🔰کیهان‌زایی در اندیشهٔ ایرانیانِ زرتشتی عصر ساسانی؛ جهان چگونه آغاز شد؟ داستان باستان - ۱ 🔸آغاز جهان در اندیشهٔ زرتشتی صرفاً آغاز پیدایش عناصر مادی نیست؛ بلکه نقطهٔ آغاز یک تاریخ کیهانی است که در آن آفرینش، آمیختگی، کشمکش و سرانجام رفع شر در یک فرایند واحد قرار می‌گیرند. 🔸"جهان چگونه آغاز شد و چرا به این شکل درآمد؟" این پرسش از بنیادی‌ترین پرسش‌های اندیشهٔ دینی بشر است، روایت‌های مربوط به آغاز جهان صرفاً کوششی برای توضیح چگونگی پیدایش آسمان، زمین و موجودات نیستند؛ بلکه در بسیاری از سنت‌های دینی تصوری از ماهیت امر الهی، منشأ شر، جایگاه انسان، ساختار زمان و سرنوشت نهایی جهان را نیز در خود منعکس می‌کنند؛ از این منظر مطالعهٔ کیهان‌زایی می‌تواند راهی برای شناخت ساختار عمیق‌تر یک نظام دینی باشد. در سنت زرتشتی نیز تصور آفرینش در پیوندی نزدیک با مسئلهٔ خیر و شر، نظم کیهانی و سرنوشت جهان قرار دارد، با آنکه ریشه‌های برخی از عناصر این تصور را می‌توان در متون اوستایی پی گرفت، صورت‌بندی نسبتاً منسجم و تفصیلی از آفرینش و تاریخ کیهانی در متون زرتشتی متأخر، به‌ویژه آثار پهلوی، بازتاب یافته است. 🔸این یادداشت بر مجموعه‌ای از منابع اولیهٔ زرتشتی و مطالعات مرتبط با آنها استوار است. منابع اولیه را می‌توان در دو گروه اصلی جای داد؛ گروه نخست: متون اوستایی (شامل اوستا، یسنا و به‌ویژه گاهان، وندیداد و یشت‌هاست که برای شناسایی مفاهیم و عناصر بنیادین مربوط به آفرینش، نظم کیهانی، نیروهای خیر و شر و جایگاه انسان مورداستفاده قرار می‌گیرند) و گروه دوم متون پهلوی و زرتشتی متأخر است که در میان آنها بندهشن، دینکرد، مینوی خرد، گزیده‌های زادسپرم و ارداویراف‌نامه اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا اطلاعات گسترده‌تری دربارهٔ ساختار کیهان، آفرینش و تاریخ کیهانی در اختیار می‌گذارند. بااین‌حال این منابع از نظر زمان و زمینهٔ تدوین یکسان نیستند و نمی‌توان همهٔ آنها را مستقیماً به عصر ساسانی نسبت داد؛ بخش مهمی از متون پهلوی موجود در دورهٔ اسلامی تدوین یا بازنویسی شده‌اند هرچند در بسیاری موارد سنت‌ها و آموزه‌هایی را حفظ می‌کنند که ریشه در دورهٔ ساسانی و حتی دوره‌های پیش‌تر دارند؛ بنابراین در این یادداشت میان "سنت دینی زرتشتی در عصر ساسانی" و "متون پسا ساسانیِ بازتاب‌دهندهٔ سنت‌های زرتشتی پیشین" تمایز گذاشته می‌شود. روش پژوهش، توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر خوانش تطبیقی منابع است. بدین منظور نخست عناصر کیهان‌زایی در منابع شناسایی و سپس نسبت آنها با دوگانه‌انگاری، آفرینش انسان و فرجام‌شناسی بررسی می‌شود. 🔸پرسش اصلی این پژوهش آن بود که جهان در اندیشهٔ زرتشتی عصر ساسانی چگونه آغاز می‌شود و روایت آفرینش چه نسبتی با ساختار کلی جهان‌بینی زرتشتی دارد؛ بررسی سنت‌های اوستایی و صورت‌بندی‌های متأخر پهلوی نشان می‌دهد که آفرینش در این نظام فکری اساساً آفرینشی اهورایی و برخوردار از نظم و ارزش مثبت است، جهان مادی نیز بخشی از همین آفرینش است و نمی‌توان اصل ماده و جهان محسوس را به نیروی شر نسبت داد؛ آن چیز که وضعیت جهان را دگرگون می‌کند، ورود ویران‌گرانهٔ شر و در نتیجه شکل‌گیری وضعیت آمیخته‌ای است که در آن نیروهای خیر و شر در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند، بنابراین آغاز جهان در اندیشهٔ زرتشتی صرفاً آغاز پیدایش عناصر مادی نیست؛ بلکه نقطهٔ آغاز یک تاریخ کیهانی است که در آن آفرینش، آمیختگی، کشمکش و سرانجام رفع شر در یک فرایند واحد قرار می‌گیرند. ibna.ir/x6JRH @ibna_official

🔰نگاهی به «روایت و تجدد در ایران معاصر» نوشته سیدرضا حسینی؛ روایت‌هایی که مشروطه را ساختند  🔸این کتاب از نقش تخیل اجتماعی در شکل‌گیری اندیشه سیاسی می‌گوید روایت و تجدد در ایران معاصر در نهایت، مخاطب را به تأمل در پرسش‌هایی فراتر از دوره مشروطه دعوت می‌کند: آیا سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌های سیاسی همواره عقلانی‌اند؟ روایت‌ها چگونه شهروندان را اقناع می‌کنند؟ و حاکمان و کنشگران سیاسی چگونه با ساختن یا تکیه‌کردن بر روایت‌ها، واقعیت اجتماعی را توضیح می‌دهند؟ 🔸این کتاب به‌جای آن‌که تنها به شرح آرا و مفاهیم سیاسی در دوره مشروطه بسنده کند، پرسشی بنیادی‌تر را دنبال می‌کند: اندیشمندان دینی و سیاسی آن روزگار، سنت، تجدد، تاریخ و سیاست را چگونه فهمیدند؟ نویسنده با تکیه بر این پرسش، می‌کوشد نقش روایت‌ها را در پدیدآمدن اندیشه سیاسی مشروطه‌خواهی، به‌ویژه در محدوده شریعت، بررسی کند. 🔸یکی از محورهای اصلی کتاب، تأکید بر نقش روایت و تخیل در فهم پدیده‌های انسانی است. متن معرفی کتاب با پرسش‌هایی درباره عقلانی‌بودن تصمیم‌های انسان، نقش احساسات و تصورات در شناخت، و سهم تخیل در فهم جهان آغاز می‌شود. در این رویکرد، انسان‌ها همیشه پدیده‌ها را فقط از مسیر استدلال مستقیم درک نمی‌کنند؛ بلکه گاهی با دیدن شباهت‌ها، ساختن نسبت‌ها و به‌کارگرفتن تخیل خلاق، به فهمی از رویدادها می‌رسند. 🔸یکی از پرسش‌های مهم کتاب از اختلاف میان عالمان مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواه برمی‌خیزد. هر دو جریان از منابع و مبادی دینی مشترکی بهره می‌گرفتند و به شریعت ارجاع می‌دادند، اما به دو نتیجه کاملاً متفاوت درباره مشروطیت رسیدند: گروهی آن را قابل دفاع و مشروع دانستند و گروهی دیگر آن را نامشروع تلقی کردند. 🔸فهرست کتاب نشان می‌دهد که اثر از مباحث نظری آغاز می‌کند و سپس به خوانش نمونه‌های تاریخی و سیاسیibna.ir/x6JRS می‌رسد. بخش نخست با عنوان «تأملات نظری»، فصل‌هایی درباره بوطیقای ارسطو، روایت و تخیل، تخیل مولد، مسئله ارجاع، محاکات، نسبت پیکربندی‌سازی و حکمت عملی، محاکات سه‌گانه، طرح‌واره‌سازی و سنت‌مندی، و نیز نسبت تحلیل با وضعیت تاریخی و خاطره جمعی را دربرمی‌گیرد ibna.ir/x6JRS @ibna_official

🔰از مجموعه مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران بازخوانی شد؛ زندگی و زمانه‌ عبدالله نورانی؛ ذوفنونِ زاهد 🔸عبدالله نورانی، حکیمی که تندیس فروتنی بود و ترجیح داد در خلوت، میراث مکتوب تمدن اسلامی را از غبار غفلت برکند 🔸️خانه‌ای محقّر و در نهایت سادگی زندگی می‌کرد. نجفقلی حبیبی می‌گوید: «به نظر من، او با دنیا زاهدانه برخورد کرد و گرچه بزرگ بود اما کوچک زیست.» ازاسراف پرهیز می‌کرد. مهدی محقق می‌گوید: «مرحوم نورانی خود و فرزندانش در ساختن بنائی در آن زمین ]منزل مسکونی[ که تا آخر عمر در آنجا می‌زیست شرکت داشتند.» احمد بهشتی دربارۀ او می‌گوید: 🔸️آنچه در ایشان نبود، غرور علمی، شخصیتی، عُجب و تکبّر بود؛ و آنچه در ایشان بود، و نمود شایانی داشت، خلق و خویی بود که باید، بحق، گفت: تجلّی خلق و خوی اسلامی بود. ...ساده زیستی، و به تعبیر حضرت امامره، زیِ طلبگی را کاملاً حفظ کرده بود. اکنون همه مبهوتند که چرا به فرزندان گرامی و همسرشان سفارش کرده‌اند که حتی برایش مجلس ختم نگیرند، و در گورستان عمومی دفنش کنند، و از برگزاری مراسم تشییع خودداری کنند؟! ولی برای ما که چند سالی با او همکار و معاشر بوده‌ایم، عجیب نیست. 🔸️ما استاد نورانی را اینگونه شناخت هایم. او که عمری از تشریفات ظاهری و تعارفات عرفی حذر کرده بود، چگونه راضی می‌شد که به بهانۀ ارتحالش تشریفات و تعارفات معمول گردد؟! بارها به‌عنوان داور در جلسات دفاع دکتری که در سالن آمفی‌تئاتر دانشکدۀ الهیات برگزار م یشد، شرکت م یکرد، ولی متواضعانه در صف مستمعین م ینشست و حاضر نم یشد که بر صندل یهایی که برای هیأت ژوری آماده شده بود، تکیه بزند. 🔸عبارت «پس از کتابشناسی» دربارۀ استاد نورانی معنی ندارد، زیرا تا آخرین لحظات زندگی خویش غرق در این وادی بود. مهدی محقق گوید: باید حکمت با نفس انسانی عجین شود، نه اینکه انسان بار حکمت را بر دوش بکشد. مرحوم نورانی، حکیم به معنای واقعی بود. گذشت داشت، قناعت داشت، مناعت طبع داشت. نورانی واقعاً زاهد و عابد بود، صاحب کشف و کرامت بود. من چند حادثه از نورانی دیده‌ام که معنای کرامت را می‌دهد. 🔸سیدعبداللّٰه انوار گوید: درگذشت زنده‌یاد نورانی یکی از ثُلمه‌هایی در علم است که گمان نمی‌رود جانشین و سادّ و مَسدّی برای ایشان به آسانی در این زمان پُرعوائق امکان وقوع یابد. کارهای علمی باقی‌مانده از ایشان بهترین گواه بر این است که براحتی نتوان نظیری برای او یافت. ibna.ir/x6JRP @ibna_official

🔰نگاه و نظری به «آبشت؛ شرح خبرچینی‌های اسرای جاسوس ...»؛ قاشق‌های مشکوک؛ ردی از یک تجربه تلخ 🔸کتاب خبرچینی و جاسوسی، بخش تاریک و دردناکی از تجربه اسارت را برجسته می‌کند. شاید یکی از دلایل اهمیت آبشت باشد؛ زیرا تاریخ تنها از لحظه‌های قهرمانی و پیروزی تشکیل نشده و شناخت رفتار انسان‌ها در شرایط سخت نیز بخشی از شناخت گذشته است. 🔸یکی از مهم‌ترین نقاط قوت «آبشت»، انتخاب موضوعی خاص و کمتر پرداخته‌شده است. بسیاری از روایت‌های مربوط به دوران جنگ و اسارت، بیشتر بر شکنجه، مقاومت، دلتنگی برای خانواده و خاطرات آزادگان تمرکز دارند؛ اما این کتاب سراغ موضوعی می‌رود که از زاویه‌ای دیگر فضای اردوگاه‌ها را نشان می‌دهد. پرداختن به مسئله خبرچینی در میان اسرا باعث می‌شود مخاطب با پیچیدگی‌های انسانی دوران اسارت بیشتر آشنا شود. 🔸عنوان کتاب نیز کنجکاوی‌برانگیز است. مخاطب با دیدن عنوان و موضوع آن، با پرسشی مهم روبه‌رو می‌شود: در شرایط دشوار اسارت، چه عواملی باعث می‌شد فردی به دیگران خیانت کند و اطلاعات درون اردوگاه را منتقل کند؟ همین پرسش می‌تواند خواننده را به دنبال کردن روایت‌ها و شناخت شخصیت‌ها و اتفاقات کتاب ترغیب کند. 🔸در مجموع، مهم‌ترین قوت «آبشت» را می‌توان در موضوع متفاوت، توجه به ابعاد روانی اسارت، پرداختن به مسئله اعتماد و ثبت بخشی کمتر شناخته‌شده از تاریخ اسارت ایرانیان دانست. این ویژگی‌ها کتاب را از یک خاطره معمولی درباره جنگ فراتر می‌برد و آن را به روایتی درباره رفتار انسان‌ها در شرایط بحرانی تبدیل می‌کند. ibna.ir/x6JR6 @ibna_official

🔰گزارش تصویری همایش روز ملی صنعت چاپ 🔸مراسم روز ملی «صنعت چاپ» با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، جمعی از چهره‌های فرهنگی، پیشکسوتان و فعالان صنعت چاپ از سراسر کشور، چهارشنبه ۱۱ شهریورماه ۱۴۰۵ در تالار وحدت برگزار شد. ibna.ir/x6JS8 @ibna_official