🔰سطوری از کتاب جنگ نفتکش‌ها؛ منطقه ممنوعه پرواز در تنگه هرمز 🔸برتری نیروی دریایی ایران باعث شد زمانی که با آغاز جنگ، اعلام محاصره دریایی کردند، این محاصره اثربخش‌تر شود. با تصمیم عراقی‌ها در روز ۲۳ سپتامبر[۱ مهر] برای جلوگیری از ورود و خروج کشتی‌های تجاری بنادرشان، این محاصره تکمیل شد. 🔸از نظر راهبردی، مناطق کلیدی خلیج فارس در جنوب و شمال آن قرار دارند و تنگه هرمز در دهانه ورودی آن همچون نقطه انسداد خلیج عمل کرده و آن را به دریای عمان متصل می‌کند. همه تردها دریایی خلیج فارس باید از کانال کم عرض از غرب به شبه جزیره مسندام عمان و از شرق به ایران محدود می‌شود، عبور کند. عمق آب‌های این گذرگاه طولانی اما کم عرض (۱۵۵ در ۲۱ مایل دریایی) صد متر است و آبهای عمیق‌تر در طرف عمان قرار دارد. بنابراین گذرگاه نفتکش‌ها در این سمت است. 🔸در جنگ عراق و ایران، کم کم جنگ به آب‌های خلیج فارس هم کشیده شد و عراقی‌ها برای مقابله با برتری ایرانی‌ها در دریا نمی‌توانستند کار خاصی انجام دهند، اما به هر حال مانع از آن نشد که عراق در روز ۷ اکتبر [۱۵ مهر] آب‌های خلیج فارس در طول ساحل ایران (۰۳/۲۹درجه شمالی) را منطقه ممنوعه جنگی اعلام نکند. آنان احتمالا در پی آن بودند که با توسل به قدرت هوایی خود بر این آب‌ها تسلط پیدا کنند و به طور مشخص، بغداد نسبت به نیاز تمییز کشتی‌های ایرانی از خارجی به سرعت از خود حساسیت نشان داد. ibna.ir/x6GqF @ibna_official

🔰یادداشت آرش رئیسی‌نژاد نویسنده کتاب شاه و شطرنج قدرت؛ از هرات تا فاو:‌ آیا تاریخ تکرار می‌شود؟ ✍آرش رئیسی‌نژاد- استاد علوم سیاسی؛‌ 🔸‌سال‌ها پیش، در کتاب (The Shah of Iran, the Iraqi Kurds and the Lebanese Shia, Palgrave-Macmillan, 2018) با ترجمه فارسی آن با عنوان «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه، نشر نی، ۱۴۰۳»، از دو مفهوم نوشتم که سیاست خارجی ایرانی را در چنبره خود گرفتار ساخته: ‌«سندروم هرات» و ‌«سندروم فاو». 🔸سندروم هرات یعنی فقدان صبر استراتژیک؛ و سندروم فاو یعنی ناتوانی در تبدیل دستاورد نظامی به امتیاز دیپلماتیک. امروز نیز ممکن است مسئله تنگه هرمز و ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده نیز در همین دوگانه گرفتار شده باشند. چه بسا که نه «لحظه تبدیل» به‌درستی تشخیص داده شود، و نه «صبر استراتژیک» برای بهره‌برداری وجود داشته باشد. 🔸پیامد پایانی همان خواهد بود که پیش‌تر هشدار داده شده بود: میان «عملیات نظامی» و «کنش دیپلماتیک»، نه ترجمه‌ای شکل گیرد و نه تداومی. این همان جایی است که تاریخ، دوباره خود را تکرار می‌کند؛ این‌بار اما به‌مراتب پرهزینه‌تر. ibna.ir/x6Gw2 @ibna_official

🔰مروری بر «تبارشناسی هویت جدید ایرانی» اثر محمد علی اکبری؛ ساختار موزاییکی جامعه‌ ایران 🔸از دید محمد علی اکبری «وجود اشکال گوناگون هویت جمعی، ریشه در ساختار موزاییکی جامعه‌ ایران و رابطه‌ تعارض‌آمیز قطعات موزاییک‌های اجتماعی و ساختار پراکنده قدرت سیاسی ایران زمین با یکدیگر داشت. اما آشنایی ایرانیان با ایدئولوژی‌های جدید اروپایی و رسوخ مناسبات سرمایه‌داری اروپایی و پیوستگی روند تحولات داخلی ایران با سیاست‌های قدرت‌های بزرگ، موجبات ظهور گفتارهای جدید هویت را فراهم آورد.» 🔸نویسنده به منظور بررسی هویت جدید ایرانی، به خصوص هویت عام جامعه‌ای یا هویت ملی ایرانی این مباحث را مطرح می‌سازد: صورت‌بندی هویت‌های جمعی ایرانیان در آغاز عصر قاجار، ظهور گفتارهای جدید هویت ایرانی، جنبش مشروطیت و تأسیس هویت جدید ایرانی، تأثیر تحولات عصر مشروطیت بر وضع ایرانیت جدید، پیدایش دولت مطلقه‌ مدرن ایرانی، دولت مطلقه‌ مدرن ایرانی (پروژه‌ی تجدد و هویت‌سازی ملی) و روش‌ها و رویه‌های دولت مطلقه‌ پهلوی در پروژه‌ی هویت‌سازی ملی. 🔸قدرت، یکی از علل اساسی بروز پروژه‌ تجدد و هویت‌سازی ایرانی متجدد بوده است. هویت ایرانی در دوره‌ رضاشاه خود به خود پدید نیامد بلکه دقیقا بر پایه‌ مقتضیات قدرت و به مثابه جزئی از گفتار مدرن قدرت ساخته شد. ساخت دولت مطلقه به عنوان یک مرحله‌ اساسی در تاریخ سیاسی ایران محسوب می‌شود، که کل مبحث هویت‌سازی و تجدد، تنها در پرتو قدرت آن ممکن و میسر شد. از این روست که هویت‌سازی در عصر پهلوی اول جزئی از تاریخ سیاسی معاصر ایران به شمار می‌آید.» ibna.ir/x6GjQ @ibna_official

🔰معیارمندی در نقد کتاب در یادداشتی از علی راد؛ نقد کتاب به مثابه کنشی منصفانه 🔸علی راد نوشت:‌اصل انصاف در نقد کتاب، التزام به داوری بی‌طرفانه و متعادل است؛ نقد کتاب باید عاری از هرگونه پیش‌داوری ایدئولوژیک، تعصبات مذهبی و فکری و سوگیری‌های شخصی ناقد باشد؛ این اصل، نقد را به داوری مسئولانه در مقابل نهاد علم و وجدان اخلاقی تبدیل می‌کند. 🔸هر ادعای انتقادی درباره اثر، اعم از نقصان ساختاری، ضعف استدلالی، یا کاستی‌های محتوایی باید با ارجاعات دقیق به شواهد متنی (نقل‌قول از متن اصلی)، مستندات کتاب‌شناختی (مانند نسخه‌های خطی، روایت های معتبر از متن، اطلاعات فهارس‌نویسان از اثر یا رسائل تصحیحی از آن)، و منابع بیرونی (نقدهای هم‌عصر، پژوهش‌های ثانویه) پشتیبانی شود. نقد فاقد پشتوانه مستند و مبتنی بر تعمیم‌های کلی و شتاب‌زده، نه‌تنها سوگیری‌های ذهنی و شخص محور در نقد کتاب را تقویت می‌کنند، بلکه اعتبار علمی کل نقد را زیر سؤال برده، کارآمدی آن را در جهت‌دهی به پژوهش‌های آتی و اصلاح نسخه‌های بعدی آثار مخدوش می‌سازند و خواننده را در برابر داوری‌های غیرمسئولانه آسیب‌پذیر می‌کند. 🔸اصل انصاف در نقد کتاب، التزام به داوری بی‌طرفانه و متعادل است؛ نقد کتاب باید عاری از هرگونه پیش‌داوری ایدئولوژیک، تعصبات مذهبی و فکری و سوگیری‌های شخصی ناقد باشد؛ این اصل، نقد را به داوری مسئولانه در مقابل نهاد علم و وجدان اخلاقی تبدیل می‌کند. 🔸نقد اصیل و رها از اثرپذیری از نهادهای قدرت در ظهور و افول پارادایم‌های قدرت در علوم اثرگذار است هرچند نظریه‌های قدرت برای تداوم حیات خویش عرصه را برای این گروه از ناقدان تنگ‌تر می‌نمایند لکن سنت‌زایی و رشد در هستی هماره قدرت نقد ناب را بر قدرت پارادایم‌ها غالب کرده است لذا نقدگروی و حمایت از نقد علمی اصیل شرط تحول و انقلاب در علوم است، نقدگریزی و سرکوب نقد نتیجه‌ای جز افول و رکود علم به دنبال ندارد، چاره‌ای به جز وفاق نقد و قدرت در جلوه‌های مختلف آن نیست. ibna.ir/x6GzB @ibna_official

🔰چرا «گلوگاه های راهبردی» از مهم‌ترین کتاب‌های سیاسی سال است؟ وقتی بانک‌ها جای تانک‌ها را می‌گیرند 🔸شاید مهم‌ترین دلیل برای خواندن این کتاب این باشد که به ما یادآوری می‌کند جنگ‌های آینده الزاماً با انفجار آغاز نمی‌شوند. ممکن است با دستوری در مورد بانک ها، محدودیت تراشه، یا قطع دسترسی به دلار شروع شوند. در این معنا، گلوگاه ها  فقط درباره جهان امروز نیست؛ درباره جهانی است که دارد شکل می‌گیرد و به همین دلیل، بیش از یک کتاب، نقشه‌ای است برای فهم آینده. 🔸ادوارد فیشمن، نویسنده این اثر، مفهومی بسیار مهم را در کتاب خود با عنوان «Chokepoint» معرفی می‌کند که بهترین ترجمه برای ان میتواند معادل های «گلوگاه های قدرت» یا «گلوگاه های راهبردی» باشد یعنی نقطه‌ای در اقتصاد جهانی که اگر کنترلش کنی، می‌توانی دیگران را فلج کنی. مثل دلار آمریکا (سیستم مالی جهانی)، تراشه‌های پیشرفته (semiconductors) یا مسیرهای انرژی. تجارت در این گلوگاه‌ها به آمریکا قدرت نامتقارن می‌دهند. (Springer Link) 🔸نویسنده در مثال ایران، موضوع «تحریم به‌عنوان سلاح» را مطرح می کند و توضیح می دهد که آمریکا چگونه دسترسی ایران به سیستم مالی جهانی را قطع کرد و نتیجه آن شد سقوط ارزش پول، فشار اجتماعی و افزایش نارضایتی. از این رو تحریم‌ها نه فقط اقتصادی، بلکه تاثیرات سیاسی و اجتماعی دارند. ibna.ir/x6GCG @ibna_official

🔰مروری بر کتاب «ستیز قدرت» نوشته محمد صادقی؛ ابهام در پرونده قتل رزم‌آرا 🔸در شرح ماجرای ترور رزم‌آرا می‌خوانیم: «علی رزم‌آرا چرا و چگونه ترور شد؟ چه کسی یا کسانی مقدمه و زمینه از میان بردن او را فراهم کردند و چه کسی یا کسانی در از میان بردن او نقش داشتند؟ رزم‌آرا در ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ توسط خلیل طهماسبی ترور شد، اما برخی از نویسنده‌ها، تاریخ‌نگارها و اهالی سیاست با طرح ادعاهایی، چرایی و چگونگی این ترور را مبهم و مرموز جلوه داده‌اند. 🔸در قسمتی دیگر می‌خوانیم: «نواب صفوی درباره نشستی که در خانه آقائی برگزار می‌شود و بقایی وجود رزم‌آرا را خطرناک و مانع دانسته و می‌گوید باید از بین برود توضیح می‌دهد. سپس، بقایی می‌گوید: «در خصوص ملاقات با آقای نواب صفوی قبل از کشته شدن سپهبد رزم‌آرا شدیدا و صراحتا تکذیب می‌کنم.» نواب صفوی باز توضیح می‌دهد و به نام شرکت‌کنندگان در آن نشست هم اشاره می‌کند. بقایی می‌گوید: «تصور می‌کنم که آقای نواب صفوی در مورد تاریخ اشتباه می‌کنند زیرا ملاقاتی را که اشاره کرده‌اند مربوط به چندین ماه بعد از کشته شدن سپهبد رزم‌آرا می‌باشد.»» ibna.ir/x6GxZ @ibna_official

🔰کتاب‌ها درباره تاب‌آوری و بحران چه می‌گویند -۲ «بحران» در جهان مدرن صرفاً یک وضعیت موقت نیست 🔸با نگاهی به کتاب «وضعیت استثنایی» اثر جورجو آگامبن 🔸بحران در نگاه آگامبن به‌عنوان «ابزار قدرت» نیز قابل تحلیل است. این یعنی تاب‌آوری فقط توان جامعه برای بقا نیست بلکه به میزان توان جامعه برای حفظ حقوق و ساختارهای قانونی در دل بحران هم مربوط است. 🔸یکی از مهم‌ترین ایده‌های کتاب این است که بحران‌ها در جهان معاصر صرفاً رخدادهای طبیعی یا اضطراری نیستند، بلکه می‌توانند به ابزار حکمرانی تبدیل شوند. در این چارچوب، وضعیت‌های اضطراری (مثل جنگ، تروریسم، یا پاندمی‌ها) به دولت‌ها این امکان را می‌دهند که قوانین عادی را کنار بگذارند، اختیارات فوق‌العاده اعمال کنند و کنترل بیشتری بر زندگی اجتماعی داشته باشند. آگامبن هشدار می‌دهد که اگر این وضعیت دائمی شود، مرز میان «دموکراسی» و «اقتدارگرایی» به‌تدریج از بین می‌رود. 🔸یکی از مفاهیم مرکزی آگامبن در این کتاب و آثار مرتبط، مفهوم «زندگی برهنه» (bare life) است. او توضیح می‌دهد که در وضعیت استثنایی، انسان از جایگاه شهروندی خود خارج شده و صرفاً به یک موجود زیستی تقلیل می‌یابد؛ موجودی که می‌تواند بدون برخورداری کامل از حقوق سیاسی، تحت کنترل قرار گیرد. این مفهوم نشان می‌دهد که چگونه در شرایط بحران، مرز میان «زندگی سیاسی» و «زندگی صرفاً زیستی» دچار فروپاشی می‌شود. ibna.ir/x6GBZ @ibna_official

🔰یادداشت؛ نقش استعاره‌های مفهومی در جنگ شناختی  🔸علیرضا قائمی‌نیا، مدیرگروه معرفت‌شناسی و علوم‌شناختی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در یادداشتی به بررسی جنگ شناختی پرداخته است. 🔸نقش این استعاره‌ها را در جنگ‌ شناختی با جزئیات بیشتری بررسی کنیم: ۱. شکل‌دهی به چارچوب‌های ادراکی استعاره‌های‌ مفهومی، مانند جنگ، سفر، یا شیء، چارچوب‌هایی را برای درک ما از مفاهیم انتزاعی مانند «جامعه»، «پیشرفت»، «دشمن» یا «آزادی» فراهم می‌کنند. در جنگ ‌شناختی، طرفین سعی می‌کنند استعاره‌های غالب را به نفع خود تغییر دهند یا استعاره‌های جدیدی را تحمیل کنند. 🔸استعاره مفهومی «علاج در وطن است» استعاره ایرانی «مردم علاج در وطن است» که در سرود محسن چاوشی آمده مفهومی عمیق و چندلایه است که در آن «وطن» به عنوان منبع اصلی درمان، راه حل و قدرت در برابر چالش‌ها، به ویژه در بستر جنگ‌شناختی، معرفی می‌شود. این استعاره با تأکید بر ظرفیت‌های درونی و جمعی ملت ایران، رویکردی مبتنی بر خوداتکایی و مقاومت را ترویج می‌کند. 🔸این استعاره یک رویکرد دفاعی و تهاجمی شناختی است که با تأکید بر قدرت، هویت و اصالت ملی، ملت ایران را در برابر ابزارهای جنگ روانی و اطلاعاتی دشمن مقاوم می‌سازد و رویکردی مبتنی بر استقلال و خودکفایی را ترویج می‌دهد. ibna.ir/x6GFW @ibna_official

🔰محمد صادقی مولف کتاب «ستیز قدرت» در گفت‌وگو با ایبنا؛ تاریخ‌نگاری در چنبره ایدئولوژی 🔸محمد صادقی، مولف کتاب «ستیز قدرت» گفت: تاریخ‌نگاریِ ما و در روایت و تحلیلِ رویدادها، جهت‌دهیِ آگاهانه به حافظه جمعی، برجسته‌سازی و پنهان‌سازیِ برآمده از گرایش‌هایِ ایدئولوژیک یا سیاسی برایِ جاانداختن یا توجیه یا تثبیت یک نگرشِ خاص، بیش از هر چیزی دیده می‌شود. 🔸در تاریخ‌پژوهی کوشش برای فهمِ رخدادهایِ تاریخی اهمیت زیادی دارد، با این حال، حذفِ نگرش اخلاقی را مطلوب نمی‌دانم، بویژه وقتی که نقد انجام می‌شود. البته باید موقعیت‌های تاریخی، ساختار قدرت، هنجارهایِ زمانه و... را در نظر گرفت، اما در مواجهه با دروغ‌گویی، نفرت‌پراکنی، خشونت‌ورزی و... اگر بی‌تفاوتی در کار باشد بینایی اخلاقی از دست می‌رود. به نظرم کوشش برای فهمِ درست و سپس داوری در تاریخ‌پژوهی و نقد تاریخی، لازم و ضروری است. البته برخی نیز چنین باوری ندارند و بر روی آنچه رخ داده است متمرکز می‌شوند و قائل به داوری هم نیستند. 🔸هر کوششی که بخواهد در تاریخ‌پژوهی همه چیز را به یک علت تقلیل دهد، برای نمونه، همه چیز را فقط در نقش کنشگرها یا نقش ساختارها ارزیابی کند، بخشی از واقعیت را کتمان می‌کند. 🔸در تاریخ‌نگاریِ ما و در روایت و تحلیلِ رویدادها، جهت‌دهیِ آگاهانه به حافظه جمعی، برجسته‌سازی و پنهان‌سازیِ برآمده از گرایش‌هایِ ایدئولوژیک یا سیاسی برایِ جاانداختن یا توجیه یا تثبیت یک نگرشِ خاص، بیش از هر چیزی دیده می‌شود. محصولِ چنین تاریخ‌نگاری‌هایی، جاانداختنِ روایت‌هایی یک‌سویه، ناقص و نادرست است. مقصود اینکه، تاریخ‌پژوهی و تاریخ‌نگاریِ ما در دورانِ جدید بیش از هر چیزی نیازمندِ نقد و بازنگریِ دقیق است، زیرا نگرش‌هایِ ایدئولوژیک و جانبدارانه در آن غلبه چشمگیری دارند. ibna.ir/x6G8T @ibna_official

🔰به قلم سیدعباس صالحی درباره شهید علی لاریجانی در کتاب «بنده خدا» سیاستمدار حکیم ایران‌زمین 🔸«سیاستمدار حکیم ایران‌زمین»، عنوان یادداشت سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، درباره شهیدعلی لاریجانی، در کتاب «بنده خدا» آمده است. 🔸...اما دکتر لاریجانی ارزش «کلمه» را هم می‌شناخت و قواعد و آداب آن را رعایت می‌کرد. او در مواقع نیاز و لزوم، در بیان دیدگاه‌های خویش، هرچند در محضر بزرگان عالی مقام و یا محافل حساس، از مجامله و محافظه‌کاری در بیان دیدگاه پرهیز داشت و نظر خویش را بدون سانسور ۔هرچند با رعایت ادب و متانت کلام۔ ابراز می‌داشت. هم‌چنین او به پشتوانه عقلانیت و ذهن منطقی و قدرت تجمیع‌بخشی نظری و تسلط بیانی و واژگانی، می‌توانست مباحثات طولانی و مجادلات به ظاهر بی‌پایان را به نقطۀ جمع نزدیک کند و پایان‌بندی مطلوب را برای اطراف بحث و گفت و گو سامان دهد. 🔸بخش دیگر از عقلانیت گفتاری او در محافل و جلسات رسمی و غیررسمی، و در قدرتِ طنز او دیده می‌شد. او با شوخ‌طبعیِ نرم و زبانِ ملیح می‌توانست زمختی تعبیر و خشونت زبانیِ دیدگاه‌های متعارض را تلطیف کند و فضای آرام را پس از مجادلات سنگین جانشین سازد. ibna.ir/x6GXh @ibna_official

🔰یادداشتی بر کتاب «علیه سیاست» نوشته آنتونی دو جسی؛ تردید در ساختارهای جهان مدرن 🔸«علیه سیاست» را می‌توان کتابی درباره «امکان تردید» دانست؛ تردید در ساختارهایی که جهان مدرن آن‌ها را طبیعی، اخلاقی و اجتناب‌ناپذیر جلوه داده است. کتاب از مخاطب نمی‌خواهد بی‌درنگ همه اشکال حکومت را نفی کند، بلکه او را دعوت می‌کند بار دیگر درباره نسبت میان قدرت، آزادی، اطاعت و زندگی جمعی بیندیشد. 🔸یکی از مهم‌ترین محورهای کتاب، مسئله مشروعیت قدرت است. نویسنده توضیح می‌دهد که در همه نظام‌های سیاسی ــ از دموکراسی تا اشکال دیگر حکمرانی ــ در نهایت گروهی محدود برای کل جامعه تصمیم می‌گیرند. حتی دموکراسی، که در جهان مدرن معمولاً به‌عنوان مردمی‌ترین شکل حکومت معرفی می‌شود، از نگاه دو جسی همچنان مبتنی بر سازوکاری است که در آن عده‌ای دامنه انتخاب‌ها، حدود آزادی‌ها و شیوه زندگی جمعی را تعیین می‌کنند. 🔸از دیگر جنبه‌های مهم کتاب، نقد زبان سیاسی معاصر است. دو جسی معتقد است بسیاری از مفاهیمی که در گفتمان سیاسی مدرن بارها تکرار می‌شوند ــ مفاهیمی چون عدالت، همبستگی، برابری فرصت‌ها یا معقولیت ــ به واژگانی انعطاف‌پذیر و گاه مبهم تبدیل شده‌اند که می‌توانند تقریباً هر سیاستی را توجیه کنند. این نگاه، کتاب را به سنت نقد گفتمان نزدیک می‌کند؛ سنتی که زبان را نه ابزاری خنثی، بلکه بخشی از سازوکار قدرت می‌داند. ibna.ir/x6H42 @ibna_official

🔰واکاوی روابط قدرت در اصفهانِ دوره سلجوقی؛ چرا اصفهان در مقابل حمله مغول‌ها تاب نیاورد؟ 🔸نگین سادات طباطبایی مترجم کتاب «نخبگان ایرانی و حکمرانان ترک» با اشاره به کم‌توجهی پژوهش‌ها به تاریخ سلجوقی اصفهان گفت: کتاب «نخبگان ایرانی و حکمرانان ترک؛ تاریخ اصفهان در دوره سلجوقی»، یکی از مهم‌ترین دوره‌های مغفول تاریخ ایران را با رویکردی علمی و مبتنی بر منابع اصلی بازخوانی می‌کند. 🔸واقعیت این است که اغلب مردم، حتی بسیاری از پژوهشگران، اصفهان را با دوره صفوی می‌شناسند؛ در حالی‌که بخش مهمی از هویت تاریخی این شهر در دوره سلجوقی شکل گرفته است. کتاب داوید دوران گدی برای من از این جهت جذاب بود که نویسنده با دقت و تسلط فوق‌العاده‌ای به سراغ منابع رفته بود. بسیاری از منابع این دوره به زبان عربی هستند و طبیعتاً کمتر مورد توجه پژوهشگران ایرانی قرار گرفته‌اند، اما او تقریباً تمام متون اصلی را بررسی کرده و تصویری بسیار دقیق از اصفهان آن دوره ارائه داده است. 🔸یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب، پرداختن به تنش‌ها و تقابل‌های درونی ساختار قدرت در عصر سلجوقی است. وقتی ترکان سلجوقی وارد ایران شدند، ابتدا ری را به‌عنوان پایتخت انتخاب کردند و بعد در دوره ملکشاه، اصفهان به مرکز حکومت تبدیل شد. سلجوقیان همراه خود گروهی از نخبگان خراسانی را هم به ایران مرکزی آوردند که چهره شاخص آن‌ها خواجه نظام‌الملک طوسی بود. 🔸تعبیر «اصفهان نصف جهان» فقط متعلق به عصر صفوی نیست و ریشه‌های آن را باید در دوره سلجوقی جست‌وجو کرد. اصفهان در آن زمان در حال رقابت مستقیم با بغداد بود و حتی در برخی زمینه‌ها توانست از آن پیشی بگیرد. ibna.ir/x6H9H @ibna_official