🔰یادداشت؛ صمد بهرنگی چگونه یک نسل را با کتاب آشتی داد؟ 🔸همزمان با نهم شهریور، سالروز درگذشت صمد بهرنگی، محتشم مومنی(سامان) در یادداشتی با عنوان «سهم صمد در کتابخوانی من» از خاطرات نسل نوجوان دهه‌های پنجاه و شصت با آثار این نویسنده و تأثیر داستان‌های او بر شکل‌گیری عادت مطالعه گفت؛ روایتی نوستالژیک از روزگاری که کتاب و کتابفروشی بخش مهمی از زندگی نوجوانان را شکل می‌داد. 🔸در آن روزگار، ما به سمت و سوی فکری و سیاسی نویسنده کاری نداشتیم و اصولاً از یک نوجوان ۱۰، دوازده ساله چنین انتظاری هم نمی‌رفت که کتاب را با توجه به نظام فکری و اندیشه سیاسی - اجتماعی نویسنده آن انتخاب کند. کتاب برای ما نقش یک سرگرمی را داشت و بس. بویژه که برنامه‌های تلویزیون هم به واسطه تندروی‌های اول انقلاب بسیار کسالت‌بار و بی‌محتوا شده بودند و دیگر مثل گذشته خبری از فیلم و سریال و کارتون نبود و برای دیدن یک فیلم سینمایی باید یک هفته صبر می‌کردیم تا جمعه از راه برسد و تازه جمعه هم که می‌شد، معمولا فیلمی که بشود تا آخر به تماشای آن نشست به نمایش در نمی‌آمد و آن را نیمه کاره رها کرده و می‌زدیم به کوچه برای گل کوچیک یا بازی‌های دیگر. برنامه کودک تلویزیون هم در قُرُق بولک و لولک بود و دیگر از سوپرمن، زورو، شزم و ... خبری نبود و همه اینها دست به دست هم می‌دادند تا رو به کتاب بیاوریم و از هر نویسنده‌ای کتابی بخواندیم. چپی، راستی، انقلابی، ضدانقلابی، دینی، غیر دینی و... 🔸و اینگونه بود که کتاب‌های صمد را نیز با علاقه تمام می‌خریدیم و می‌خواندیم و او با کتاب‌های داستانش، هم بخشی از اوقات فراغت ما را پر می‌کرد و هم مشوق ما به‌سوی مطالعه هرچه بیشتر و اُنس و الفت روزافزون با کتاب بود و اینگونه بود که در کنار کتاب‌های محمود حکیمی با صمد و آثارش نیز اهل کتاب شدیم. ibna.ir/x6JNn @ibna_official

🔰براساس کتاب «آقای کتابدار» بازخوانی شد؛ ماجرای کتاب‌خوان شدن کامران فانی از زبان خودش 🔸کامران فانی، در کتاب «آقای کتابدار» روایت کوتاهی دارد، از دوره کودکی‌اش؛ روزهایی که اولین گام‌های جدی برای کتاب‌خوان شدن را برداشت. 🔸آن دوران کتاب کودک به معنای امروزی مطلقاً وجود نداشت؛ بنابراین کتاب‌هایی که کودکان می‌خواندند آثاری بود که بزرگ‌های عامی هم می‌خواندند. خانه ما نزدیک مسجد شاه قزوین بود و این مسجدی بود که در دوره فتحعلی‌شاه ساخته شده و از مساجد نسبتاً قدیمی شهراست. 🔸قزوین از این نظر مهم است که یکی از مهمترین مساجد به نام «جامع عتیق» در این شهر است که در دوره سلجوقی ساخته شده و بسیار نیز عظیم است. به هر حال در کنار این مسجد، کتاب می‌فروختند اولین کتاب‌هایی را که می‌خواندم، از آنجا تهیه کردم. 🔸بیشترین چیزی که در خاطرم مانده «امیرارسلان نامدار» است. من این کتاب را کلاس دوم یا سوم دبستان خواندم. امروز که به گذشته نگاه می‌کنم فکر می‌کنم برای کودک کلاس سوم یا چهارم دبستان کتاب مشکلی است و نثر سختی دارد. ibna.ir/x6JNx @ibna_official

🔰«آرشیو کردن غزه در زمان حال»؛ معماری، ادبیات و زندگی روزمره پیش از جنگ 🔸کتاب «آرشیو کردن غزه در زمان حال: حافظه، فرهنگ و محو» تلاشی است برای ثبت چهره‌ای از غزه پیش از جنگ؛ شهری با میراث معماری، هنر، ادبیات و زندگی فرهنگی که نباید در تصاویر ویرانی خلاصه شود. 🔸«آرشیو کردن غزه در زمان حال» در پی پاسخ دادن به یک پرسش اساسی است: وقتی بناها، موزه‌ها، کتابخانه‌ها، مراکز فرهنگی و نشانه‌های یک شهر در معرض نابودی قرار می‌گیرند، چگونه می‌توان حافظه‌ی آن شهر را حفظ کرد؟ 🔸کتاب هم به گذشته‌ی غزه می‌پردازد و هم تلاش می‌کند یک حالِ در حال از دست رفتن را ثبت کند. از همین رو، نویسندگان آن از مفهوم «آرشیو» نه فقط به معنای نگهداری اسناد، بلکه به معنای ثبت تجربه‌های انسانی، روایت‌های شفاهی، تصاویر، آثار هنری و حتی خاطرات روزمره استفاده می‌کنند. 🔸ایده‌ی این کتاب از کنفرانسی درباره‌ی فرهنگ فلسطین در دانشگاه SOAS لندن در سال ۲۰۲۴ آغاز شد. پس از این نشست، دینا مطر و ونتیا پورتر به این نتیجه رسیدند که برای شناخت غزه، نباید تنها به روایت‌های سیاسی و جنگی بسنده کرد؛ بلکه باید زندگی فرهنگی و اجتماعی این منطقه را نیز ثبت کرد. 🔸نتیجه‌ی این تلاش، کتابی شد که پژوهشگران، هنرمندان، معماران، باستان‌شناسان، نویسندگان و فعالان فرهنگی در آن مشارکت دارند؛ مجموعه‌ای که می‌کوشد تصویری چندلایه از غزه ارائه دهد. ibna.ir/x6JNK @ibna_official

🔰دانشیار دانشگاه شهید بهشتی پاسخ داد؛ چرا مراکز خرید رقیب کتابخانه‌ها شده‌اند؟ 🔸دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی، با تاکید بر توجه به مفهوم «کتابداری اجتماعی» گفت: چرا برای مطالعه باید به مرکز خرید برویم، وقتی کتابخانه می‌تواند بهترین مکان شهر برای فکر کردن باشد؟ 🔸مراکز خرید، کافه‌ها و فضاهای کار اشتراکی دریافته‌اند که انسان، امروزه فقط برای خرید یا صرف غذا به یک مکان مراجعه نمی‌کند. او به فضایی برای کار با لپ‌تاپ، مطالعه، نوشتن، ملاقات، گفت‌وگو و حتی چند ساعت خلوت و تمرکز نیز نیاز دارد. به همین دلیل، برخی فضاهای تجاری به تدریج، بخشی از محیط خود را به این نیاز اختصاص داده‌اند. 🔸کتابخانه باید جایی باشد که مردم بتوانند در آن بخوانند، فکر کنند، بنویسند، پژوهش کنند، یاد بگیرند و با دیگران تعامل علمی و فرهنگی داشته باشند. این همان جایی است که مفهوم «کتابداری اجتماعی» اهمیت پیدا می‌کند. «کتابداری اجتماعی» فقط درباره ارائه خدمت به جامعه نیست؛ درباره ساختن و حفظ فضاهای عمومی برای زندگی فکری و فرهنگی جامعه نیز هست. اگر این فضاها را در اختیار جامعه قرار ندهیم، جامعه آن‌ها را در جای دیگری پیدا خواهد کرد. 🔸«چرا کتابخانه نباید بهترین فضای شهر برای مطالعه باشد؟» اظهار کرد: این شاید مهم‌ترین سؤال باشد. اگر جامعه حاضر است برای داشتن یک صندلی مناسب، محیط آرام، اینترنت و چند ساعت تمرکز هزینه کند، چرا کتابخانه نباید بتواند همین خدمات را با کیفیتی حتی بهتر ارائه کند؟ کتابخانه یک مزیت مهم دارد که بسیاری از فضاهای تجاری ندارند. پژوهشگر در کتابخانه فقط یک صندلی دریافت نمی‌کند؛ می‌تواند به منابع اطلاعاتی، خدمات کتابداری، راهنمایی تخصصی و یک جامعه علمی و فرهنگی دسترسی داشته باشد. ibna.ir/x6JNy @ibna_official

🔰اسناد دانشگاه تهران: عبور از نگاه‌های خصمانه و تمرکز بر حفظ منافع ملی مهم‌ترین ویژگی اثر است 🔸سجادپور گفت: مهم‌ترین ویژگی، تلاش نویسنده برای عبور از نگاه‌های خصمانه و تمرکز بر حفظ منافع ملی، توسعه و پیشرفت ایران در عین مدیریت تنش‌ها در روابط با طرف مقابل است. 🔸 این کتاب از نظر داده‌ای بسیار غنی است؛ به‌ویژه دسترسی به جزئیات ملاقات‌ها، گفتگوها و پیام‌هایی (مانند تبادلات با جان کِری) که برخی از آن‌ها دست‌اول هستند و ارزش پژوهشی بالایی دارند.» وی همچنین به متدولوژی «مقایسه‌ای» نویسنده اشاره کرد و افزود که بررسی تضاد میان «اعتماد» و «عدم اعتماد» و تحلیل گزاره‌های ضد-ایرانی در مقابل واقعیت‌ها، یکی از نقاط قوت این اثر است. 🔸یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های کتاب، توجه به «عامل انسانی» و معرفی شخصیت‌های اثرگذار (به‌ویژه در جریانات ضد-ایرانی) است. وی افزود: «روابط ایران و آمریکا یک رابطه ایستا نیست، بلکه بسیار پویا، پرپشت‌پرده و پیچیده است. اما این کتاب نشان می‌دهد که اراده انسانی و مدیریت صحیح می‌تواند بر این روابط اثر بگذارد. ibna.ir/x6JPd @ibna_official

🔰ایبنا از بازار طراحی جلد کتاب گزارش می‌دهد؛ کتاب فراتر از متن؛ چگونه طراحی، مخاطب کتاب را جذب می‌کند؟ 🔸در عصر سلطه کتاب‌های دیجیتال، کتاب چاپی فقط با محتوا زنده نمی‌ماند؛ طراحی جلد، فرم و تجربه لمسی، هویت تازه‌ای به آن می‌بخشند که می‌تواند با خلاقیت بصری، توجه مخاطب را دوباره جلب کند. 🔸جنس جلد، نوع چاپ، ضخامت، شیوه صحافی، ترکیب‌بندی بصری و حتی نحوه بسته‌بندی می‌توانند در شکل‌گیری این ارتباط مؤثر باشند. جلد سخت به دلیل دوام و طول عمر بیشتر، همچنان یکی از انتخاب‌های رایج برای آثار نفیس و ماندگار است، اما سال‌های اخیر برخی ناشران تلاش کرده‌اند از قالب‌های متعارف فاصله بگیرند و با استفاده از مواد و ساختارهای متفاوت، تجربه‌ای تازه از کتاب فیزیکی به مخاطب ارائه دهند. 🔸فرایند طراحی و آماده‌سازی کتاب حدود هشت ماه طول کشید. این کار برای ما یک طراحی ساده و عادی نبود و برای متفاوت بودن آن برنامه‌ریزی‌های مختلفی انجام دادیم. 🔸طراحی یک کتاب با چنین ساختاری، تنها به انتخاب یک تصویر یا اجرای یک ایده گرافیکی محدود نمی‌شود. طراح باید میان ایده اولیه، امکانات فنی، مواد مورد نیاز، قابلیت تولید، هزینه و تجربه‌ای که قرار است مخاطب هنگام مواجهه با کتاب داشته باشد، هماهنگی ایجاد کند. در این میان، بخش قابل توجهی از جذابیت چنین آثاری به فرآیند اجرایی آنها بازمی‌گردد. هرچه کتاب از ساختارهای استاندارد فاصله بگیرد، مراحل آماده‌سازی، تولید و صحافی نیز پیچیده‌تر می‌شود و نیاز به برنامه‌ریزی و آزمون‌های بیشتری پیدا می‌کند. 🔸نوآوری در کتاب تنها به ایده طراح وابسته نیست و ظرفیت‌های فنی تولید نیز در آن نقش دارند. در واقع، طراحی زمانی می‌تواند به محصول نهایی تبدیل شود که امکانات چاپ، صحافی، مواد اولیه و نیروی انسانی مورد نیاز برای اجرای آن در دسترس باشد. از سوی دیگر، تفاوت میان تولید محدود و تولید انبوه می‌تواند جایگاه چنین کتاب‌هایی را نیز تغییر دهد. کتابی که در تیراژ محدود و با فرآیند دستی تولید می‌شود، ممکن است علاوه بر کارکرد مطالعاتی، ارزش هنری و کلکسیونی نیز پیدا کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند گروه دیگری از مخاطبان را به بازار کتاب وارد کند. 🔸مسئله طراحی کتاب را نمی‌توان جدا از وضعیت کلی بازار نشر و کتابفروشی‌ها بررسی کرد. کاهش قدرت خرید، افزایش هزینه‌های تولید و توزیع و تعطیلی برخی کتابفروشی‌ها، شرایطی را ایجاد کرده که ناشران برای جلب مخاطب نیازمند راهکارهای تازه هستند. 🔸در چنین شرایطی، کتابی که بتواند توجه مخاطب را در فضای مجازی و سپس در فضای واقعی کتابفروشی جلب کند، می‌تواند نقشی فراتر از فروش یک عنوان مشخص داشته باشد. دیده‌شدن چنین آثاری می‌تواند توجه مخاطب را دوباره به کتابفروشی و کتاب فیزیکی جلب کند. البته این مسئله نیازمند نگاه جمعی در صنعت نشر است. موفقیت یک کتاب خاص زمانی می‌تواند به رونق بازار کمک کند که میان ناشر، کتابفروشی، طراح و مخاطب ارتباط مناسبی برقرار باشد و موفقیت یک اثر به‌عنوان فرصتی برای تقویت کل زنجیره نشر دیده شود. ibna.ir/x6Jys @ibna_official

🔰زنان و جرم و جنایت در گفت‌وگو با نبی‌اله غلامی،حقوق‌دان؛ زنان همانند مردان حضور زنان در قدرت می‌تواند فرصت‌آفرین باشد، اما تضمینی برای تحقق حقوق زنان نیست استادیار مرکز تحقیقات حقوق بشر، صلح و دموکراسی دانشگاه شهید بهشتی گفت: «کالینز با نگاهی واقع‌بینانه نشان می‌دهد که زنان نیز، همانند مردان، در صورت قرار گرفتن در ساختارهای قدرت، ممکن است در تصمیم‌گیری‌ها یا اقداماتی که به نقض گسترده حقوق بشر منجر می‌شود، مشارکت داشته باشند. اهمیت این رویکرد در آن است که از نگاه‌های کلیشه‌ای فاصله می‌گیرد و مسئولیت کیفری و اخلاقی را تابع جنسیت نمی‌داند، بلکه آن را به جایگاه، اختیار و عملکرد افراد در ساختار قدرت مرتبط می‌کند 🔸در مطالعات جرم‌شناختی و تا حد زیادی در مطالعات جامعه‌شناختی، زنان برای سال‌های طولانی عمدتاً در جایگاه «بزه‌دیده» مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. این مطالعات نیز بیشتر بر رویکردهای خرد تمرکز داشته و موضوعاتی مانند خشونت خانگی، آزار جنسی یا سایر اشکال بزه‌دیدگی زنان را بررسی کرده‌اند. در مقابل، توجه کمتری به عوامل و ساختارهای کلان، از جمله نقش حکومت‌ها، سیاست‌های عمومی، قوانین و نهادهای حکومتی در ایجاد یا تداوم نقض حقوق زنان شده است. اهمیت این کتاب نیز در همین نکته است که نگاه خود را از سطح فردی و خرد فراتر می‌برد و با رویکردی کلان، به بررسی نقش حکومت‌ها و ساختارهای قدرت در نقض حقوق زنان می‌پردازد؛ رویکردی که در ادبیات جرم‌شناسی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. 🔸جنبش‌های فمینیستی بی‌تردید نقش مهمی در طرح مطالبات زنان و ارتقای آگاهی عمومی نسبت به حقوق آنان داشته‌اند و بسیاری از دستاوردهای امروز در حوزه حقوق زنان، حاصل همین تلاش‌هاست. با این حال، برخی از جریان‌های فمینیستی در دستیابی به اهداف خود با چالش‌هایی نیز مواجه بوده‌اند. از جمله این چالش‌ها می‌توان به غلبه رویکردهای سیاسی و شعاری بر برخی از این جنبش‌ها، بی‌توجهی به برخی تفاوت‌های زیستی و اجتماعی میان زنان و مردان، فاصله گرفتن برخی رویکردها از ارزش‌ها و باورهای فرهنگیِ جوامع مختلف، و همچنین افراط‌گرایی در برخی شاخه‌های فمینیسم اشاره کرد. 🔸در ادبیات سنتی جرم‌شناسی، زنان غالباً در جایگاه بزه‌دیده و گاه بزهکار مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، اما نقش آنان در ارتکاب جرم‌های حکومتی کمتر مورد توجه بوده است. کالینز با نگاهی واقع‌بینانه نشان می‌دهد که زنان نیز، همانند مردان، در صورت قرار گرفتن در ساختارهای قدرت، ممکن است در تصمیم‌گیری‌ها یا اقداماتی که به نقض گسترده حقوق بشر منجر می‌شود، مشارکت داشته باشند. اهمیت این رویکرد در آن است که از نگاه‌های کلیشه‌ای فاصله می‌گیرد و مسئولیت کیفری و اخلاقی را تابع جنسیت نمی‌داند، بلکه آن را به جایگاه، اختیار و عملکرد افراد در ساختار قدرت مرتبط می‌کند. 🔸این کتاب در درجه نخست برای پژوهشگران، استادان و دانشجویان رشته‌های حقوق، جرم‌شناسی، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، مطالعات زنان و حقوق بشر قابل استفاده است. علاوه بر جامعه دانشگاهی، سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران نیز می‌توانند از مباحث آن در تحلیل رابطه میان حکومت، حقوق بشر و حقوق زنان بهره ببرند. به نظر من، هرچند ممکن است برخی مباحث کتاب در فضای علمی ایران محل بحث و نقد باشد، اما همین گفت‌وگوهای علمی می‌تواند به غنای ادبیات پژوهشی کشور کمک کند. مطالعه این اثر لزوماً به معنای پذیرش همه دیدگاه‌های مؤلف نیست، بلکه فرصتی برای آشنایی با یکی از رویکردهای مهم و معاصر در جرم‌شناسی و مطالعات جرم حکومتی است. ibna.ir/x6JN4 @ibna_official