بررسی نظریه شیخ مفید درباره شهادت امام جواد (علیه السلام) مصطفی صادقی، تاریخ اسلام، ش65، 1395ش. مسأله شهادت یا مرگ طبیعی امامان شیعه(ع) از جمله مسائلی است که نظر شیعه پژوهان را به خود جلب کرده است. شیخ صدوق (م381ه .ق) شهادت همه ائمه(ع) را بخشی از اعتقادات شیعه شمرده است ولی شیخ مفید (م413ه .ق) با تردید در این حکم عام، شهادت بیشتر امامان: از جمله امام جواد(ع) را نپذیرفته و بر این باور است که امام(ع) به مرگ طبیعی رحلت کرده است. اختلاف نظر این دو عالم بزرگ، با توجه به جایگاه بلندی که دارند، منشأ بحث های گوناگونی در سال های اخیر شده است. این نوشتار با تفکیک سه رویکرد تاریخی، روایی و کلامی در بررسی این موضوع، کوشیده است با تکیه بر شواهد تاریخی، اختلاف این دو عالم بزرگ شیعی را نتیجه دو رویکرد متفاوت در بررسی موضوع بداند و نشان دهد این دو دیدگاه با یکدیگر قابل جمعند. @Gholow

🔸آیا پیکر امام جواد (ع) سه روز زیر آفتاب ماند؟ ✍️امیرحسن خوروش بررسی این گزارش [موجود در «جنات الخلود» محمدرضا مدرّس خاتون‌آبادی]: https://deraayaat.ir/maqtal_al-jawad/ 🔸اعتبارسنجی خبر عرضۀ امام جواد (ع) به قیافه‌شناسان دو نقل در کافی کلینی، الهدایه الکبری خصیبی، و دلائل الإمامه آمده که از تردید و طعن برخی در خصوص امام جواد (ع) می‌گوید و در آن دو گفته شده که امام جواد (ع) به قیافه‌شناس‌ها عرضه شدند. این دو خبر از سویی مورد توجه برخی از تاریخ‌پژوهان چون دکتر سید حسین مدرسی طباطبایی قرار گرفته است و از سوی دیگر مورد انتقاد شدید برخی از عالمان حدیث‌شناس چون آیت الله سید احمد مددی قرار گرفته است. در نوشتۀ حاضر به اعتبارسنجی این دو خبر توجه می‌کنیم. متن یادداشت دوم: https://deraayaat.ir/muhammad_al-jawad/ @Gholow

▪️عالم اظله در میراث شیعه و غلات (6) نقد نامه امیرالمؤمنین (ع) به یارانش به روایت رسائل الأئمة کلینی پس از آن که مقدماتی درباره انگاره اظله بیان شد و این موضوع، تا حدی از زاویه کتبِ فرقه‌شناسی، منابع غلات، آراء متکلمین و مصادر رجال و فهرست، بررسی شد، اکنون نوبت به بررسی احادیث اظله در منابع شیعه می‌رسد. نخستین حدیثی که در این راستا، بررسی شد، نامه‌ای است منسوب به امیرالمؤمنین (ع) که در کشف المحجة ابن طاوس از رسائل الأئمة کلینی نقل شده است. این نامه با این عبارت آغاز می‌شود: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ إِلَى الْمُقَرَّبِينَ [الْمُقِرِّينَ‌] فِي الْأَظِلَّةِ ...» بر اساس آن چه در پیوند زیر آمده است، متن این نامه ظاهراً ترکیبی از چند متن دیگر است و احتمالاً برخی از فقرات آن نیز با فضای باطنی مرتبط است: https://deraayaat.ir/rasael/ #اظله #مفضل @Gholow

▪️عالم اظله در میراث شیعه و غلات (۷) ارث و میراث‌ بر پایه برادری در اظله یکی دیگر از ادله اعتقاد به اظله،‌ سه حدیث است که در آن ادعا شده قائم (عج) پس از قیام، ارث را بر اساس برادری در عالم اظله تقسیم می‌کند؛ نه بر اساس برادری نسبی و خویشاوندی‌. این احادیث در آثار شیخ صدوق (الخصال، الفقیه، الهدایة و اعتقادات الإمامیة) و دلائل الإمامة نقل شده است. در کتب غلات، مانند الهفت نیز آمده است. در این پیوند توضیح داده شده است که این احادیث بر خلاف کتاب و سنت، و به تعالیم باطنی غلات درباره حقوق اخوان، وابسته است: https://deraayaat.ir/mirath_azellah/ #اظله #حقوق_اخوان @Gholow

🕋 حدیث حج جابر به روایت امام جعفر صادق (ع) ✍ امیرحسن خوروش یکی از احادیث جابر بن عبدالله انصاری که به روایت امام جعفر صادق (ع) مشهور شده، حدیث حج است. این حدیث را امام صادق (ع) از پدرشان امام محمد باقر (ع) از جابر بن عبدالله روایت می‌کنند. این حدیث به تفصیل داستان حج پیامبر (ص) در سال دهم هجری از زمان خروج از مدینه تا پایان مناسک را گزارش می‌کند. به نظر می‌رسد که این حدیث مشهورترین و پرسندترین حدیث امام جعفر صادق ‌(ع) باشد و انتساب آن به ایشان قطعی باشد. در طبقۀ اول بیش از 20 راوی این حدیث را از امام صادق (ع) روایت می‌کنند و در طبقۀ دوم حدود 100 نفر حضور دارند. همچنین حداقل 13 حلقۀ مشترکی فرعی، این حدیث را مستقیماً از امام صادق (ع) روایت می‌کنند. نقل این حدیث در شهرهای مدینه، مکه، بصره، و کوفه شایع بوده و فقهای مهم هر چهار شهر -مانند مالک بن انس، ابن جریج، یحیی بن سعید قطّان، و سفیان ثوری- این حدیث را از امام صادق  (ع) روایت می‌کنند. همچنین در منابع امامیه، اشاره شده به اینکه امام صادق (ع) این حدیث را بر افراد املاء می‌کردند و در کتاب معاویة بن عمار نیز نقلی از امام صادق (ع) روایت شده که به نظر می‌رسد شرح این حدیث است. امام صادق (ع) تنها راوی این حدیث از امام باقر (ع) نیستند و ابن اسحاق (د. 150ق) -سیره‌نگار مشهور- نیز این روایت را از امام باقر (ع) نقل می‌کند؛ همچنانکه عطاء (د. 117ق) و مجاهد (د. 107ق) تحریرهایی از این حدیث را مستقل از امام باقر (ع) از جابر روایت می‌کنند. متن کامل یادداشت: https://deraayaat.ir/hajj/ @Al_Meerath

📜 خلاصه فصول کتاب نصیریه: تاریخ، منابع و عقاید ✍️ عمیدرضا اکبری مطالعه در سایت درایات: deraayaat.ir/nusayriyah/ @gholow

▪️عالم اظله در میراث شیعه و غلات (۸) بررسی تطبیق آیه ۱۶ سوره جن بر عالم اظله https://deraayaat.ir/jenn_azellah/ #اظله #تفسیر_باطن @Gholow

پژوهشی درباره ذیل دعای عرفه حسین ترابی، میقات حج 51، 1384 @Gholow

دیدگاه آقای شبیری زنجانی دربارۀ ذیل دعای عرفه جرعه‌ای از دریا

▪️صدقه دادن در روز عرفه و پایان آن عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ‌ عَنْ أَبِيهِ‌ عَنِ اِبْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ اَلْحَلَبِيِّ‌ وَ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَفْصِ بْنِ اَلْبَخْتَرِيِّ‌ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ‌ أَنَّهُ قَالَ‌: فِي اَلرَّجُلِ يُعْتِقُ اَلْمَمْلُوكَ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُعْتِقُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ عُضْواً مِنَ اَلنَّارِ قَالَ وَ يُسْتَحَبُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يَتَقَرَّبَ إِلَى اَللَّهِ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ‌ وَ يَوْمَ عَرَفَةَ‌ بِالْعِتْقِ وَ اَلصَّدَقَةِ‌. 📚الکافي، ج6، ص180 از امام صادق (ع) روایت شده است که مستحب است انسان در شامگاه عرفه (یعنی پایان روز عرفه) و روز عرفه با آزاد کردن برده و صدقه دادن به سوی خداوند تقرّب جوید. @AlAthar

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلنا مَنسَكًا لِيَذكُرُوا اسمَ اللّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِن بَهِيمَةِ الأَنعامِ فَإِلٰهُكُم إِلٰهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسلِمُوا وَبَشِّرِ المُخبِتِينَ. (۳۴) الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللّهُ وَجِلَت قُلُوبُهُم وَالصّابِرِينَ عَلَىٰ مَا أَصابَهُم وَالمُقِيمِي الصَّلاةِ وَمِمّا رَزَقناهُم يُنفِقُونَ. (۳۵) وَالبُدنَ جَعَلناها لَكُم مِن شَعائِرِ اللّهِ لَكُم فِيها خَيرٌ فَاذكُرُوا اسمَ اللّهِ عَلَيها صَوافَّ فَإِذا وَجَبَت جُنُوبُها فَكُلُوا مِنها وَأَطعِمُوا القانِعَ وَالمُعتَرَّ كَذٰلِكَ سَخَّرناها لَكُم لَعَلَّكُم تَشكُرُونَ. (۳۶) و برای هر امتی عبادتی ویژه قرار داده‌ایم تا نام خدا را بر آنچه كه از دام‌های زبان بسته روزی آنان نموده‌ایم ذكر كنند. پس معبود شما خدای یكتاست؛ بنابراین فقط تسلیم او شوید. و فرمانبرداران فروتن را مژده ده. (۳۴) همانان كه وقتی خدا یاد شود، دل‌هایشان می‌هراسد، و بر آنچه به آنان می‌رسد، شكیبایند و برپا دارندگان نمازند و از آنچه روزی آنان نمودیم، انفاق می‌كنند. (۳۵) شتران قربانی را برای شما از شعایر خدا قرار دادیم، برای شما در آنها سودی‌ است؛ در حالی كه به نظم در خط مستقیم ایستاده‌اند، نام خدا را بر آنها ذكر كنید، و زمانی كه به پهلو در افتاده‌اند، از آنها بخورید و به تهیدستانی كه اهل درخواست كردن نیستند و فقیرانی كه اهل درخواست كردن هستند، بخورانید. این‌گونه آنها را برای شما مسخّر كردیم تا سپاس‌گزاری كنید. (۳۶) 📖 الحج، ۳۴-۳۶، ترجمه انصاریان @AlAthar

«الملك ‌يبقى مع الكفر ولا يبقى مع الظلم» (زمامداری با کفر باقی می‌ماند، اما با ظلم باقی نمی‌ماند.) خبر «الملك ‌يبقى مع الكفر ولا يبقى مع الظلم» در قدیمی‌ترین منابع به عنوان امری تجربی از پیشینیان مطرح شده است. (مفيد العلوم ومبيد الهموم، منسوب به خوارزمی م 383ق، ص313). ثعالبی (م 429ق) آن را به عنوان ضرب المثل ذکر کرده است (التمثيل والمحاضرة، ص130). او در جای دیگر، و برخی پسینیان این را گفته نجاشی حاکم حبشه در دوره جاهلی دانسته‌اند (الإعجاز والإيجاز، ص72؛ ربيع الأبرار ونصوص الأخيار، ج3، ص312). ماوردی (م 450ق) آن را به بعضی حکما منسوب کرده (أدب الدنيا والدين، ص140؛ درر السلوك في سياسة الملوك، ص93. نیز نک‍: المنهج المسلوك في سياسة الملوك، شیزری، ص362) و نظام الملک طوسی (م485ق) آن را از بعضی علمای دین شمرده است (سير الملوك، ص48). نخستین باز از حدود سدۀ ششم صوفیان این مثل را حدیث نبوی خوانده‌اند (التبر المسبوك في نصيحة الملوك، غزالی م 505ق، ص44؛ مرصاد العباد، نجم الدین دایه م 654، ص231). این نگاه به صورت تردید آمیز به برخی تفاسیر عامه نیز راه یافت («تفسير فخر رازی م 606ق، ج18، ص410). با این حال در اندک یادکردهای مصادر امامی، محدثان متأخر این حکمت را به کسی منسوب نمی‌کردند (جامع الأخبار، شعيري، ص119؛ تفسير الصافي، ج‌2، ص477؛ بحار الأنوار، ج‌72، ص331). بیشتر برخی معاصران امامی آن را از رسول الله ص نقل کرده اند (برای نمونه: مجموعه آثار شهيد مطهرى، ج23، ص733). و عجیب‌تر اینکه امروزه برخی آن را حکمت امیرالمؤمنین ع می‌پندارند. در مقاله «بررسی سندی و محتوایی گزارۀ المُلکَ یَبقَی مَعَ الکُفرِ وَ لا یَبقَی مَعَ الظُّلمِ» (محمدابراهيم روشن ضمير، مطالعات فهم حدیث، ش5، 1395ش) با حکم به بی‌سندی روایت تلاش کرده که دلالت آن را نیز نقد کند. ولی چندان به منابع متقدم روایت و انتساب‌های موازی توجه نداده است. برخی از مفهوم‌گیری‌های مقاله از این سخن نیز جای مناقشه دارد. برای نمونه بر خلاف نظر نویسنده (ص16) این سخن بقای هر حکومت عادلانه‌ای را تضمین نکرده است. چنانکه ناهمخوانی این سخن مجمل با آیات هلاک اقوام کافر قطعی نیست. زیرا جای پرسش است که آیا خداوند کافران را فقط برای کفرشان در دنیا عذاب کرد؟ احتمال تأثیر عوامل دیگر مانند ظلم و شرک و فساد از برخی آیات برمی‌آید (نمونه، النمل: ۵۲؛ الأعراف: ۸۴، ۱۰۳). قرآن عذاب را مشروط به اتمام حجت می‌داند (القصص: 59) از برخی روایات و تجارب تاریخی نیز به نظر می‌آید عذاب برخی کافران صرفاً به قیامت واگذار شده است. ضمناً این سخن به طور خاص ناظر به ملک و سلطنت است نه بقا یا هلاک اقوام و ملل. برای جمله دوم سخن نیز می‌توان در روایات شواهدی یافت (نمونه: الأمالی للمفید، ص310). برخی گذشتگان نیز ناظر به روایات نبوی چنین معانی استنباط کرده‌اند (روضة العقلاء ونزهة الفضلاء، ص269) #انتساب‌های_موازی @Gholow