فلسفه حجاب از نگاه روان‌شناسی اخلاقی استاد مطهری بخش مهمی از کتاب را بـه «ساختار روانی انسان» اختصاص می‌دهد. استدلال ایشان این است که: - رابطه زن و مرد، رابطه‌ای کاملاً احساسی و جذبی است. - نبود ضابطه در این رابطه، به جامعه‌ی انسانی آسیب می‌زند. - تحریک بی‌وقفه در جامعه، ذهن‌ها را از مسیر کار و رشد منحرف می‌کند. او با استناد به تحقیقات غربی نشان می‌دهد که هرچه برهنگی بیشتر شود، نیاز جنسی کمتر نمی‌شود؛ بلکه عطش انسان بیشتر و آرامش کمتر می‌شود. این یکی از محورهای مهم کتابه: «حجاب یک سدّ روانی و اخلاقی برای حفظ تعادل روحی اجتماع است.»

جایگاه خانواده در نظریه استاد مطهری ایشان خانواده را «هسته اصلی جامعه» می‌داند. از نظر استاد: - خانواده با وفاداری، عفت و تعهد حفظ می‌شود. - هر عاملی که روابط بی‌حد و مرز در اجتماع را افزایش دهد، بنیان خانواده را سست می‌کند. - مخدوش شدن خانواده، اجتماعی بدون انسجام تربیت می‌کند. تحلیل ایشان این است: «در جامعه‌ای که زن بیرون از خانه نیاز به نمایش attractiveness داشته باشد، خانواده امنیت روانی خود را از دست می‌دهد.» این تحلیل شاید امروز هم کاملاً قابل مشاهده باشد. بحران خانواده در جوامع لیبرال عمدتاً پس از عادی شدن بی‌قیدی جنسی رخ داده.

پاسخ استاد مطهری به شبهات زمانه ایشان با استدلال‌های محکم به چند شبهه مهم جواب می‌دهند: ❌شبهه: حجاب سند عقب‌ماندگی و انزواست. پاسخ: عقب‌ماندگی زن مربوط به نبود آموزش، فرصت اجتماعی و ظلم فرهنگی است، نه به لباس. در صدر اسلام زنان محجبه: - مجاهد بودند - محدثه بودند - تاجر بودند اسلام نگفته: «زن پنهان» گفته: «زن با وقار و محترم»

❌شبهه: اگر مردان مشکل دارند، چرا زن محدود شود⁉️ استاد مطهری می‌گوید: - بله، مرد باید کنترل نفس داشته باشد - اما جامعه یک شبکه‌ی انسانی است - اخلاق اجتماعی تک‌علتی نیست؛ مسئولیت متقابل است. ایشان مثال می‌زنند: «وقتی سرعت زیاد باعث تصادف می‌شود، هم خیابان باید خط‌کشی داشته باشد، هم راننده باید دقیق باشد.» پس حجاب یک بُعد، کنترل مردان بُعد دیگر.

نگاه تاریخی استاد: حجاب اسلامی تحمیل نیست، تکامل‌یافته است. استاد مطهری نشان می‌دهد: - در ایران باستان، حجاب زنان بسیار سخت‌گیرانه‌تر بود. - یهود و مسیحیت نیز حجاب کامل را توصیه کرده‌اند. - اسلام نه مثل افراط‌های پیشین است و نه بی‌قیدی امروز. این استدلال برای خنثی کردن ادعای «حجاب پدیده‌ای تازه و تحمیلی» مطرح می‌شود. او ثابت می‌کند که حجاب ریشه در تاریخ تمدن انسانی دارد.

نکته بسیار مهم: تفکیک «حجاب» از «پوشیه» و «خانه‌نشینی» استاد بارها تأکید می‌کنند که: - اسلام زنان را از حضور اجتماعی محروم نکرده - پوشیه (پوشاندن صورت) واجب نیست - فعالیت علمی و اجتماعی با حجاب کاملاً سازگار است او هشدار می‌دهد که اشتباه برخی، احکام الهی را سخت‌تر معرفی می‌کند و باعث بیزاری نسل جدید می‌شود.

استاد مطهری معتقد است که: «زن آینه جمال الهی است، اما نه برای عرضه شدن در بازار نگاه‌ها.» او زیبایی زن را نفی نمی‌کند، بلکه می‌گوید: - زیبایی برای محبت خانوادگی - وقار برای اجتماع انسانی این تفکیک نشان می‌دهد که اسلام می‌خواهد زیبایی زن در جای درست خود بدرخشد.

اگر بخواهم در یک جمله بگویم، نظریه شهید مطهری درباره حجاب این است: حجاب یک «محدودیت» نیست؛ بلکه قانونی برای تنظیم رابطه طبیعی انسان‌هاست تا: - زن به کرامت برسد - مرد مسئولانه رفتار کند - جامعه آرام بماند - خانواده پایدار شود - انسانیت بر حیوانیت غلبه کند این نگاه، نه سنت‌گرایانه است و نه غرب‌ستیزانه؛ بلکه تحلیل انسان‌شناسانه‌ای از نیازهای واقعی بشر است.