🔰«ذهن جباران» در گفت‌وگو با محسن عسکری‌جهقی؛ عصر بازگشت هیولای قدرت مطلق زور آخرین ابزار است، نه نخستین 🔸محسن عسکری جهقی گفت:‌ قرن بیستم عصر بازگشت هیولای قدرت مطلق، اما این بار در لباس ایدئولوژی‌های سکولار و توتالیتر بود. دیکتاتورها دیگر به‌نام نیروهای پنهانی سخن نمی‌گفتند، بلکه به‌نام نژاد، طبقه کارگر یا ملت برتر ادعای انحصار حقیقت داشتند. 🔸نخستین بازتاب‌های خودکامگی را باید در اسطوره‌ها و روایت‌های دینی جست‌وجو کرد؛ جایی‌که بشر پیش از آن‌که ابزارهای تحلیلی و سیاسی پیشرفته داشته باشد، ترس عمیق و درعین‌حال شیفتگی خود نسبت به قدرت مطلق را به‌صورت نمادین و روایی بیان کرده است. نمرود در روایت‌های خاورمیانه باستان و کتاب مقدس، نماد بارز این میل سیری‌ناپذیر انسانی است: فرمانروایی جاه‌طلب که با ساخت برج بابل می‌خواست مرز میان خالق و مخلوق را درنوردد، بر آسمان چیره شود و خود قانون و مرجع نهایی باشد. 🔸افلاطون در کتاب «جمهوری» با طرح الگوی «فیلسوف-شاه»، قدرت را به معرفت حقیقی و فضیلت گره زد. او حاکمی آرمانی را تصور می‌کرد که فقط به عدالت می‌اندیشد. با این‌حال، همین الگوی والا خطر بزرگی در خود نهفته دارد؛ زیرا فیلسوف-شاه به هیچ نهاد مهارکننده‌ای پایبند نیست و خود منبع عدالت تلقی می‌شود. بسیاری از متفکران بعدی، این را نوعی خودکامگی روشنفکرانه دانسته‌اند که اگر تعادل و نظارت وجود نداشته باشد، به‌راحتی به سلطه فردی بدل می‌شود. 🔸هیتلر استبدادش را بر پایه اسطوره نژادی و بیولوژیک بنا کرد و اراده پیشوا را آشکارا برتر از هر قانون مکتوبی قرار داد. استالین با رویکرد بوروکراتیک و حفظ ظاهر قانونی عمل می‌کرد، اما در عمل قانون را به ابزاری برای اراده شخصی تبدیل کرده بود. موسولینی بیشتر بر جنبه نمایش، بسیج توده‌ای و کیش شخصیت تکیه داشت و سرکوب در ایتالیا نسبت به آلمان و شوروی ملایم‌تر بود. با وجود این تفاوت‌ها، هر سه در ویژگی‌های روان‌شناختی مشترک بودند: خودشیفتگی مخرب، بدگمانی شدید و عطش کنترل مطلق که کتاب «ذهن جباران» به‌تفصیل به آن پرداخته است. ibna.ir/x6Hwc @ibna_official

🔰وقتی نام کتاب‌ها در حافظه جمعی از نام نویسندگان‌شان جلو می‌زند؛ پنج کتابی که از نویسندگان‌شان مشهورتر شدند 🔸گاهی یک رمان از مرز ادبیات عبور می‌کند و وارد زندگی روزمره می‌شود؛ در نقل‌قول‌ها، فیلم‌ها، خاطره‌ها و حتی سوءتفاهم‌های جمعی. در این مسیر، کتاب‌ها بزرگ‌تر از خالقانشان دیده می‌شوند و نامشان بیشتر از نویسنده در ذهن می‌ماند. این گزارش روایتی است از پنج کتابی که به جای نویسنده، در حافظه جهان ماندگار شدند. 🔸شازده کوچولو را میلیون‌ها نفر می‌شناسند، اما زندگی پرماجرای آنتوان دو سنت‌اگزوپری کمتر شناخته شده است. فرانکنشتاین به یکی از مشهورترین چهره‌های فرهنگ عامه تبدیل شده، اما نام مری شلی برای بسیاری از مخاطبان ناآشناست. این سرنوشت فقط به ادبیات جهان محدود نمی‌شود و در ایران نیز نمونه‌های مشابهی دارد. 🔸شازده کوچولو متعلق به همه کسانی بود که آن را خوانده بودند، نقل کرده بودند یا حتی فقط تصویری از آن دیده بودند. در این نقطه، کتاب تبدیل به چیزی فراتر از ادبیات شد، تبدیل شد به یک نشانه فرهنگی. 🔸فرانکنشتاین از مرزهای ادبیات عبور کرده است، هم یک شخصیت فرهنگی است، هم یک استعاره، و هم موضوع سوءبرداشتی که هنوز ادامه دارد و شاید دقیقاً همین سوءتفاهم است که باعث شده از نویسنده‌اش جلو بزند. 🔸«بامداد خمار» نشان می‌دهد که شهرت همیشه در امتداد نویسنده حرکت نمی‌کند، گاهی از او جدا می‌شود و در مسیر خودش ادامه می‌دهد، در حافظه جمعی، مستقل و بی‌نیاز از خالق اولیه‌اش حرکت می‌کند و حتی سال‌ها بعد تبدیل به سریال می‌شود. ibna.ir/x6Hts @ibna_official

🔰گفت‌وگو ایبنا با کاوه مهدوی، کارگردان نمایش «کشتارگاه»: «عروسی خون» لورکا کهنه نشده چون مسئله‌هایش هنوز زنده‌ است 🔸کارگردان نمایش «کشتارگاه» گفت: معضلات اجتماعی هنوز در جامعه ما وجود دارند. اگر وجود نداشتند، نمایشنامه‌ای مانند «عروسی خون» نباید امروز در هیچ جای دنیا اجرا می‌شد. اما همچنان روی صحنه می‌رود، چون مسئله‌هایش کهنه نشده‌اند. همانطور که «هملت» هم هیچ‌وقت کهنه نمی‌شوند. 🔸اینکه هنوز در بسیاری از خانواده‌ها نوعی نگاه از بالا به پایین وجود دارد که می‌گویند: «تو عقلت نمی‌رسه. تو نمی‌فهمی، ما بهتر می‌دانیم.» گاهی این توصیه می‌تواند درست باشد، اما در بسیاری مواقع به تصمیم‌گیری به جای دیگران تبدیل می‌شود. درحالی‌که ما از طریق اشتباهاتمان پخته‌تر می‌شویم. 🔸جامعه ما هنوز به سمت مدرنیته نرفته است و به همین دلیل مفاهیم عرفانی و عاشقانه همچنان برای ما اهمیت دارند. حافظ، شعر و عرفای ایرانی از زندگی مردم حذف نشده‌اند و فقط در لایه‌های زیرین جامعه پنهان شده‌اند. وقتی یک اثر اسپانیایی را به زبان و فرهنگ خودمان منتقل می‌کنید، طبیعی است که برخی مفاهیم تغییر کنند. ممکن است آنجا بیشتر از فلسفه صحبت شود، اما در اینجا عرفان پررنگ‌تر باشد. ibna.ir/x6Hwy @ibna_official

🔰در جست‌وجوی نسبت کودک، تصویر و تخیل؛ احمد عربانی: دوست دارم کودک دنیا را بی‌عقده ببیند 🔸احمد عربانی در مواجهه با نوجوانی که تصویرگری کودک را بچگانه می‌داند، صادقانه می‌گوید: اینجا برای این پاسخ باید جهت تصویر آن فکر شود. فی‌البداهه در قدرت من نیست. 🔸او می‌گوید اگر کودکی به او بگوید شخصیتی که کشیده شبیه او نیست، طرح را پاک می‌کند و دوباره می‌کشد. این نگاه را از سال‌های فعالیتش در مجله گل‌آقا به یاد دارد؛ جایی که برای طراحی چهره شخصیت‌ها بارها از دیگران نظر می‌خواست و اگر شباهت کافی وجود نداشت، طراحی را از نو آغاز می‌کرد. 🔸عربانی از نحوه تصویر کردن دختران در بخشی از کتاب‌های کودک و کتاب‌های درسی انتقاد می‌کند و معتقد است در بسیاری از این آثار، روسری به شکلی نامتناسب بر سر کودکان قرار می‌گیرد و نتیجه، تصویری غیرطبیعی از کودک است. ibna.ir/x6HmL @ibna_official

🔰هالیوود علیه اورول؛ روایت هالیوود از «مزرعه حیوانات» با وارونه کردن پیام جرج ارول 🔸اقتباس جدید انیمیشنی از «مزرعه حیوانات» به‌جای نقد کمونیسم، سرمایه‌داری را هدف گرفته است؛ منتقدان می‌گویند هالیوود پیام اصلی جرج اورول را وارونه کرده است . 🔸این فیلم انیمیشنی که به کارگردانی و تهیه‌کنندگی «اندی سرکیس» ساخته شده، به‌جای تمرکز بر فساد و استبداد خوک‌ها ــ که در داستان اصلی نمادی از حکومت استالینی هستند ــ سرمایه‌داران و شرکت‌های بزرگ را به‌عنوان دشمن اصلی معرفی می‌کند. در روایت جدید، تهدید اصلی علیه حیوانات مزرعه، یک میلیاردر حریص و یک شرکت بزرگ است که قصد تعطیل کردن مزرعه را دارند. 🔸نویسنده مقاله تاکید می‌کند که پیام اصلی رمان اورول، نقد مستقیم انقلاب بلشویکی روسیه و دیکتاتوری استالینی بود. او به مقدمه اورول بر نسخه اوکراینی کتاب در سال ۱۹۴۷ اشاره می‌کند؛ جایی که نویسنده تصریح کرده بود وقایع «مزرعه حیوانات» مستقیما از تاریخ انقلاب روسیه الهام گرفته شده‌اند. ibna.ir/x6HdP @ibna_official

🔰کتابی درباره مرگ و زندگی زبان‌ها؛ هشدار درباره نابودی تنوع زبانی در عصر جهانی‌سازی 🔸کتاب تازه روزنامه‌نگار بریتانیایی نشان می‌دهد چگونه جهانی‌سازی، سیاست و اقتصاد به سمت همسان‌سازی زبانی پیش می‌روند؛ روندی که به گفته نویسنده، نه فقط یک مسئله فرهنگی بلکه تهدیدی برای هویت و سلامت جوامع انسانی است. 🔸کتاب به شکل میدانی به نقاط مختلف جهان از جمله عمان، غنا و کردستان سفر می‌کند و وضعیت زبان‌های در معرض خطر را بررسی می‌کند. نویسنده برای توصیف روند نابودی زبان‌ها از اصطلاح «زبان‌کشی» استفاده می‌کند؛ فرایندی که می‌تواند از سیاست‌های دولتی و فشارهای اقتصادی تا سلطه اینترنت و بازار جهانی را شامل شود. ibna.ir/x6HbC @ibna_official

🔰حافظه تاریخی یا تخیل پیشاعلمی؟ دانته، دوزخ و پیش‌بینی فاجعه‌ای کیهانی 🔸پژوهشی تازه نشان می‌دهد شاعر بزرگ ایتالیایی، پنج قرن پیش از تولد علم مدرن، برخورد یک جرم عظیم آسمانی با زمین را در «دوزخ» تصویر کرده بود. 🔸پژوهش بربری نشان می‌دهد که ساختار حلقه‌وار و پلکانی دوزخ دانته، شباهتی چشمگیر با دهانه‌های چندحلقه‌ای برخوردی در اجرام منظومه شمسی دارد؛ ساختارهایی که امروزه در ماه، مریخ و سیاره زهره مشاهده می‌شوند. به این ترتیب، «نه حلقه دوزخ» را می‌توان نه فقط مراتبی اخلاقی، بلکه بازتابی ادبی از هندسه دهانه‌های برخوردی دانست. ibna.ir/x6H2t @ibna_official

🔰در دل جنگ، در آغوش کتاب؛ جنگ پایان نمی‌یابد؛ تنها شکلش تغییر می‌کند 🔸جنگ پایان نمی‌یابد؛ تنها شکلش تغییر می‌کند. منوچهری با دقت نشان می‌دهد که چگونه اثرات جنگ - در سکوت‌های خانوادگی، در ترس‌های مبهم، در خاطرات ناگفته و در اضطراب‌هایی که نسل به نسل منتقل می‌شود - ادامه پیدا می‌کنند. 🔸منوچهری در این آثار به زندگی‌های معمولی و به لحظه‌هایی نزدیک می‌شود که معمولا در تاریخ‌نویسی‌ها گم می‌شوند. روایت او آرام، دقیق و صبور است؛ روایتی که تنها ثبت می‌کند اما این ثبت، بی‌احساس یا خنثی نیست. در سکوت نثر او، احترام عمیقی به رنج انسانی وجود دارد؛ احترامی که اجازه می‌دهد خواننده بدون هدایت مستقیم، خود به لایه‌های پنهان این تجربه نزدیک شود. همین بی‌داوریِ آگاهانه است که آثار او را متمایز می‌کند و به آن‌ها کیفیتی انسانی و ماندگار می‌بخشد. ibna.ir/x6wHM @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «درآمدی به فرااخلاق»؛ چرا هنوز درباره «خوب» توافق نداریم؟ 🔸«درآمدی به فرااخلاق» از آن دسته آثاری است که بیش از آنکه بخواهد نظریه‌ای جدید ارائه کند، می‌کوشد خواننده را با مهم‌ترین مناقشه‌های یک حوزه فلسفی آشنا کند. در سنت فلسفه تحلیلی، چنین کتاب‌هایی اهمیت فراوان دارند، زیرا معمولاً نخستین مواجهه دانشجویان و علاقه‌مندان با مباحث پیچیده و تخصصی را رقم می‌زنند. 🔸فرااخلاق یکی از دشوارترین شاخه‌های فلسفه معاصر است. این رشته در نقطه تلاقی فلسفه زبان، متافیزیک، معرفت‌شناسی، فلسفه ذهن و روان‌شناسی قرار دارد. به همین دلیل، هر کتابی که بخواهد مدخلی برای ورود به این حوزه باشد، ناگزیر باید میان دقت نظری و آموزش‌پذیری تعادل برقرار کند. 🔸یکی از مهم‌ترین نکات مقدمه، تأکید بر این است که فرااخلاق یک «رشته مرتبه دوم» است. این تعبیر در نگاه نخست فنی به نظر می‌رسد، اما اهمیت بنیادینی دارد. اخلاق هنجاری درباره اعمال سخن می‌گوید؛ مثلاً اینکه دروغ گفتن درست است یا نادرست. اما فرااخلاق درباره خودِ این داوری‌ها سخن می‌گوید. به بیان دیگر، اگر اخلاق هنجاری موضوع مطالعه‌اش «اخلاق» باشد، موضوع مطالعه فرااخلاق «گفتار اخلاقی» است. این تمایز یکی از دستاوردهای مهم فلسفه قرن بیستم محسوب می‌شود و نویسنده به‌خوبی آن را در مقدمه برجسته می‌کند. 🔸کتاب احتمالاً برای خواننده کاملاً ناآشنا با فلسفه آسان نخواهد بود. خود نویسنده نیز هشدار می‌دهد که مطالعه فرااخلاق مستلزم آشنایی با حوزه‌هایی چون فلسفه زبان، معرفت‌شناسی، فلسفه ذهن و روان‌شناسی است. از همین رو، کتاب بیشتر به‌عنوان مدخلی دانشگاهی عمل می‌کند تا اثری عمومی برای همه مخاطبان. ibna.ir/x6Hhy @ibna_official

🔰نگاهی به «آخرین نامه‌های محکومان به مرگ»؛ وقار در مواجهه با مرگ 🔸«زن‌ها و مردهایِ آزادی‌خواه، در آخرین نامه‌هایِ خود با ابرازِ ناب‌ترین احساسات،‌ و جمله‌هایی سرشار از مهر و شفقت، کوشیدند به عزیزان خود روحیه دهند تا رویایِ آزادی و امید به روزهایِ سپید زنده بمانَد. گیوتین و سپیده‌دم‌هایِ خونین نیز نقطه پایانی برایِ رویاهایِ آنها نبود که در مواجهه با مرگ، وقار خود را از دست ندادند.» 🔸آخرین نامه‌هایِ مبارزهایِ آزادی‌خواه، بهتر از هر چیزی ما را با روحیه و ذهن و ضمیر آنها در آستانه مرگ آشنا می‌کند. مارگریت برووتس، دبیر و شاعرِ بلژیکی که به نهضتِ مقاومت کمک می‌کرد و در خانه‌اش یک روزنامه مخفی چاپ می‌کرد، در کشورش دستگیر و به زندان‌هایی در آلمان منتقل شد و سرانجام در ۳۰ سالگی گردن زده شد. مارگریت در نامه به دوست عزیزش نوشت:«من به کودکان شما می‌اندیشم که فردا آزاد خواهند بود. بدرود.» 🔸️...«اگر آدم مثل من جوان باشد و زندگی را دوست بدارد، وداع‌کردن جهان دشوار است. دشوار است، بدرودگفتن به دختری که آدم دوستش دارد، به عزیزان در خانه، و به دوستان. دشوار است، اما نپندارید که بی‌معنی است. زیرا برای اینکه ملتی بتواند زندگی کند، ناگزیر برخی باید جان خود را فدا کنند... در سپیده‌دمی، صدای رگباری خواهد آمد. سبزه، شبنم می‌گرید. کریستیان هانسن دیگر نیست. بارگاهی درست نخواهد شد و صلیبی بر زمین نشانده نخواهد شد. اما خورشید سربرمی‌آورد، مرواریدهای شبنم را می‌مکد و غنچه لب به خنده می‌گشاید.» ibna.ir/x6HwG @ibna_official

🔰محرم به روایت آیین و ادبیات/ گلستان؛ نگاهی به سنت سوگ‌سرایی در استرآباد/ مقایسه شعر محتشم و استاد گرگانی‌اش 🔸پیشینه شعر آیینی در گرگان و استرآباد نشان می‌دهد که این منطقه در کنار مراکز شناخته‌شده ادب فارسی، سهمی نیز در شکل‌گیری و تداوم سنت سوگ‌سرایی عاشورایی داشته است؛ سنتی که از شاعران کهن تا صدقی استرآبادی (استاد محتشم) امتداد یافته است. 🔸بررسی پیشینه شاعران آیینی گرگان می‌تواند تصویری روشن‌تر از نقش این منطقه در شکل‌گیری و استمرار ادبیات آیینی ارائه دهد. 🔸صدقی استرآبادی (متوفای سال ۹۵۲) از شاعران آیینی گرگان است که استاد محتشم کاشانی (متوفای سال ۹۶۶) بود؛ یعنی استاد کسی که امروزه او را پدر شعر آیینی می‌دانند. هر دو، درباره محرم و عاشورا، شعری در قالب ترکیب‌بند سروده‌اند که از این قالب، برای چنین موضوعی تا آن روزگار کمتر بهره گرفته‌ شده بود که اگر آن‌ها را با هم بسنجیم می‌بینیم شعر محتشم، مشهورتر است. 🔸از ویژگی‌های شعر صدقی، این است که در آن آرایه‌ای به نام «اضافه تشبیهی»، زیاد به‌کار رفته است و بارها در آن واژه‌های حزن‌انگیز مانند اشک، بلا، غم، ماتم، درد، آتش، محنت، غصه و ... آمده است. ibna.ir/x6HwM @ibna_official

🔰مولف «نگاهی نو به سرفصل دروس علم اطلاعات و دانش‌شناسی» پاسخ داد چرا منابع «علم اطلاعات و دانش‌شناسی» راضی‌کننده نیست؟ 🔸نویسنده کتاب «نگاهی نو به سرفصل دروس علم اطلاعات و دانش‌شناسی»، گفت: کتاب‌های کمک‌آموزشی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی از نظر کمی و کیفی و با توجه به فناوری‌های نوظهوری مانند هوش مصنوعی و وب معنایی راضی‌کننده نیست. 🔸️منابع آموزشی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌ها روبه‌رو است؛ از جمله آن‌ها می‌توان به شکاف میان سرعت تحولات فناوری و به‌روزرسانی محتوای آموزشی؛ ضعف در نگارش منابع فارسی، به‌طوری که بخش زیادی از مطالب جدید رشته در قالب مقاله‌ها و کتاب‌های انگلیسی هستند که معمولاً با تأخیر زیاد نیز منتشر می‌شوند و در نتیجه منابع فارسی به‌روز و قابل استناد برای دانشجویان کم است؛ نبود پیوند میان آموزش نظری و مهارت‌های کاربردی، منابع درسی بیشتر بر مباحث نظری و کمتر به مهارت‌های عملی تمرکز دارند و نبود چارچوب یکپارچه منابع آموزشی در بسیاری از دانشگاه‌ها و در نتیجه افت کیفیت آموزشی اشاره کرد. 🔸آینده منابع آموزشی در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی به سمت فناوری‌های نوظهوری مانند هوش مصنوعی و وب معنایی حرکت خواهد کرد و استفاده از منابع الکترونیکی و حرکت تدریجی به سمت دسترسی آزاد (Open Access) افزایش خواهند یافت و دانشجویان بیش از گذشته با دانش روز آشنا می‌شوند. ibna.ir/x6Hb2 @ibna_official