردم نمیتواند مقام خود را به دیگری واگذار کند.
بند اول اصل ۸۵ قانون اساسی به صراحت به این موضوع اشاره کرده است.
⏪دوم اینکه مقام نمایندگی #مشارکتی است نه شخصی و مستقل.
یعنی نمایندگان به صورت مشترک در تصمیمگیریهای مجلس شرکت میکنند و مصوبات با رأی اکثریت به تصویب میرسد و به نام مجلس اعتبار و شایستگی اجرا مییابد.
5
⬅️وظایف اصلی نمایندگان مجلس چیست؟
نمایندگان مجلس و به طور کلی مجلس شورای اسلامی دو وظیفه اصلی دارند:
الف ـ قانونگذاری
ب ـ نظارت
6
⬅️الف – قانونگذاری:
بر اساس اصل #هفتاد و یکم قانون اساسی مجلس شورای اسلامی #صلاحیت عام قانونگذاری را دارا می باشد: «مجلس شورای اسلامی در عموم مسایل در حدود مقرر در قانون اساسی می تواند قانون وضع کند».
بر این اساس:
یکم:
پیشنهاد و پیش نویس قوانین تحت دو عنوان لایحه و یا طرح به مجلس وارد می شود:
⏪«لایحه» مصوبه ای است که از طرف دولت پس از گذراندن مراحل قانونی برای تصویب به صورت قانون به مجلس ارائه می شود که ممکن است چند منشأ داشته باشد:
۱٫ دولت، ۲٫ رئیس قوه قضائیه، ۳٫ شورای عالی استان ها.
⏪«طرح» پیشنهادی است که توسط حداقل پانزده نفر از نمایندگان مجلس یا شورای عالی استان ها به مجلس ارائه می گردد.
⏪لوایح و طرح ها بر اساس درجه اهمیت شان به عادی، یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی، تقسیم می شوند.
7
⬅️دوم:
قوانینی که جنبه #تصویبی دارند نظیر:
۱٫ قانون بودجه (اصل ۵۲ قانون اساسی)
۲٫ عهدنامه ها و قراردادهای بین المللی (اصل ۷۷ قانون اساسی)
۳٫ تغییر خطوط مرزی (طبق اصل ۷۸ قانون اساسی)
۴٫ محدودیت های ضروری کشور در شرایط اضطراری نظیر جنگ و… (اصل ۷۹ قانون اساسی)
۵٫ اخذ وام و کمک مالی (اصل ۸۰ قانون اساسی).
۶٫ استخدام کارشناسان خارجی (اصل ۸۲ قانون اساسی)
۷٫ انتقال بناها و اموال دولتی (اصل ۸۳ قانون اساسی).
سوم:
تفسیر قانون عادی:
بر اساس اصل ۷۳ قانون اساسی: «شرح و تفسیر قوانین عادی در صلاحیت مجلس شورای اسلامی است…».
چهارم:
دامنه اختیارات مجلس در امر قانونگذاری به #ضرورت تطبیق مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام شرع و قانون اساسی تأکید شده است (اصل چهارم و هفتاد و دوم قانون اساسی).
8
⬅️ب ـ نظارت:
مجلس شورای اسلامی علاوه بر وظیفه قانون گذاری، مسؤولیت های نظارتی نیز بر عهده دارد:
۱٫ نظارت (دخالت) مجلس در تشکیل دولت:
وزرا پس از انتخاب توسط رئیس جمهور، برای گرفتن رأی اعتماد به مجلس معرفی می شوند (اصل ۱۳۳ قانون اساسی) و مجلس باید نظر خود را مبنی بر اعتماد یا عدم اعتماد به فرد فرد آنها اعلام کند (اصل ۸۷ قانون اساسی).
9