علاج موسیقی در مبارزه است مرور وضع موسیقی در جنگ اخیر؛ از بازنشر و بازخوانی تا خلق اثر بخش اول یادداشت 🔹رژیم اشغالگر قدس در روزهای آخر خرداد ۱۴۰۴، دست‌آخر بر طبل تهاجم مستقیم به ایران، کوبید و دوباره در شیپور جنگ‌افروزی دمید. موضع‌گیری هنرمندان موسیقی ایران، نسبت به عظمت این جنگ اما پرطنین و پرقدرت نبود. البته فراهم بودن شرایط خلق اثر و برخورداری از آمادگی روحی پیشینِ هنرمند، در ساخت آثار موسیقایی، تأثیرگذار است؛ به‌ویژه اینکه مدت این جنگ که همراه با شهادت بسیاری از هم‌وطنان ما بود، محدود و تنها حدود دو هفته بود؛ اما در همین نفحات و لحظات تاریخی است که با دگرگونی متلاطم حال مردم و هنرمند،‌ امید خلق آثار هنری ماندگار است. 🔹در این میان، می‌توان شکل‌گیری نوعی «بهت» را منشأ کم‌فروغ بودن چراغ موسیقی در طول آن دوازده روز دانست. صرفِ‌نظر از ضرورت تعهد همیشگی هنرمند به موقعیت تاریخی اکنون خود، نبرد حماس و اسرائیل از مهرِ ۱۴۰۲ (۷ اکتبر ۲۰۲۳ میلادی)، خود به‌تنهایی فضای جهان را برای مبارزه با زیاده‌خواهی‌ها و جنایت‌های رژیمِ صهیونیستی مهیا کرده بود. 🔹با وجود این اتفاق تاریخی سرنوشت‌ساز و حتی تعرضِ مستقیم اسرائیل به کشور ما، رویکرد بسیاری از هنرمندانِ عرصۀ موسیقی منفعلانه بود و در برابرِ وقوعِ جنگ نیز بی‌چون‌وچرا غافلگیر شدند و در نهایت، با آغاز آن، به سرگشتگی و سرخوردگی گرفتار گشتند. هنرمندانی که انتظار می‌رفت با هنرشان به میدان بیایند، به واکنش‌های حداقلی بسنده کردند؛ واکنش‌هایی در قالب استوری‌های مجازی که به محکومیت جنگ و گاهی دعوتی فانتزی به توقف آن محدود می‌شد. البته باز مرحبا به غیرت و شرف این هنرمندان، در مقابل آن‌هایی که سکوت کردند. 🔹در این میان، بازپخش یا بازنشر آثار ملی-میهنی یا حماسه‌وارِ موسیقایی‌ در رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی، فراگیر شد که در دوران دفاع مقدس، ساخته‌ شده‌ بودند. یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های آن، اجرای زندۀ پویۀ (موومان) سوم از پوئم‌سمفونی «حماسۀ خرمشهر» به آهنگ‌سازی مجید انتظامی بود. این بخش از «حماسهٔ خرمشهر» به‌ویژه در کنار تکه‌فیلم‌(کلیپ‌)های منتشرشده از لحظۀ پرتاب یا اصابتِ موشک‌هایِ ایران، رنگ‌وبوی حماسیِ معنادار به خود گرفته بود؛ چنان‌که جان‌فشانی‌هایِ مجاهدان ایران در نبرد با بعثیان و صهیونیست‌ها در کنار هم به یاد می‌آمد. بازنشر دوبارهٔ این پوئم‌سمفونی، انگار خبر «خرمشهرها در پیش است» را به همراه داشت. در کنارِ این، گروه‌هایی مانند «هم‌نوازان حصار» (به سرپرستیِ علی قمصری) در محوطۀ برج «آزادی» و «عاشیقلار میشو» (موسیقی آذری) در پهنۀ میدان «شهدای هفتم تیر» نیز برای هم‌بستگی با ایران، طی دورۀ دوازده‌روزه، کنسرت‌هایِ رایگان برگزار کردند. 🔹سرانجام آنچه به‌صورت یک اثر مستقل، ناظر به تجاوز اسرائیل پدید آمد و بهت و خواب را از دل موسیقی زدود و سیلی بر صورت دشمن زد، ترانۀ «علاج» بود که با آهنگ‌سازی و صدایِ محسن چاووشی و شعر کاظم بهمنی، ساخته و در یکم تیر ۱۴۰۴ منتشر شد. در متن کلام آن، رجزی صریح رودررویِ دشمن متجاوز، طنین‌افکن می‌شود و نجوایی سرشار از دعوت به ایستادگی و قوت قلب، با مردم به گوش می‌رسد. همچنین هوشنگ کامکار نیز قطعۀ بی‌کلام ارکسترال «ای یاران کجایید؟» را با بهره‌گیری از نغمۀ تصنیف «شهیدانِ خدایی» (ساختۀ خود او) و سرود «ای ایران» در همان مدت، آهنگ‌سازی کرد که نسخۀ ضبط رایانه‌ای آن در یازدهم تیر ۱۴۰۴ عرضه شد. البته ترانۀ «ایران علی(ع)» (به آهنگ‌سازی مسعود سخاوت‌دوست، شعر محمدمهدی سیار و آواز محمد معتمدی) نیز که دراصل به مناسبت عید غدیر خم، ساخته و یک روز پس‌از تهاجم اسرائیل منتشر شد، به‌خاطر درون‌مایۀ آن (پیوند ناگستنی امام‌علی(ع) با مردمان ایران و پایندگی این کشور با عنایت آن حضرت) مورد توجه قرار گرفت. همچنین ترانه‌هایی با مضمون کلی حمایت از وطن، ساخته شدند. ترانه‌هایی که نخواستند خیلی به جنگ نزدیک شوند و از جنگ دم بزنند؛ مانند: «جهان ستم» (به آهنگ‌سازی غلامرضا صادقی، تنظیم نوید زمردی، شعرهای بیدل دهلوی و امیرهوشنگ ابتهاج و آواز همایون شجریان) و «خط قرمز» (به آهنگ‌سازی و شعر محمدمهدی باطنی و آواز سالار عقیلی). 🔹پس‌از توقف موقت جنگ در سوم تیر ۱۴۰۴، اندک‌اندک از آن بهت و شاید ترس، کاسته شد و اجرای گروه‌های موسیقی در تهران برای ترویج روحیۀ وطن‌دوستی، ادامه یافت. همچنین اجرای نمادین نوازندگان ارکستر سمفونیک دفترِ شعر، موسیقی و سرود صداوسیما در محوطۀ تخریب‌شدۀ ساختمان شیشه‌ای این سازمان (در پی حملۀ اسرائیل) در رسانه‌های ملی و اجتماعی، مورد توجه قرار گرفت: سمفونیِ شمارۀ ۹ (لودویگ فان بتهوون) برای دونوازی هورن و سرودِ «ای ایران» (به آهنگ‌سازی روح‌اللّه خالقی و شعر حسین گل‌گلاب). برای خواندن ادامه متن به کانال بافتار مراجعه کنید 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

علاج موسیقی در مبارزه است مرور وضع موسیقی در جنگ اخیر؛ از بازنشر و بازخوانی تا خلق اثر بخش دوم یادداشت 🔹آنچه که در این میان، رویۀ بازآفرینی یا بازخوانی آثار پایدارانه یا ملی-میهنی سالیان گذشته را در جهتی تازه از سر گرفت، آغاز ماه محرم ۱۴۴۶ ه.ق. (پس‌از آتش‌بس) و برپایی هیئت‌هایِ حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع) بود. برجسته کردن ایرانی که همۀ معنای خود را از معنویت و دین و امام حسین می‌گیرد، در نوحه‌پردازی‌های ستایشگران اهل‌بیت(ع) در شهرهایِ ایران، بیش از هر زمان دیگری، پررنگ شد. 🔹معروف‌ترین آن‌ها، سه زمینه‌خوانی محمود کریمی بود که با بهره‌گیری از آثار نام‌آشنای موسیقی سنتی و پاپ ایران، جایگاهی برجسته پیدا کرد: «ای میهن خدایی» (برگرفته از ترانه «ایران، ایران» به آهنگ‌سازی محمد سریر، شعر تورج نگهبان و آواز محمد نوری و اجرای زندۀ ترانۀ‌ «سفر به‌خاطر وطن» با آواز محمد نوری) «گاه سفر آمد، برادر! گام بردار» (برگرفته از تصنیف «همپایِ جلودار» به آهنگ‌سازی و آواز سیدحسام‌الدین سراج و شعر حمید سبزواری) «ایران، ای سرای امید» (برگرفته از تصنیف «سپیده» به آهنگ‌سازیِ محمدرضا لطفی، شعر امیرهوشنگ ابتهاج و آواز محمدرضا شجریان) 🔹ازین جنس نوحه‌ها و اشعار که از ایرانِ امام حسین (ع) سخن می‌گویند، پیشتر هم، کم‌و‌بیش داشتیم؛ اما به‌خاطر موقعیت تاریخی حاضر و آمادگی بیش از پیش جان‌ها، گوش‌ها برای شنیدن این حرف‌ها حساس‌تر بود و حضورِ مومنانه مردم ایران در این جنگ تحمیلی، به آن شعرها، رنگ‌وبوی ملموس‌تری داد و راه هم برای مضمون‌پردازی‌هایِ جدید هموارتر شد. علاوه بر این، بازخوانی آثار پیشین نیز در بطن خود حامل پیامی روشن است: آرمان حق‌طلبانۀ ملتِ ایران همچنان همان عهدی است که در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ بسته شد؛ عهد بر نوعی دیگر از زیستن در این جهانِ نرمال؛ زیستی دین‌مدار و توحیدمحور که یکی از ارکان آن، قیام در برابر ستم‌پیشگان و مستکبران جهانی است. 🔹تجربه‌ای همچون تولید و عرضۀ مجموعه‌ آلبوم‌هایِ «چاووش» به همت کانون فرهنگی-هنری «چاووش» و گروه‌های «شیدا» و «عارف» (از ۱۳۵۷ تا سال‌های جنگِ تحمیلی) در دورانی شکل گرفت که ادبیات و فضای جهاد و نبرد در جامعه، پرشور و پرتپش بود و مردم و هنرمندان نیز آمادگی همدلی و همراهی با آن را داشتند. نمایان شدنِ دوبارۀ این آثار در روزگار کنونی، به‌ویژه پس از حملۀ اسرائیل، استمرار معنایی واحد را در گذر زمان تداعی می‌کند و مرور تجربهٔ پدید آمدن این چنین آثاری، ما را امیدوار می‌کند که خلق چنین آثار ماندگاری در همین موقعیت‌های سرنوشت‌ساز تاریخی امکان‌پذیر است. 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎼 کنسرت موسیقی-نمایش «این فصل را با من بخوان»؛ پوئم‌سمفونی «حماسۀ خرمشهر»: پویۀ سوم (آمادگی نبرد) به همراه تصاویری موشک‌های پرافتخار ایرانی در جنگ تحمیلی دوم به همراه آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر: مجید انتظامی نوازندگان: ارکستر سمفونیک تهران مهر ۱۳۸۷ تهران، تالار «وحدت» 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎼 «علاج» آهنگ‌ساز و تنظیم‌کننده: محسن چاوشی شاعر: کاظم بهمنی گیتار الکتریک: عادل روح‌نواز پیانو: توحید نوری میکس و مسترینگ: مهدی کریمی 🔻رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎼 قطعۀ ارکسترال «ای یاران کجایید؟» آهنگ‌ساز: هوشنگ کامکار 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎼 «ایرانِ علی» خواننده: محمد معتمدی آهنگ‌ساز: مسعود سخاوت‌دوست شاعر: محمدمهدی سیار 🔻رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎤 زمینه‌خوانی «در روح و جان من» براساس نغمه و کلام ترانۀ «ایران، ایران» (آهنگ‌ساز: محمد سریر) مداح: محمود کریمی پنجم تیر ۱۴۰۴ تهران، هیئت رایة‌العباس (ع) 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎤 زمینه‌خوانی «گاه سفر آمد، برادر! گام برادر» براساس نغمه و کلام تصنیف «همپای جلودار» (آهنگ‌ساز: سیدحسام‌الدین سراج) مداح: محمود کریمی ششم تیر ۱۴۰۴ تهران، هیئت رایة‌العباس (ع) 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🎤 زمینه‌خوانی «ایران، ای سرای امید» براساس نغمه و کلام تصنیف «سپیده» (آهنگ‌ساز: محمدرضا لطفی) مداح: محمود کریمی سیزدهم تیر ۱۴۰۴ (شب تاسوعای حسینی) تهران، هیئت رایة‌العباس (ع) 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

🔻جنگ بر سر الهیات جنگ نقد فیلم «خدای جنگ» «خدای جنگ» اگرچه تنها فیلم سینمای ایران دربارهٔ صنعتِ موشکی است؛ اما کمتر حامل معنای انسان انقلابی است. ایمان معنوی پشتیبان فرماندهان نظامی، به اخلاق‌مداری تقلیل پیدا کرده و انگیزه‌های الهی برای دفاع از میهن، به رفع‌ورجوعِ انگیزه‌های شخصی تبدیل شده است. این البته مسئله‌ای نیست که قرار بوده تا «خدای جنگ» در پی آن باشد؛ قرار بوده تا فیلمی ببینیم از جنس فرماندهان‌ شهیدمان، از جنسِ حاجی‌زاده و طهرانی‌مقدم. در نهایت اما، اثری خوش‌رنگ‌ولعاب نصیبمان شده که ماجراجویی‌های یک مردِ نظامی را تعریف می‌کند. برای خواندن متن کامل نقد به کانال بافتار مراجعه کنید 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

جنگ بر سر الهیات جنگ نقد فیلم «خدای جنگ» بخش اول نقد 🔹جنگ بود. چشم امیدمان اول به خدا و بعد به مجاهدانی بود که دشمنِ آمریکایی-اسراییلی را تنبیه کنند. مجاهدانی که درست نمی‌شناختیم‌شان و دنبال تصویری از این آدم‌ها و روایتی از زحمت‌هایِ چندده‌‌ساله‌شان می‌گشتیم تا با آن‌ها آشنا شویم. در همین روزها بود که فیلم «خدای جنگ» پیش از آنکه روی سینما را ببیند، از حقّ اکرانش گذشت و به تلویزیون آمد تا داستانی از موشکی شدن ما به دست همین مجاهدان را تعریف کند. 🔹سومین فیلم حسین دارابی، باز هم سوژه‌ای یکّه در سینمای انقلاب بود. اگر او با «مصلحت» به‌سراغ مبارزه با فساد رفته بود و در «هناس» تنها فیلم بیوگرافی از زندگی دانشمندان هسته‌ای را ساخته بود، حالا با «خدای جنگ» به‌سراغ مسئلهٔ ملموس این روزهایِ همهٔ ما ایرانی‌ها رفته بود: ما چطور به یک قدرت موشکی تبدیل شدیم؟ پشت این موشک‌ها، کدام اراده‌ها قیام کرده‌اند؟ با همین فکروخیال‌ها به تماشای «خدای جنگ» نشستیم؛ اما آن را وفادار به سوژه‌اش نیافتیم. باور کردنش سخت بود که این کاراکترها، بدیل‌هایی برای شهید طهرانی‌مقدم و حاجی‌زاده باشند. 🔹«تا حالا چیزی دربارهٔ آرس شنیدی؟ خدای جنگ، پسر زئوس! تا قبل از این فکر می‌کردم پرستیدن خدایی که با دستِ خودمون ساختیم احمقانه است؛ اما اون موشک‌هایی که توی اون تونل خوابیدن، اون خدای دست‌ساز، هم لایق سجده کردنه هم لایق قربانی دادن!». این جملات را مستشار لیبیایی، همان ابتدای فیلم «خدای جنگ» به ابراهیم می‌گوید. او فرمانده گروه پرتاب موشک است و ابراهیم، پاسداری است مسئول پرورش نهالِ نوپایِ موشکی ایران. قرار است فرآیندِ پرتاب موشک آزموده شود؛ اما در همین ابتدای کار، اختلافِ‌نظر بین‌شان بالا می‌گیرد. 🔹ابراهیم چندان پایبند به اصول نظامی‌گری نیست و مستشار، فقط به همین اصول اهمیت می‌دهد. او درحالی‌که جملاتی از کتابی اساطیری را برای ابراهیم می‌خواند، اولین آموزه‌هایِ پرتابِ موشک را هم به او می‌آموزد: «موشک‌ها، خدایان عصرِ جدید هستند». ابراهیم اما ابداً با او موافق نیست. در تقابل بین ابراهیم و مستشارِ لیبیایی است که مسئلهٔ اصلی‌ «خدای جنگ» شکل می‌گیرد. آن‌ها ساکنِ دو جهان مختلف‌اند و «خدای جنگ» برخورد این دو شخصیت و دو جهان است؛ جهانی که موشک را همچون بت می‌پرستد و جهانی که در برابر موشک، کرنش نمی‌کند. در همین تقابل ابتدایی، گفتارِ مستشار لیبیایی قدرتمند است و بیانش غرّا. فیلم البته می‌خواهد جهان ابراهیم را در فیلم حاضر کند و سمتِ آن بایستد؛ اما موفق نمی‌شود از زیرِ سایهِ گفتار لیبیایی خارج شود. 🔹ابراهیم، قهرمان این قصه است و نقطهٔ مقابلِ مستشارِ لیبیایی. برای ابراهیم، اصولی بالاتر از موشک در دنیا وجود دارد. او غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهد. نقطهٔ اوج درگیریِ‌ ابراهیم و مستشار، جایی است که ابراهیم به نقشهٔ شومِ مستشار پی می‌برد. او می‌فهمد که لیبیایی‌ها قصد دارند تا در پوشش عملیات موشکی ایران، به غیرنظامیانِ مخالف قذافی حمله کنند. ابراهیم جلوی عملیات موشکی را می‌گیرد و تاوانش را می‌دهد. این تصمیم ابراهیم، جوهرهٔ شخصیت او را برملا می‌کند؛ او مردی است اخلاق‌مدار که در شرایط جنگی هم حاضر نیست از اصولش کوتاه بیاید. برای خواندن متن کامل نقد به کانال بافتار مراجعه کنید 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane

جنگ بر سر الهیات جنگ نقد فیلم «خدای جنگ» بخش دوم نقد 🔹اگر برای لیبیایی‌ها موشک‌ها اصالت دارند، برای ابراهیم، آدم‌ها مهم‌اند. «خدای جنگ» در برابر تکنیک‌پرستیِ مستشار، اخلاق‌مداری ابراهیم را می‌گذارد. اما این تفاوت اصلی بین ابراهیم و آن‌ها نیست. مشکلِ مستشار این نیست که اخلاق ندارد، بلکه مشکل او این است که موشک را می‌پرستد: «این موشک‌ها بت‌های عصر ما هستند». اما ابراهیم در مقابلش یک گفتار اخلاقی دارد. در‌حالی‌که باید در تقابل با او، به‌جای خدایان دروغین، به «خدای واقعی» روی بیاورد. 🔹مرورِ خاطرات فرماندهان موشکی ما هم همین گزاره را اثبات می‌کند. ورق بزنیم خاطرات شهید طهرانی‌مقدم را و بخوانیم آن‌جایی را که ماجرای پرتاب اولین موشک را نقل می‌کند:«خدایا! شاهد باش که ما این موشک را نه به انتقامِ خون برادرانمان [...] و نه به انتقام خون خانواد‌ه‌هایمان [...] که برای انتقام خونِ علی‌اصغرِ حسین به سمت یزید زمان پرتاب می‌کنیم.» اساساً با اتکا به همین نیروی الهی و ایمانِ معنوی است که می‌توان موشک را ساخت، بر آن غلبه کرد و بعدتر آن را در راه همین اهداف اخلاقی شلیک کرد؛ اما ابراهیم چندان جلوهٔ ایمانی و الهیانی ندارد. اخلاقی که به آن پایبند است، بیشتر از اینکه برآمده از اعتقادات مذهبی باشد، اخلاقی است انسان‌دوستانه از جنس کنوانسیون‌های ژنو. گویی او در نقطهٔ قَدَرقدرت بودنِ موشک‌ها، اختلاف‌نظری با مستشار ندارد، صرفا معتقد است که باید همچنان به اخلاق هم پایبند بود. 🔹این‌چنین است که «خدای جنگ»، بی‌خدا می‌شود. هیچ نیرویی بالاتر از ابراهیم نیست و همه‌چیز، به‌دست و ارادهٔ او محوّل می‌شود. اوست که تصمیم می‌گیرد تا به اصولِ اخلاقی پایبند باشد یا نباشد، خطوط قرمز انسانی را رد کند یا نکند. حتی انگیزهٔ ابراهیم برای پیشبرد صنعت موشکیِ ایران هم، بیشتر از آنکه برآمده از اعتقادات وطن‌دوستانه یا الهی باشد، از خاطرات تلخ گذشته‌اش نیرو می‌گیرد. به‌یاد بیاورید صحنه‌های فلاش‌بکِ پارک و آخرین ملاقاتِ ابراهیم و همسرش را که با تمام جزئیات به‌نمایش درمی‌آید. اصلاً «خدای جنگ» با همین صحنه‌ها شروع می‌شود و در ادامه، در نقاط احساسی داستان، به این سکانس و آخرین دیدار بازمی‌گردیم. در صحنه‌ای مهم از فیلم، مافوق ابراهیم، همین نکته را به طعنه به ابراهیم گوشزد می‌کند. هرچند ابراهیم برافروخته می‌شود؛ اما فلاش‌های‌بک مکرّر فیلم، حرف ابراهیم را نقض می‌کند؛ گویی حتی روایت فیلم هم، طرف مافوقِ ابراهیم می‌ایستد. 🔹«خدای جنگ» اگرچه تنها فیلم سینمای ایران دربارهٔ صنعتِ موشکی است؛ اما کمتر حامل معنای انسان انقلابی است. ایمان معنوی پشتیبان فرماندهان نظامی، به اخلاق‌مداری تقلیل پیدا کرده و انگیزه‌های الهی برای دفاع از میهن، به رفع‌ورجوعِ انگیزه‌های شخصی تبدیل شده است. این البته مسئله‌ای نیست که قرار بوده تا «خدای جنگ» در پی آن باشد؛ قرار بوده تا فیلمی ببینیم از جنس فرماندهان‌ شهیدمان، از جنسِ حاجی‌زاده و طهرانی‌مقدم. در نهایت اما، اثری خوش‌رنگ‌ولعاب نصیبمان شده که ماجراجویی‌های یک مردِ نظامی را تعریف می‌کند. 🔻 رسانه بافتار 🆔 @baftar_resane