🔰از شاهنامه تا شعر نو: چگونگی تبدیل حماسه به نماد امید؛ حماسه: زبان شکوه و هویت ملی در ادبیات ایران 🔸حماسه یکی از مهم‌ترین ژانرهای ادبی است که نه تنها داستان‌های گذشته را روایت می‌کند، بلکه ارزش‌های شجاعت، فداکاری و عدالت را در قالب شعر و نثر به ارمغان می‌آورد و به عنوان نمادی از هویت ملی و امید به آینده، همچنان زنده و تأثیرگذار است. 🔸نبوغ شاعری و فرهنگ عمومی و عمیق حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی، شاهنامه را در جایگاهی چنان ارجمند قرار داده است که به آسانی نمی توان نقشی را که حکیم فردوسی با حضور رستم دستان در پهنه ادب پارسی با جهان بینی خویش به ظهور رسانیده است به تمام معنی دریافت.شاهنامه، سند قومیت و نسب نامه ایرانیان است و چکیده افکار و قرابح و علائق و عواطف آنان که در طی اعصار، تنها برای بیان وجوه عظمت ایشان به وجود آمده است، و مشحون است به ذکر جنگ ها و پهلوانی ها و جانفشانی ها و فداکاری های آنان. قهرمانان منظومه حکیم فردوسی انسان هایی هستند آرمانی که آرزوهای بر آورده نشده ایرانیان را بگونه یی دلپذیر شکل می دهند. 🔸شعر نو حماسی از جمله جریان های عمده شعر معاصر است که ویژگی های حماسی آن متناسب با شرایط تاریخی دگرگون شده است. احمد شاملو درخشان ترین چهره این جریان است که ویژگی های حماسی شعرش چشمگیرتر از دیگرشاعران معاصراست. 🔸مزیت بزرگ شاهنامه در پرداخت داستان های خود چنان است که پهلوانان آن از این ابزار جنگی که درمیدان نبرد گونه ای ازفرا واقعیت را دارد به عنوان آخرین چاره و درست زمانی که تمام شیوه های دیگرآزموده شده ونتیجه ای نداشته انداستفاده می شود. ibna.ir/x6G7f @ibna_official

خاطرات هاشمی رفسنجانی در «اوج دفاع»؛ از جبهه‌ها خبر گرفتم، امروز آرام بوده از جبهه‌ها خبر گرفتم. امروز آرام بوده. هواپیمای خودمان به اشتباه مراکز استقرار لشکر 8 نجف را زده، اما خسارت عمده‌ای وارد نشده است سه‌شنبه 12 فروردین 1365/ 21 رجب 1406/ 1 آپریل 1986 🔸در منزل بودم. بیشتر وقتم به مطالعه گدشت. تلفنی حال امام را پرسیدم. احمدآقا گفت خوب است. عصر آقای [علی] رازینی آمد. راجع به سازمان قضائی نیروهای مسلح استمداد کرد که حدود صلاحیت‌هایش تغییر یابد و شامل موارد سیاسی و کیفری مرتبط با حیثیت نظامی هم بشود. راجع به پرونده انفجار نخست‌وزیری گفت که از بازجوئی‌ها چیزی به دست نیامده که سند محکومیت متهمان باشد و بناست کیفر خواست صادر شود و به دادگاه داده شود. راهنمایی‌هایی کردم. 🔸شب آقای [علیرضا] افشار [سخنگو و رئیس ستاد مرکزی سپاه] آمد و گزارش ستاد عالی نظارت بر امور اعزام نیروها را- که مرکب از ائمه جمعه، استانداران و فرماندهان سپاه است- داد. فردا سمینار لبیک با امام دارند. قرار شد من هم بروم. از جبهه‌ها خبر گرفتم. امروز آرام بوده. هواپیمای خودمان به اشتباه مراکز استقرار لشکر 8 نجف را زده، اما خسارت عمده‌ای وارد نشده است. ibna.ir/x6GmH @ibna_official

🔰به‌نشر منتشر کرد؛ «خواب پروانه‌ها»؛ یادنامه معصومیت کودکی و خشونت جنگ 🔸 «خواب پروانه‌ها» روایتی از کودکی در آغوش جنگ در شهر اهواز است که به نویسندگی محمدرضا آریانفر، منتشر شده است. 🔸این کتاب، تنها شرحی بر احوال یک فرد نیست؛ بلکه پنجره‌ای است به سوی زندگی مردمانش: خانواده، یاران، همسایگان، حتی حیوانات خانگی و درختان آشنای حیاط که همگی در هیاهوی دود و صدای سوت قطارها، نفس می‌کشند. 🔸اما این روایت دلنشین، با آغاز جنگ رنگی دیگر می‌گیرد. رویاهای رنگین کودکی جای خود را به واقعیت تلخ جنگ می‌دهند؛ جایی که بوی دود و باروت به مشام می‌رسد و صحنه‌ها دگرگون می‌شوند. ibna.ir/x6GkQ @ibna_official

🔰پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران عنوان کرد؛ ایران، الهام‌بخش بیداری جهان است 🔸 محمدجعفر محمدزاده پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران گفت: امروز مردم ایران الهام‌بخش ملت‌های جهان هستند و در اقصی نقاط دنیا، بیداری و ایستادگی در برابر ظلم، تجاوز و نظام سلطه، مرهون غیرت و حماسه ایرانی است. 🔸در شاهنامه فردوسی که بزرگ‌ترین کتاب حماسی ماست، هیچ‌گاه نمی‌بینیم پهلوانی بدون نام خدا پا به میدان بگذارد و یا پس از پیروزی، سپاس خداوند را به جای نیاورد. این نشان می‌دهد که در فرهنگ ایرانی، دین و حماسه به‌گونه‌ای جدایی‌ناپذیر درهم آمیخته‌اند. 🔸این پیوند را می‌توان در بیت مشهور مولوی نیز مشاهده کرد؛ آنجا که می‌گوید «جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او / شیر خدا و رستم دستانم آرزوست». در نگاه مولوی، «شیر خدا» و «رستم دستان» در وجود یکپارچه‌ مردم ایران تجلی می‌یابند و به یک حقیقت واحد تبدیل می‌شوند. ibna.ir/x6GmD @ibna_official

🔰ایبنا گزارش می‌دهد؛ کتاب در جنگ؛ ابزار همبستگی 🔸در شرایط جنگی، مرز میان صنعت و فرهنگ در حوزه نشر کمرنگ شده و کتاب به رسانه‌ای برای روایت، معنا و تقویت هویت جمعی بدل شده است. 🔸در دوران دفاع مقدس، «نویسندگان دست به قلم شدند و اقدامات نیروهای مسلح و حضور مردمی را ثبت کردند.» این تأکید، بر اهمیت «ثبت هم‌زمان رویداد» دلالت دارد؛ امری که در ادبیات مطالعات جنگ، به‌عنوان یکی از عوامل شکل‌گیری روایت‌های معتبر شناخته می‌شود. در واقع، فاصله گرفتن از لحظه وقوع رویداد، همواره با خطر تحریف یا فراموشی همراه است و به همین دلیل، حضور فعال نویسندگان در متن بحران، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. 🔸 «تاریخ ایران در همه تجاوزها نشان داده که مردم نقش مهمی داشته‌اند... امروز هزاران و میلیون‌ها دلواری داریم.» این پیوند میان گذشته و حال، در واقع تلاشی برای ساختن یک «روایت تداومی» است؛ روایتی که در آن، کنش امروز مردم، امتداد منطقی تاریخ تلقی می‌شود. چنین روایتی، در صورت بازنمایی مؤثر در کتاب و ادبیات، می‌تواند به تقویت حس هویت و تعلق کمک کند. 🔸پیشنهاد می‌ شود که ناشران «کتاب‌های تاریخی را به‌صورت گسترده، حتی در قالب کتابچه‌های کوچک» منتشر کنند. «لازم نیست کتاب‌ها قطور باشد.» این پیشنهاد، در نگاه نخست، یک توصیه فنی به نظر می‌رسد، اما در واقع بازتاب یک تغییر عمیق در الگوی مصرف فرهنگی در شرایط بحران است. در چنین شرایطی، مخاطب به‌دنبال محتوایی است که سریع، قابل حمل و قابل فهم باشد؛ محتوایی که بتواند در زمان کوتاه، معنا و زمینه لازم را منتقل کند. ibna.ir/x6Gng @ibna_official

🔰در گفت‌وگو با ایبنا بررسی شد؛ چرا «سیزده‌بدر» در ادبیات ایران غایب است؟ 🔸 آیین سیزده‌بدر در بطن جامعه پررنگ و فراگیر است اما در تقویمِ مکتوباتِ ایران حضوری حاشیه‌ای دارد. ایبنا در تحلیل این خلأ فرهنگی، چالش‌های پیشِ‌روی نویسندگان و پژوهشگران در تبدیل یک مناسک آیینی به روایت‌های ماندگارِ مکتوب را واکاوی کرده است. 🔸 در منابع کهن ایرانی اشاره‌های مستقیمی به سیزده‌بدر به شکل امروزی آن کمتر دیده می‌شود. در برخی پژوهش‌ها گفته می‌شود که این آیین ادامه سنت‌های کهن مربوط به پایان جشن‌های نوروزی و خروج از فضای رسمی نوروز است. در واقع، نوروز در ایران باستان مجموعه‌ای از جشن‌ها بود که چندین روز ادامه داشت و پایان آن نیز با نوعی آیین جمعی همراه بود. 🔸اگر آثار داستانی معاصر را مرور کنیم، صحنه‌های مربوط به نوروز یا شب یلدا نسبتاً فراوان‌اند، اما اشاره به سیزده‌بدر بسیار محدود است. در حالی که این روز از نظر اجتماعی یکی از پررنگ‌ترین لحظات تقویم فرهنگی ایرانیان است. 🔸یکی از دلایل این موضوع شاید این باشد که نویسندگان اغلب به دنبال لحظات نمادین و دراماتیک در روایت‌های خود هستند. نوروز به عنوان آغاز سال و لحظه تحویل سال چنین ویژگی‌ای دارد. اما سیزده‌بدر بیشتر با فضای تفریحی و جمعی همراه است و شاید کمتر به عنوان یک لحظه دراماتیک در روایت‌های داستانی مورد توجه قرار گرفته باشد. ibna.ir/x6Gnj @ibna_official

🔰سیزده بدر در آیین‌های ایرانی، همه کس رفته از خانه به صحرا/ برون برده همه ساز تماشا 🔸یکی از رسوم بسیار معروف و همگانی مربوط به نوروز در ایران و کشورهای حوزه فرهنگ ایرانی، برنامه‌های گردش و بزم و شادی در روز سیزدهم فروردین/ نوروز است که اصطلاحا «سیزده بدر» نامیده می‌شود. 🔸علی بلوک‌باشی در کتاب «نوروز، جشن نوزایی آفرینش» آورده است: «نوروز مهم‌ترین جشن ایرانیان است که سابقه برگزاری آن حداقل به زمان ساسانیان می‌رسد و برخی محققان حتی نشانه‌هایی از آن را در روزگار هخامنشیان نیز یافته‌اند. در مآخذ مختلف فارسی و عربی از برپایی نوروز در دوره ساسانی و سپس عصر اسلامی و بعضی آیین‌ها و سنت‌های آن سخن رفته است.» 🔸در آغاز منظومه ویس و رامین – که داستان آن اصلی پارتی دارد و بین سال‌های ۴۳۲ و ۴۴۶ ق به نظم درآمده-توصیفی از یک جشن عمومی در فصل بهار آمده است که در آن هم شاه و هم عموم مردم به باغ و راغ می‌روند و نشاط و پای‌کوبی می‌کنند. هر چند در اینجا هیچ قرینه و اشاره‌ای درباره برگزاری این بزم و گردش همگانی در روز سیزدهم فروردین نیست، زمان (فصل بهار) و نحوه اجرای آن (حضور مردم در دشت و شادی و بازی و دست‌افشانی) کاملا شبیه مراسم «سیزده بدر» است. 🔸ناصرالدین شاه هم در خاطراتش (سال ۱۳۰۷ق) به گردش و بزم روز سیزده فروردین در دوشان تپه اشاره و از جمعیت ده‌هزار نفری مردمی که به آنجا می‌رفتند یاد کرده است که نشان‌دهنده عمومیت این مراسم در آن سال‌هاست. ibna.ir/x6Gn7 @ibna_official

🔰کتاب اندیشه در ۱۴۰۴- «تمامیت و نامتناهی لویناس» اثر ویلیام لارج؛ اخلاق به‌مثابه مواجهه‌ زنده با دیگری 🔸مولف در این کتاب، ضمن ارائه‌ زمینه‌ تاریخی و فلسفی اثر لویناس، به روش پدیدارشناسانه‌ی او و تفاوت‌هایش با هوسرل و هایدگر می‌پردازد. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که ابتدا مفاهیم کلیدی و روش‌شناسی لویناس را شرح می‌دهد و سپس به تحلیل بخش‌های مختلف کتاب اصلی می‌پردازد. 🔸کتاب ضمن بررسی بنیادهای اخلاقی و فلسفی اثر لویناس، دغدغه‌ اصلی خود را بازاندیشی در مفهوم اخلاق و نسبت آن با تجربه‌ دیگری تعریف کرده، نشان می‌دهد که لویناس اخلاق را نه مجموعه‌ای از قواعد و اصول، بلکه تجربه‌ای انضمامی و مواجهه‌ای زنده با دیگری می‌داند؛ تجربه‌ای که پیش از هرگونه تأمل عقلانی یا تصمیم‌گیری فردی، انسان را به پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری فرامی‌خواند. در این رویکرد، اخلاق از بطن مطالبه‌ دیگری برمی‌خیزد و نه از اراده یا آزادی فردی. 🔸لارج در باب چرایی تألیف کتاب معتقد است که اگرچه چندین راهنمای خوب درباره کلیت آثار لویناس وجود دارد، هیچ اثر مشخصی منحصراً به این کتاب نپرداخته است؛ و هرچند ممکن است نسبت به راهنماها و شروح تردید داشته باشیم، اما به‌راستی چنین می‌اندیشد که خواننده به کمک نیاز دارد. شاید بیش از همه، به این دلیل که لویناس هیچ زمینه‌ای برای فلسفه‌اش ارائه نمی‌دهد. به‌باور لارج، لویناس انتظار دارد که خواننده‌اش با تاریخ فلسفه و به‌طور خاص با هوسرل و هایدگر آشنا باشد. این زمینه نیازمند توضیح است و تنها در این صورت است که بداعت اخلاق لویناس آشکار می‌شود. ibna.ir/x6GkF @ibna_official

🔰مطالعه‌ای تازه نشان می‌دهد مطالعه و زبان‌آموزی، خطر آلزایمر را کم می‌کند 🔸پژوهشی تازه نشان می‌دهد مطالعه، نوشتن و یادگیری زبان‌های جدید می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل را تا حدود ۴۰ درصد کاهش دهد و حتی بروز این بیماری را چند سال به تعویق بیندازد.۸ 🔸این پژوهش توسط محققان مرکز پزشکی دانشگاه راش در شیکاگو انجام شده است. آندریا زَمیت، از پژوهشگران این مرکز، تأکید کرد سلامت شناختی در سالمندی «به‌طور جدی تحت تأثیر مواجهه مادام‌العمر با محیط‌های فکری و آموزشی غنی» قرار دارد. به گفته او، سرمایه‌گذاری عمومی در توسعه کتابخانه‌ها و برنامه‌های آموزشی اولیه که علاقه به یادگیری را از کودکی تقویت می‌کنند، می‌تواند به کاهش بروز زوال عقل کمک کند. 🔸این یافته‌ها نشان می‌دهد زوال عقل بخشی اجتناب‌ناپذیر از فرایند سالمندی نیست و فعالیت ذهنی مداوم می‌تواند در کاهش خطر ابتلا نقش داشته باشد. ibna.ir/x6G4x @ibna_official

🔰نگاهی به آثار وجدی معوض؛ جنگ، حافظه و جستجوی حقیقت در آثار وجدی معوض 🔸 ایده جنگ به‌عنوان زخمی که به نسل بعد منتقل می‌شود، در آثار معوض نه تنها حضور دارد بلکه ساختار اصلی روایت‌ها را شکل می‌دهد. 🔸در بسیاری از آثار نمایشی، جنگ یک تجربه روانی است که در وجود شخصیت‌ها حک شده: ترس، فروپاشی هویت، احساس گناه بازماندگان، و تلاش برای فهمیدن این‌که بعد از تحمل خشونتی عظیم چگونه می‌توان دوباره زنده بود. این فشار روانی معمولاً به بحران‌های اخلاقی می‌رسد؛ جایی که شخصیت‌ها ناچارند میان مرگ و بقا، سکوت و حقیقت، وفاداری و خیانت تصمیم بگیرند. در چنین شرایطی هیچ‌کس کاملاً معصوم یا کاملاً مقصر نیست؛ جنگ، مرزهای روشن اخلاق را درهم می‌شکند و انسان‌ها را به انتخاب‌های خاکستری می‌کشاند. 🔸وجدی معوض یکی از نمایشنامه‌نویسانی است که خلاقانه‌ به موضوع جنگ پرداخته است. نویسنده‌ای که تقریباً تمام محورهای اصلی درام ضدجنگ را در آثارش به نحوی نمود پیدا می‌کند. معوض از کودکی در دل جنگ داخلی لبنان زیسته و همین تجربه زیسته، جهان نمایشی او را شکل داده است. بنابراین وقتی از تأثیرات روانی، اخلاقی، خانوادگی و نسلی جنگ سخن می‌گوییم، در آثار او نه ‌فقط به‌ عنوان مفاهیم نظری بلکه به ‌صورت تجربه‌های عمیق انسانی و جزئی حضور دارند 🔸روایت‌های او معمولاً ساختاری شکسته و چندلایه دارند. گذشته و حال مدام به هم می‌ریزند تا نشان دهند فهمیدن خشونت و بازسازی خود، خطی و ساده نیست. شخصیت‌هایش نه کاملاً قربانی‌اند و نه کاملاً مقصر؛ هر کدام در برخورد با شرایط جنگ‌زده، تصمیم‌هایی گرفته‌اند که گاه آن‌ها را به اعمال خشونت‌آمیز کشانده است. او با پرهیز از شعار و قهرمان‌سازی، جنگ را در پیچیدگی‌های اخلاقی‌اش تصویر می‌کند و در دل تاریکی، پرسش از امکان بخشش و بازسازی را می‌کارد؛ پرسشی که در همه آثارش به شکل‌های متفاوت تکرار می‌شود. 🔸محور خانواده به‌عنوان کانون انعکاس جنگ نیز در آثار معوض جایگاهی مرکزی دارد. اگر نمایشنامه‌نویسان بارها نشان داده‌اند که خانواده کوچک‌ترین میدان جنگ است، معوض این ایده را به شکل برجسته‌ای توسعه داده: مادرانی با گذشته‌های ناشناخته، پدرانی غایب، فرزندانی که میراث خشونت را بی‌آنکه در جنگ حضور داشته باشند، بر دوش می‌کشند. خانواده در آثار او محلی است که ویرانی‌های جنگ معنایی ملموس می‌یابند و این یکی از بارزترین نقاط پیوند او با سنت ضدجنگ دراماتیک است. ibna.ir/x6Gnq @ibna_official

🔰به مناسبت روز جهانی کتاب کودک؛ داستان بخوانید، تا صلح بروید 🔸دبیر شورای کتاب کودک نوشت: شعار سال ۲۰۲۶ دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان را به یاد می‌آورم. برایم الهام‌بخش است و به آن باور دارم؛ پس با نوعی تغییر آن را سر لوحه این یادداشت قرار می‌دهم و برای همه شما عزیزان و ایران کهن‌سال سر بلندی و صلح آرزو می‌کنم. 🔸 نوش‌آفرین انصاری، دبیر شورای کتاب کودک در پیامی به مناسبت روز جهانی کتاب کودک نوشت: دوازدهم فروردین است و فردا روز جهانی کتاب کودک. آفتاب از پنجره می‌تابد و با آرامش چشمک می‌زند، عدس‌های قدکشیده هفت‌سین در حال خداحافظی هستند، به دیوار سلسله‌ای از درناهای کاغذی رنگارنگ آویزان است، به ساداکو و به صلح فکر می‌کنم.از سوی دیگر، صدای انفجار می‌آید؛ کودکان وحشت‌زده به آغوش مادران و پدران پناه می‌برند. به معجزه کتاب فکر می‌کنم، از بزرگ‌ترین دستاوردهای بشری. شعار سال ۲۰۲۶ دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان را به یاد می‌آورم. برایم الهام‌بخش است و به آن باور دارم؛ پس با نوعی تغییر آن را سر لوحه این یادداشت قرار می‌دهم و برای همه شما عزیزان و ایران کهن‌سال سر بلندی و صلح آرزو می‌کنم. ✍سال نو مبارک نوش‌آفرین انصاری دبیر شورای کتاب کودک ibna.ir/x6Gnn @ibna_official

🔰نگاه پرویز ناتل خانلری به «سپاه و جنگ در شاهنامه فردوسی»؛ شاهنامه؛ آینه‌ تمدن و سازمان جنگی ایران باستان 🔸شاهنامه در خوانشی فراتر از یک منظومه‌ حماسی، به سندی زنده از تاریخ فرهنگ و تمدن ایران تبدیل می‌شود؛ متنی که در آن از آرایش سپاه و آیین‌های جنگی تا درفش‌ها، سلاح‌ها، موسیقی رزمی، محاصره‌ی دژها و رفتار با اسیران، نشانه‌هایی روشن از نظم اجتماعی و نظامی ایران کهن دیده می‌شود. این نگاه، شاهنامه را نه فقط روایت پهلوانی، بلکه تصویری از سازوکار یک تمدن دیرپا معرفی می‌کند. 🔸شاهنامه در توصیف جنگ، تنها به حرکت سپاه و چهره‌ی پهلوانان بسنده نمی‌کند، بلکه از سلاح‌ها و تجهیزات جنگی نیز با دقت یاد می‌کند. زره، خفتان، گرز، شمشیر، نیزه، زوبین، خنجر، کمند و کمان از ابزارهای اصلی نبرد در این منظومه‌اند. حضور این ادوات نشان می‌دهد که میدان جنگ در ذهن شاعر، صحنه‌ای پیچیده و چندلایه بوده است؛ صحنه‌ای که در آن هر سلاح کاربردی خاص دارد و هر پهلوان با تکیه بر مهارت خود از آن بهره می‌گیرد. 🔸در جهان شاهنامه، جنگ تنها با شمشیر و نیزه پیش نمی‌رود؛ صدا و آهنگ نیز بخشی از نبرد است. کوس، کرنای، بوق، شیپور، تبیره، سنج و جرس در این روایت‌ها تنها ابزارهای تشریفاتی نیستند، بلکه در نظام فرماندهی و اعلام حرکت سپاه نقش دارند. با نواخته شدن این سازها، سپاه به جنبش درمی‌آید، فرمان حمله صادر می‌شود یا آمادگی لشکر اعلام می‌گردد. ibna.ir/x6GmY @ibna_official