❇️ شمرِ ملّی/شمرِ کوفی! شمر سال‌های پایانی دوره قاجار که بود؟ ✍🏼 وام گرفتن از مفاهیم دینی و وقایع تاریخی که مرتبط با دین و آیین جمعی است و در اذهان مردم مقدس تلقی می‌شود مسئله‌ای است که سالیان اخیر در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران بسیار پررنگ‌ و رشد چشمگیری داشته است. گروه‌های مختلف به جهات و نیّات مختلف، وقایع تاریخی مرتبط با دین را با صورتی جدید عصرسازی کرده و به نوعی دنبال تشابه‌سازی آن واقعه با اتفاقات روز هستند. از سوی دیگر برخی هم هرگونه تشابه را باطل دانسته و تلاش برای تنویر و روشن کردن حق و باطلِ امروزین را نیازمند وام گرفتن از مفاهیم و مقدسات دینی نمی‌دانند و ایجاد تناظر میان وقایع حال و گذشته را روشی صحیح برنمی‌شمارند. به هر روی هر گروه پشتوانه معرفتی و فکری خود را داشته و تلاش می‌کند از تاریخ و متون مقدس آنگونه که صحیح می‌پندارد الگوگیری نماید. در این میان واقعه دردناک کربلا را می‌توان پربسامدترین اتفاقی دانست که تلاش شده با تفاسیر مختلف از آن بهره‌برداری و با روزآمد یا متوقف کردن هویت فکری و رفتاری شخصیت‌های آن به دنبال طرحِ شیوه عبرت‌گیری یا قرائت صحیح از آن باشند. 🔸این تشابه و قرین‌سازی مفهومی از وقایع تاریخی را نباید منحصر به سالیان اخیر دانست و ظاهراً تولد این ادبیات و چنین امری را می‌بایست در قرون گذشته پی‌جویی کرد. 🔹بنیاد موقوفات مرحوم افشار اخیراً کتابی را به کوشش و تحقیق سرکار خانم رقیه فراهانی چاپ کرده که در آن اشعار منتشره در نشریات دوره قاجار جمع‌آوری شده است. اشعار چاپ شده در نشریات آن دوره را می‌توان آینه‌ای (نه چندان کامل) از تحولات سیاسی و اجتماعی سال‌های نیمه دوم سده ۱۳ شمسی دانست که به وضوح بخشی از دغدغه‌های جامعه و طبقه روشن‌فکر در آن نمایش داده می‌شود. 🔸یکی از این اشعار بحر طویلی است که در شماره ۸۱ نشریه " ایرانِ‌نو" در سال ۱۳۲۹ هجری قمری مطابق با ۱۲۸۹ شمسی به چاپ رسیده است‌ و در آن حامیان سیاست‌های انگلیس و روس و این دو کشور را شمرِ ملّی دانسته و تابعانِ دین فروش آنان را که توجیه‌گرِ این افراد و سیاست‌ها هستند شریح قاضیِ وقت معرفی می‌کند! متأسفانه نامی از شاعر این بحر طویل ذکر نشده اما بر اساس آنچه که در نشریه آمده این شعر ابتدا در نشریه "پروانه" که در اصفهان طبع می‌شده به‌ مناسبت عاشورای (احتمالاً) همان سال منتشر می‌گردد و سپس نشریه " ایرانِ‌نو" نیز آن را در شماره ۸۱ خود چاپ می‌کند. قابل ذکر است که نشریه ایرانِ‌نو در آن سال‌ها با مدیریت سیدمهدی افجه‌زاده (افجه‌ای) و صاحب امتیازی ابوضیاء (سیّد محمّد شبستری) انتشار می‌یافته و از سال دوم انتشار تبدیل به ارگان رسمی حزب دموکرات می‌گردد. بحر طویل مذکور با این توضیح آغاز می‌شود: "پروانه که چندی است در اصفهان به طبع می‌رسد، به مناسبت عاشورا، قسم ادبی‌اش را به شکل تعزیه آورده و مقاصد سیاست انگلیس و روس را که بعض از وطن فروشان حامی آن شده‌اند و جواب اطاعت‌نمای بعضی از آقایان دین‌فروش را از زبان شمر ملّی و شریح قاضی به طرز بحر طویل نگاشته است. اینک عین آن تعزیه را مثل یک نمونه ادبی ایّام حاضره، ذیلاً نقل می‌کنیم: بکن طبّال، طبل جنگ آغاز که شمر ملّی است اینک در آواز ز شمر کوفه گر داری فراموش حدیث شمرِ ما را می‌بکن گوش" ..... 🔹 در فرسته بعدی تصویر این بحر طویل جالب ارسال می‌گردد. این شعر در جلد دوم کتاب " اشعار شاعران قاجاری در نشریّات آن عصر"، ص ۱۲۷۱-۱۲۷۳ آمده است. https://eitaa.com/rasullib

مربوط به یادداشت بالا https://eitaa.com/rasullib

. ✍🏼 پس از انتظاری تقریباً دوماهه کتابِ "Affirming the Imamate: Early Fatimid Teachings in the Islamic West" که آقایان مادلونگ و پاول واکر آن را تحقیق و تصحیح کرده‌‌اند و مؤسسه مطالعات اسماعیلی لندن به چاپ رسانده از امریکا به دستمان رسید. کتاب فوق در حقیقت بدون عنوان مشخص و در دو پاره مجزا است که بر اساس نظر محققان محترم احتمالاً پاره اول آن متعلق به ابوعبدالله شیعی، داعی اسماعیلی (زنده در قرن سوم) و پاره‌ دوم آن با نام "مفاتیح النعمة" تألیف ابوالعباس محمد، برادر ابوعبدالله می‌باشد. قابل ذکر است سالیان قبل محقق ارجمند جناب آقای انصاری در یادداشت‌هایی هر دو انتساب را اشتباه دانسته و در نوشته خویش بخش اول کتاب فوق را احتمالاً همان کتاب "حذو النعل بالنعل" تألیف فضل‌بن‌شاذان (م. ۲۶۰ ق) متکلم، محدث و فقیه شناخته شده امامی، و بخش دوم را کتاب "مفاتیح النعمة" و احتمالاً به قلم ابوالحسن علی (م. ۳۷۴ ق) فرزند قاضی نعمان مغربی (م. ۳۶۳ ق) قلمداد کرده‌اند. در ادامه و در فرسته بعد فایل pdf این کتاب تقدیم مخاطبان ارجمند می‌گردد. https://eitaa.com/rasullib

Affirming the Imamate: Early Fatimid Teachings in the Islamic West https://eitaa.com/rasullib

🔹گوشه‌ای از زحمات و مجاهدات علمی مرحوم استاد سیدعبدالعزیز طباطبائی در گفت‌وگو با آقایان سید محمد و سید علی طباطبائی فرزندان فاضل و دانشور ایشان "...اگر پدر ما به ترکیه، سوریه و ممالک دیگر رفت و هزاران نسخه را زیر و رو کرد و یادداشت نوشت، فقط دنبال امیرالمؤمنین بود. یعنی هدف داشت. اگر نسخه‌ای را ورق می‌زد اینگونه نبود که صرفاً کتابشناسی کند. دنبال این بود که ذکر اهل بیت و امیرالمؤمنین در کجا آمده است که آن را به همه عالم بشناساند. ایشان در کارهایش نیت داشت. لذا همه کارهایش در راستای عشق به امیرالمؤمنین بود." . "من اینطور شنیدم که خود آیت‌الله خامنه‌ای به آقای شاهرودی گفته است که این الغدير علامه امینی کتاب مهمی است، خوب است که تصحیح شود، کما هو حقه به آن پرداخته شود، چون الآن چاپ خوبی ندارد. شما این کار را زیر نظر آسیدعبدالعزیز طباطبائی انجام دهید.... چون من خودم در آن گروه و لجنه تحقیق بودم، من روی متن جلد شش و هفت کار می‌کردم. مدتی آنجا مشغول بودم و رابط بین پدرم و آن مؤسسه بودم که روی الغدير تحقیق می‌کردند. انصافاً هم تحقیق خوبی روی آن صورت گرفت." برگرفته از کتاب گفت‌وگو با نسخه‌شناسان و فهرستنگاران نسخه‌های خطی، چاپ ۱۴۰۳ https://eitaa.com/rasullib