اما قسمت مهم میرسه به جنگ جهانی دوم که ایران اعلام بیطرفی کرده بود ولی متفقین به بی طرفیش حتی محل سگ نذاشتن
۲۵ اوت ۱۹۴۱ شوروی از شمال و بریتانیا از جنوب وارد ایران شدن حدود ۴۰ هزار نیروی شوروی وارد مناطق شمالی شدن و بریتانیا هم جنوب مخصوصا منطقه نفتی خوزستانو گرفت (بعد مبگن وای سلطنت پهلوی مشکلش چی بود) دلیل اصلیم نگرانی از نفوذ آلمان و استفاده از ایران به عنوان مسیر رسوندن تجهیزات به شوروی بود و این حمله برای رضاشاه هم پایان کار بود ارتش ایران ازهم پاشید و رضاشاه مجبور شد شهریور ۱۳۲۰ کنار بره و پسرش محمدرضا شاه جاش نشست
ایران عملا تکهتکه بین نیروعای خارجی افتاده بود شوروی شمال، بریتانیا جنوب و مرکز هم تحت فشار متفقین
ایران هم هرچی گفت خب ارتشتو جمع کن انگار نه انگار.
شوروی هم میگفت بزار اول درباره نفت صحبت کنیم
بعد یه اتفاق تاریخی عجیب افتاد اونم کنفرانس تهران ۱۹۴۳ بود که استالین چرچیل و روزولت یعنی رهبران شوروی بریتانیا و آمریکا، اومدن تهران و درباره ادامه جنگ جهانی دوم تصمیم گرفتن تصور کن پایتخت ایران تبدیل شده بود به محل جلسه سه تا از قدرتمندترین آدمای دنیا اما شاهکار اصلی شوروی در ایران بعد از پایان جنگ اتفاق افتاد
طبق توافقا نیروهای خارجی باید بعد از جنگ ایران رو ترک میکردن بریتانیا و آمریکا شروع به خروج کردن ولی شوروی عقب نکشید نیروهای شوروی تو شمال ایران موندن و قضیه خیلی سریع تبدیل شد به بحران. بعد داخل آذربایجان ایران حکومت خودمختار به رهبری جعفر پیشه وری شکل گرفت و کردستانم جمهوری مهاباد تشکیل شد شوروی از جنبشای محلی حمایت میکرد و حضور ارتش سرخ باعث میشد حکومت مرکزی ایران نتونه به راحتی وارد منطقه بشه
قوام، نخستوزیر ایران رفت مسکو مذاکره کرد و حتی بحث امتیاز نفت شمال هم مطرح شد و نهایتا شوروی مه ۱۹۴۶ نیروهاشو خارج کرد ولی قضیه خودمختاری آذربایجان و مهاباد ادامه پیدا نکرد اواخر ۱۹۴۶ ارتش ایران وارد آذربایجان و کردستان شدو حکومتای خودمختار سقوط کردن مجلس ایران هم بعدا توافق نفتی با شوروی رو رد کرد
این بحران خیلی مهم بود چون یکی از اولین دعوا های جدی جنگ سرد محسوب میشه ایران عملا یکی از اولین جاهایی بود که آمریکا و شوروی داشتن سر نفوذ سیاسی با هم شاخ میشدن (د آخه)
بعدش میرسیم به دهه ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ اینجا شوروی از یه طرف و آمریکا و بریتانیا از طرف دیگه هر کدوم سعی میکردن ایران رو به سمت خودشون بکشن
حزب توده رشد کرد و تبدیل شد به یکی از مهمترین نیروهای چپ ایران در مقابل حکومت شاه بشدت نسبت به کمونیسم و نفوذ شوروی حساس شد بعد از کودتای ۲۸ مرداد و سقوط مصدق روابط ایران با آمریکا خیلی نزدیکتر شد و ایران توی بلوک غرب قرار گرفت این هم طبیعتا رابطه با شوروی رو بدتر کرد
بعد ایران وارد پیمان بغداد شد (پیمان بغداد یه اتحاد نظامی ضدشوروی بود که سال ۱۹۵۵ بین ایران عراق ترکیه پاکستان و بریتانیا شکل گرفت تا جلوی نفوذ شوروی توی خاورمیانه رو بگیره)
ولی یه نکته جالب این وسط هست که رابطه ایران و شوروی فقط دشمنی نبود
هر دوتا کشور با وجود اختلافات سیاسی تو دورهایی روابط اقتصادی و دیپلماتیک خوبیم داشتن توی دههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ شوروی توی پروژهای صنعتی ایران همکاری کرد معروفترین نمونش ذوب آهن اصفهانه که با کمک شوروی ساخته شد ( بعد در میارن که شاه ساخته به تنهایی و الان که جمهوری اسلامی با چین متحده یعنی مستعمرست) یعنی همزمان که ایران متحد آمریکا بود داشت از شوروی هم تکنولوژی و همکاری صنعتی میگرفت
از طرف دیگه فرهنگ و ایدئولوژی شوروی هم روی ایران اثر گذاشت که کمونیسم، مارکسیسم، سوسیالیسم، کارگر، انقلاب، مبارزه طبقاتی و این حرفا وارد ادبیات سیاسی ایران شدن
روشنفکرا و دانشجوهای زیادی با آثار مارکس و لنین و بقیه متفکرای چپ آشنا شدن و جریان چپ ایران یکی از بازیگران مهم سیاست قرن بیستم شد
بعد رسیدیم به انقلاب ۱۳۵۷
اینجا قضیه جالبتر شد چون جمهوری اسلامی نه آمریکا رو میخواست نه شوروی رو همون شعار معروف نه شرقی نه غربی
دقیقا به همین فضا مربوط بود
شوروی هم اولش با انقلاب ایران بد نبود و حتی از سقوط شاه استقبال کرد ولی رابطه خیلی زود پیچیده شد چون جمهوری اسلامی کمونیستی نبود و از نظر ایدئولوژیک با مارکسیسم مشکل داشت در نهایتم حزب توده که زمانی یکی از بزرگترین نیروهای چپ ایران بود دهه ۶۰ سرکوب شد و بیشتر رهبر ها و اعضاش دستگیر شدن
بعدم جنگ ایران و عراق شروع شد. شوروی رابطه پیچیدهای با هر دو طرف داشت و گاهی به عراق سلاح میداد بنابراین رابطه تهران و مسکو توی این دوره اصلا خوب نبود ولی اواخر دهه ۱۹۸۰ گورباچف اومد و شوروی داشت خودش از داخل ترک میخورد روابط ایران و شوروی تو سالای آخر شوروی بهتر شد و بعد سال ۱۹۹۱ خود شوروی فروپاشید