♦ریشه اخلاق اجتماعی
نیاز به هدفهای غیر مادی 🌱
انسان توی زندگی خودش — چه فردی، چه اجتماعی — نیاز داره به یه سری هدفهای غیر مادی.
فعلاً از نیاز فرد در زندگی فردی به هدفهای معنوی بحث نمیکنیم. ولی یه چیز مسلمه: هر مکتب اجتماعی نیازمند یه سری هدفهای مشترک برای افرادشه. 🤝
چرا؟ چون اگه هدفها مشترک نباشه، زندگی اجتماعی به معنای واقعی — یعنی زندگی تشکیلاتی — ممکن نیست. 🏗️
معنی زندگی اجتماعی چیه؟ 💭
زندگی اجتماعی یعنی همکاری.
و همکاری هم فقط توی زمینه هدفهای مشترک ممکنه. اگه هدف مشترکی توی کارها نباشه، همکاری بین افراد امکان نداره. 🚫
حالا این هدف مشترک، اعم از مادی و معنویه. یعنی میتونه مادی باشه یا معنوی. ⚖️
مثال هدف مشترک مادی 💼
مثلاً چند تا سرمایهدار جمع میشن و یه شرکت تجاری یا صنعتی تأسیس میکنن. یا یه نفر صاحب سرمایهست و یکی صاحب بازو. با هم قرارداد میبندن: کار از یکی، سرمایه از دیگری. بعد کار مشترکی انجام میدن.
پس هدف مشترک، اعم از مادیه. درسته. ✅
ولی یه مشکل بزرگ هست ⚠️
آیا جامعه انسانی رو صرفاً از طریق و به شکل یه شرکت میشه اداره کرد؟
یعنی این امکان هست که اساس زندگی اجتماعی بشر فقط یه شرکت بزرگ باشه؟
نظر ما اینه که نه، نمیشه. ❌
ولی بعضیها فرضیهشون بر همین اساسه. یعنی میگن جامعه هم مثل یه شرکت بزرگه. هر کسی منافع خودش رو دنبال میکنه و اخلاق اجتماعی هم فقط یه قرارداد برای حفظ منافعه. 📝
نظریه راسل: منافع فردی 🧠
یکی از این آدمها، راسله. اخلاقش بر همین اساسه.
راسل هیچ ریشهای برای اخلاق اجتماعی قائل نیست جز منافع فرد.
میگه: اخلاق اجتماعی در واقع یه نوع قرارداده که افراد با هم میبندن. چون همه درک میکنن که حفظ بهتر منافعشون در اینه که حقوق و وجود یکدیگر رو رعایت کنن. 🤲
مثال خود راسل
میگه: من به حسب طبع، دوست دارم گاو همسایه هم مال من باشه. ولی متوجه میشم اگه این کار رو بکنم، همسایه هم عکسالعمل نشون میده و گاو منو میبره. همسایههای دیگه هم همین کار رو میکنن. 😅
پس به جای اینکه سود بیشتر ببرم، ضرر بیشتر میکنم. 📉
پس میگم: مصلحت اینه که من حق تو رو محترم بشمارم و گاو تو رو مال تو بدونم، تا گاو من هم مال من بمونه. 🐮
راسل ریشه اخلاق اجتماعی رو حفظ منافع فردی میدونه. در واقع ریشه احترام افراد نسبت به حقوق یکدیگر رو همون چیزی میدونه که یه عده شریک، حقوق یکدیگر رو محترم میشمرن. چون مصلحت فرد رو در همکاری میبینن. 🤝
اما این نظریه ایراد داره ❗
میگیم: دزدها هم روابطشون با هم همینطوره! 🥷
یه عده دزد وقتی با هم همپیمان میشن که دزدی کنن و سر گردنه رو بگیرن، بین خودشون بنا رو بر عدالت میگذارن. رعایت یکدیگر رو میکنن. چون میدونن به تنهایی این کار عملی نیست. 👥
به عبارت دیگه: چون همه به هم نیازمندن، به دلیل نیازمندی به یکدیگر، حقوق همدیگه رو محترم میشمرن. 🔗
ادامه دارد… 🌱