🔰احسان انصاری در گفت‌وگو با ایبنا؛ کلاس درس، جایی برای دوباره کشف کردن شعر 🔸احسان انصاری گفت: شاعر آینده باید هم حافظه تاریخی زبان فارسی را بشناسد و هم صدای زمان خودش را بشنود. اگر فقط در گذشته بماند، شعرش به تکرار تبدیل می‌شود و اگر پیوندش را با گذشته کاملاً قطع کند، بخشی از امکانات و هویت زبانش را از دست می‌دهد 🔸انصاری معتقد است شناخت عمیق شعر کلاسیک لزوماً به معنای بازتولید زبان و نشانه‌های گذشته نیست؛ بلکه می‌توان از ظرفیت‌های زبانی، روایی، تصویری و موسیقایی این میراث بهره گرفت و آن را در جهان امروز دوباره معنا کرد. از سوی دیگر، او در تجربه تدریس با این پرسش مواجه است که چگونه می‌توان پیچیدگی و عمق ادبیات را حفظ کرد و در عین حال راهی برای ورود مخاطب امروز به این آثار گشود؛ موضوعی که در مواجهه با نسل جدید و علاقه‌مند کردن آن‌ها به ادبیات، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. 🔸فکر می‌کنم مخاطب امروز لزوماً کم‌حوصله‌تر یا کم‌عمق‌تر نشده است؛ بلکه شیوه دریافت و ریتم مواجهه او با متن تغییر کرده است. شبکه‌های اجتماعی، تصویر و سرعت انتقال اطلاعات باعث شده‌اند شاعر ناچار باشد نسبت به شروع شعر، ضرباهنگ زبان و میزان فشردگی آن حساس‌تر باشد اما ارتباط با مخاطب به معنای ساده‌سازی افراطی یا حذف پیچیدگی نیست. میان «سادگی» و «سطحی‌بودن» تفاوت زیادی وجود دارد. شعر می‌تواند زبانی روشن و امروزی داشته باشد و درعین‌حال لایه‌های عاطفی و فکری عمیقی ایجاد کند. به نظرم شاعر امروز باید زبان زنده اطرافش را بشناسد؛ گفت‌وگوهای روزمره، اضطراب‌ها، روابط و تجربه‌های انسان امروز را بشنود. اما نباید شعرش را کاملاً تابع پسند لحظه‌ای مخاطب یا قواعد رسانه کند. رسانه می‌تواند مسیر رسیدن شعر به مخاطب را تغییر دهد، ولی نباید ماهیت شعر را به محتوایی زودگذر و مصرفی تبدیل کند. 🔸به نظر من یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های شاعر امروز، مراقبت از زبان است؛ آن‌هم در دوره‌ای که زبان به‌سرعت به سمت شعارزدگی، کلیشه و مصرف‌شدن حرکت می‌کند. شاعر لزوماً سخنگوی جامعه نیست، اما نمی‌تواند نسبت به زمانه و تجربه انسانی اطرافش بی‌تفاوت باشد. وظیفه او این است که تجربه‌های مبهم و بیان‌نشده انسان امروز را به شکلی صادقانه و هنرمندانه صورت‌بندی کند. ibna.ir/x6KsJ @ibna_official

🔰ساده‌ترین دلیل کتاب خواندن، لذت است؛ انتقاد از پیدا کردن «کاربرد» ادبیات 🔸استیون تاکر نویسنده انگلیسی از وسواس انسان امروز برای پیدا کردن «کاربرد» در ادبیات انتقاد می‌کند و یادآور می‌شود که شاید ساده‌ترین و صادقانه‌ترین دلیل کتاب خواندن، همان لذت خواندن باشد 🔸اگر بنا باشد از هر کتابی یک «درس زندگی» بیرون بکشیم، بسیاری از شاهکارهای ادبی واقعا حرف چندانی برای گفتن ندارند. «مرد نامرئی» به ما می‌گوید سراغ ساختن سرم نامرئی‌کننده نرویم. «ماشین زمان» هشدار می‌دهد ماشین زمان نسازیم. «دراکولا» هم لابد توصیه می‌کند با اهالی ترانسیلوانیا زیادی صمیمی نشویم. اما من از ابتدا هم قصد انجام هیچ‌کدام از این کارها را نداشتم. 🔸️واقعیت این است که نمی‌توان کسی را که از کتاب خواندن لذت نمی‌برد، با فهرست کردن تعداد گل‌های موجود در شکسپیر، گربه‌های «گتسبی بزرگ»، دونات‌های «بودنبروک‌ها» یا هر چیز دیگری به مطالعه علاقه‌مند کرد. 🔸️قرار نیست «ایلیاد» را حفظ کنیم تا لکنت زبان کودکی‌مان را درمان کنیم. قرار نیست «رباعیات خیام» بخوانیم تا مهارت تعمیر لوازم خانگی پیدا کنیم. و قرار نیست «میدل‌مارچ» را ورق بزنیم تا درباره موتور چهارچرخ چیزی یاد بگیریم. ادبیات قرار نیست همیشه دارو باشد، نسخه باشد یا راهنمایی برای بهتر زندگی کردن. ibna.ir/x6K8m @ibna_official

🔰یک طرح موفق در مدارس انگلیس؛ راهکارهای افزایش علاقه کودکان به مطالعه 🔸یک طرح آزمایشی در دبستانی در هادرسفیلد انگلیس نشان داد آزادی کودکان در انتخاب کتاب و استفاده از الگوی تشویق همسالان می‌تواند علاقه آنها به مطالعه را افزایش دهد؛ به‌گونه‌ای که مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌های مرتبط با کتاب‌خوانی به ۸۰ تا ۹۰ درصد رسید 🔸این طرح در حالی اجرا شد که گزارش سال ۲۰۲۵ «بنیاد ملی سوادآموزی» انگلیس (National Literacy Trust) نشان داده بود میزان علاقه کودکان و نوجوانان این کشور به مطالعه به پایین‌ترین سطح خود در دو دهه گذشته رسیده است. همچنین آمار وزارت آموزش انگلیس درباره عملکرد دانش‌آموزان در مقطع «مرحله کلیدی دوم» در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۴ نشان می‌دهد از هر چهار کودک، یک نفر تا ۱۱ سالگی به سطح مورد انتظار در مهارت خواندن نرسیده است. 🔸️نتایج این طرح نشان داد تعداد دانش‌آموزانی که به‌طور منظم کتاب به امانت می‌گرفتند و کتاب با خود به خانه می‌بردند افزایش یافته است. همچنین دانش‌آموزان در طول روز مدرسه بیشتر و با تنوع بیشتری مطالعه می‌کردند و مشارکت کودکان کم‌حرف و خجالتی نیز افزایش یافت. ibna.ir/x6K8c @ibna_official

🔰تازه‌ترین یافته‌های علوم اعصاب درباره سازوکار رنج‌های تن رازهای پنهان درد و آینده درمان در علوم اعصاب 🔸کتاب «مغز و درد پیشرفت‌های چشمگیر در علوم اعصاب» با تمرکز بر پیوند میان عصب‌شناسی و تجربه رنج‌های بدنی، به بررسی سازوکارهای ادراک درد در سیستم عصبی می‌پردازد و افق‌های نوین دارویی و غیردارویی را برای درمان اختلالات و دردهای مزمن انسان تشریح می‌کند. 🔸️هدف اصلی در نگارش و ارائه این مجموعه، توصیف پیشرفت‌های اخیر در درک ما از درد و توضیح این موضوع است که چگونه چنین یافته‌هایی می‌توانند به گشودن افق‌های جدید و مهم در مدیریت درد و درمان بیماران مبتلا به دردهای فرساینده منجر شوند. 🔸️کتاب با بیانی علمی اما قابل درک، سازوکارهای مولکولی و مسیرهای تبادل سیگنال را که پایه‌گذار دریافت‌های بدنی از جراحت‌ها هستند تشریح می‌کند. نویسنده به دقت بررسی می‌کند که چگونه پیام‌های حسی تغییر یافته و در ساختارهای گوناگون مغزی بازتولید می‌شوند. 🔸️در ادامه، نویسنده وارد حوزه‌ای نوین از پژوهش‌های عصبی می‌شود و سازوکارهایی را معرفی می‌کند که طی آن ذهن و عوامل رفتاری می‌توانند مستقیماً مسیرهای هدایت سیگنال را مهار کنند یا برعکس شدت آن‌ها را افزایش دهند. داده‌های جدید علوم اعصاب نشان می‌دهند که مدارهای ویژه‌ای در قشر مغز و ساختارهای زیرقشری وجود دارند که تجربه عاطفی و حسی آسیب‌ها را بر پایه باورها، ترس، اضطراب و همچنین پدیده دارونما تعدیل می‌کنند. ibna.ir/x6Kr7 @ibna_official

🔰گزارش‌ ایبنا از مشهد؛ «بوکچه»؛ هم‌نشینی کتاب‌خوان‌ها در قلعه تاریخی 🔸نشست‌های کتابخوانی و گفت‌وگو در مورد کتاب با عنوان «بوکچه» در کنار معرفی و عرضه کتاب در «بوم‌گردی حوالی»، در قلعه تاریخی حسین‌آباد جلدک و در محدوده ورودی مشهد از سمت شاندیز برگزار می‌شود 🔸نشست‌های «بوکچه» از جمله همین دورهمی‌های متفاوت کتاب‌خوانی است که در فضای «بوم‌گردی حوالی»، در قلعه تاریخی حسین‌آباد جلدک در محدوده ورودی مشهد از سمت شاندیز برگزار می‌شود؛ جایی که فضای تاریخی آن در کنار ادبیات و گفت‌وگو درباره کتاب قرار گرفته است. در این نشست‌ها، علاقه‌مندان کتاب دور هم جمع می‌شوند تا یک اثر را بخوانند، درباره داستان، شخصیت‌ها و مفاهیم آن گفت‌وگو کنند و برداشت‌های خود را با دیگران به اشتراک بگذارند؛ رویکردی که کتاب‌خوانی را از یک فعالیت فردی به تجربه‌ای جمعی و گفت‌وگومحور تبدیل کرده است. 🔸«بوکچه» ابتدا با معرفی و فروش کتاب در فضای مجازی آغاز شد، اما در ادامه، برگزاری نشست‌های حضوری نیز به این فعالیت‌ها اضافه شد تا علاقه‌مندان کتاب علاوه بر آشنایی با آثار، فرصتی برای گفت‌وگو و تبادل نظر درباره آنها داشته باشند. 🔸️یکی از ویژگی‌های نشست‌های «بوکچه»، که به نسبت مورد استقبال علاقمندان کتابخوانی نیز قرار گرفته است، محل برگزاری آن‌هاست؛ فضایی که کتاب‌خوانی را در کنار یک محیط تاریخی قرار داده و حال‌وهوایی متفاوت به این دورهمی‌های ادبی بخشیده است. برگزاری نشست‌های کتاب‌خوانی در فضای قلعه حسین‌آباد جلدک، تجربه‌ای متفاوت از دورهمی‌های ادبی ایجاد کرده است. در «بوکچه»، فضای تاریخی قلعه در کنار گفت‌وگو درباره آثار ادبی قرار گرفته و علاقه‌مندان کتاب در فضایی متفاوت درباره داستان‌ها، شخصیت‌ها و پرسش‌های انسانی مطرح‌شده در آثار با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند. ibna.ir/x6KmZ @ibna_official

🔰به همت مجله سیاست‌نامه برگزار می‌شود؛ باید و نبایدهای پساجنگ 🔸نشست «باید و نبایدهای پساجنگ» دوشنبه سیزدهم مهر 1405 ساعت 17 در ساختمان سرای علوم انسانی ایرانیان برگزار خواهد شد. ibna.ir/x6Ktp @ibna_official

🔰یک نویسنده بیان کرد؛ وقتی زن از حاشیه به متن می‌آید/ روایتی زنانه از الگوی سوم در دفاع مقدس 🔸یک نویسنده گفت: نقشی که خانوم ماه در این جنگ برای خودش تعریف کرده یا شرایط برای او رقم زده، نقش یک زن جوان و چند فرزند است که ماجرا صرفا برایش به رفتن همسرش به جبهه و حضور او در جنگ محدود نمی شود، بلکه آمادگی یک تحول و تغییر بزرگ، هم در زندگی شخصی و هم در زندگی خانوادگی او شکل می‌گیرد و اتفاقات مهمی برایش رخ می‌دهد 🔸️ساجده تقی‌زاده، نویسنده کتاب «خانوم ماه»: ما در داستان « خانوم ماه» درباره زنی صحبت می‌کنیم که جنگ برای او فقط یک اتفاق بیرونی نیست. اما این مساله فقط مربوط به زن نیست. جنگ در واقع یک موقعیت بود. طبیعتا انسانی که در دهه 40 یا 50 زندگی می کرد، وقتی وارد جنگ هشت ساله، طولانی و پرمخاطره با ابعاد مختلف می‌شود، دیگر نمی‌تواند همان آدم قبلی باشد. در دهه60 و حتی دهه 70، آن انسان قبل از جنگ دیگر وجود ندارد. این یک اصل کلی است که برای همه هموطنان ما اتفاق افتاده است. اما اینکه این تغییر در چه مسیری اتفاق افتاده، متفاوت است. گاهی جنگ باعث شده اراده‌ها قوی‌تر شود، مسیر زندگی روشن‌تر شود و انسان‌ها خودشان را باز تعریف کنند. گاهی هم دقیقاً برعکس، جنگ باعث شده انسان‌ها سرخورده شوند و امیدشان را نسبت به آینده از دست بدهند. این مساله هم به شخصیت افراد بستگی داشته و هم به اینکه هر فرد در کجای جنگ و در کدام بخش از این پازل، برای خودش نقشی تعریف کرده است. 🔸️نقش زنان در سال‌های پس از جنگ بسیار مهم است. در بسیاری از جوامع جنگ‌زده، بعد از پایان جنگ جوامع با بحران‌های بزرگ خانوادگی و اجتماعی مواجه می‌شوند؛ زنانی که همسرانشان را در جنگ از دست داده‌اند، فرزندان بدون پدر و خانواده‌های آسیب‌دیده، می‌توانند به مسائل و چالش‌های جدی اجتماعی تبدیل شوند. اما در جامعه ما، با وجود همه دشواری‌هایی که خانواده شهدا با آن روبه‌رو بودند، بخش قابل توجهی از فرزندان شهدا در عرصه‌های علمی، اجتماعی و شغلی، مسیرهای موفقی را طی کردند. البته نمی‌توان این موضوع را درباره همه افراد تعمیم داد، اما در موارد بسیاری می‌بینیم که فرزندان شهدا همچنان مسیر و ارزش‌های خانواده و پدرشان را دنبال کرده‌اند 🔸️ادبیات مقاومت تابلویی است که می‌توانیم در آن هم بخش‌های تیره و تار و هم بخش‌های زیبا و بی‌بدیل این واقعیت را پیش روی مخاطب قرار دهیم. بنابراین باید بسیار مراقب باشیم که نه به ورطه تحریف بیفتیم و نه گرفتار غلو، زیاده‌گویی و بزرگ‌نمایی شویم. اگر این حقایق را درست روایت کنیم، خودشان آن‌قدر تاثیرگذار هستند که نیازی به اغراق ندارند. این اتفاق تاثیری بر خود من گذاشت این است که احساس می‌کنم کارمان از این به بعد سخت‌تر شده است. باید با احتیاط بیشتر، توجه بیشتر، دانش بیشتر و دقت بیشتری سراغ آثار بعدی برویم و انشالله بتوانیم آثاری دقیق‌تر و بهتر بنویسیم ibna.ir/x6Kdc @ibna_official

🔰در دانشگاه شیراز؛ جشنواره «از بلخ تا شیراز» آغاز شد 🔸در آیینی با حضور دانشگاهیان و عموم مردم، جشنواره فرهنگی، ادبی و هنری «از بلخ تا شیراز» در دانشگاه شیراز آغاز به کار کرد 🔸️این جشنواره در طول دوازده روز و با هدف تعمیق هویت ایرانی ـ اسلامی و تقویت پیوند نسل جوان، به‌ویژه دانشجویان، با میراث معنوی و ادبی ایران برگزار می‌شود. 🔸️ انتخاب عنوان «از بلخ تا شیراز» ناظر بر پیوند میان مولانا، زاده بلخ، و حافظ، شاعر بزرگ شیراز، و نیز توجه به جایگاه زبان فارسی در شکل‌گیری و انتقال این میراث فرهنگی است. 🔸️بازنویسی داستان‌های مثنوی، بازنویسی غزل‌های حافظ، داستان‌نویسی و شعرخوانی از جمله بخش‌های دانشجویی این جشنواره است که با هدف آشنایی بیشتر جوانان با شخصیت‌ها و آثار برجسته فرهنگ و ادب فارسی و تقویت هویت ایرانی طراحی شده‌اند. ibna.ir/x6KsX @ibna_official

🔰مدیر کتابفروشی هفت‌چنار عنوان کرد: ترکش‌های گرانی هنوز به بازار کتاب نرسیده است 🔸یک فعال حوزه نشر با اشاره به افزایش درخورتوجه قیمت کاغذ و کاهش شمارگان کتاب در نیمه نخست سال گفت: به نظرم هنوز آثار کامل این افزایش قیمت در بازار خودش را نشان نداده است. 🔸این فعال حوزه نشر، با بیان اینکه قیمت کتاب در ماه‌های اخیر به شکل محسوسی افزایش یافته است، گفت: به نظرم هنوز آثار کامل این افزایش قیمت در بازار خودش را نشان نداده است؛ کتابفروشی‌های بزرگ همچنان بخشی از کتاب‌های قدیمی‌تر را که با قیمت‌های قبلی خریداری شده‌اند، در اختیار دارند و همین موضوع موجب شده مخاطبان بتوانند برخی کتاب‌ها را با قیمت‌های قدیمی تهیه کنند. 🔸مخاطبانی که به کتابفروشی مراجعه می‌کنند، بیشتر به دنبال کتاب‌های ارزان‌تر هستند؛ بسیاری از آن‌ها اگر کتابی را واقعاً نیاز نداشته باشند، ترجیح می‌دهند آن را نخرند. حتی برای کتاب‌هایی که دنبالشان هستند، به‌خصوص در حوزه‌هایی مانند کتاب کودک، مشتری گاهی ترجیح می‌دهد نسخه‌های قدیمی‌تر و ارزان‌تر را پیدا کند 🔸️کتاب کالایی نیست که بتوان قیمت آن را مانند سایر کالاها، مرتب و روزانه افزایش داد؛ علاوه‌براین تعداد مخاطبان کتاب نیز محدود است؛ بنابراین اگر بخواهیم از این صنعت حمایت کنیم، به نظر من یکی از راه‌های مؤثر، حمایت مالی در قالب وام است. ibna.ir/x6Kmc @ibna_official

🔰نشست «ادبیات جهان و جامعه بشری با سرنوشت مشترک»؛ بازاندیشی در ادبیات جهان در عصر جهانی‌شدن دیجیتال و هوش مصنوعی 🔸نشست «ادبیات جهان و جامعه بشری با سرنوشت مشترک» در پکن با حضور شماری از نویسندگان، پژوهشگران و صاحب‌نظران برگزار شد و شرکت‌کنندگان در آن، نقش ادبیات در جهان در حال تغییر، نسبت هویت‌های ملی با ارزش‌های مشترک انسانی و آینده ادبیات در عصر هوش مصنوعی را بررسی کردند. 🔸️شرکت‌کنندگان در این نشست بررسی کردند که آیا مفهوم «ادبیات جهان» که حدود ۲۰۰ سال پیش از سوی یوهان ولفگانگ فون گوته و کارل مارکس مطرح شد، در عصر جهانی‌شدن دیجیتال همچنان امکان تحقق دارد یا خیر. 🔸️همچنین این پرسش مطرح شد که آیا ایده «جامعه بشری با سرنوشت مشترک» می‌تواند چارچوبی جدید برای ادبیات فراهم کند که در آن میان هویت فرهنگی ملی و ارزش‌های مشترک بشری توازن برقرار شود و ادبیات چگونه می‌تواند در شرایط توسعه سریع هوش مصنوعی، روح انسان‌گرایانه و ماهیت انسان‌محور خود را حفظ و بازآفرینی کند. ibna.ir/x6K8f @ibna_official

🔰ایبنا گزارش می‌دهد؛ از چاپ اطلاعات تا خلق محتوای شخصی؛ آینده VDP با هوش مصنوعی 🔸فعالان صنعت چاپ معتقدند هوش مصنوعی با ساده‌تر کردن تولید محتوای اختصاصی، می‌تواند فناوری چاپ داده‌های متغیر را از یک قابلیت فنی به ابزاری برای ایجاد ارتباط مؤثرتر با مخاطب تبدیل کند. 🔸یکی از مهم‌ترین حوزه‌های استفاده از چاپ داده‌های متغیر، تبلیغات و ارسال مستقیم نامه و بروشور برای مشتریان بود. بانک‌ها، شرکت‌های بیمه، فروشگاه‌ها و بسیاری از کسب‌وکارها تلاش می‌کردند پیام‌های متفاوتی را برای مشتریان خود ارسال کنند. اما به مرور زمان، هزینه ارسال محصولات چاپی افزایش یافت و هم‌زمان اینترنت، تلفن همراه، پیامک، ایمیل و شبکه‌های اجتماعی توسعه پیدا کردند. در نتیجه، بسیاری از شرکت‌ها دریافتند که می‌توانند پیام‌های شخصی‌سازی‌شده را سریع‌تر و با هزینه کمتر از طریق رسانه‌های دیجیتال به مخاطبان خود برسانند. 🔸️حلقه‌ای که در بسیاری از پروژه‌های گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفت، داده و شناخت مخاطب بود. برای اینکه یک پیام چاپی واقعاً شخصی‌سازی شود، ابتدا باید شناخت مناسبی از مخاطب وجود داشته باشد؛ اینکه چه نیازهایی دارد، چه چیزی برای او اهمیت دارد و چه نوع محتوایی می‌تواند برایش مفید باشد. 🔸آینده ارتباطات را نباید در رقابت میان چاپ و رسانه‌های دیجیتال جست‌وجو کرد. این دو می‌توانند مکمل یکدیگر باشند، یک محصول چاپی می‌تواند مخاطب را به یک صفحه اینترنتی، محتوای دیجیتال یا خدمات آنلاین هدایت کند. برای مثال، یک کد اختصاصی روی کتاب، بروشور یا نامه می‌تواند مخاطب را به محتوایی هدایت کند که متناسب با همان فرد ارائه شده است. در این مدل، ارتباط مخاطب با محصول چاپی در همان صفحه کاغذی پایان نمی‌یابد؛ بلکه چاپ می‌تواند آغاز یک تجربه گسترده‌تر باشد. ibna.ir/x6KhJ @ibna_official

🔰گفت‌وگو با صابری توکلی درباره کهن‌ترین نسخه سفرنامه ناصرخسرو؛ مسیر سفر ناصرخسرو را در طی هفت سال پیمودم 🔸️محمدرضا توکلی‌صابری درباره تصحیح خود گفت: این کتاب حدود بیست سال طول کشیده است. چون من مسیر سفر ناصرخسرو را در طی هفت سال پیمودم و به مکان‌هایی رفتم که ناصرخسرو به آنها اشاره کرده است، و این موضوع در فهم کتاب و تصحیح آن تاثیر زیادی داشت 🔸️به گفته توکلی‌صابری، این تصحیح سفرنامه بر پایه کهن‌ترین نسخه سفرنامه در کتابخانه لکهنو است، اما از دو نسخه قدیمی دیگر که تاکنون مورد توجه نبوده است نیز استفاده شده است. ترجمه‌های عربی، فرانسوی و انگلیسی این کتاب نیز در تصحیح مورد توجه بوده است. در ابتدای این کتاب اشعار و نوشته‌های ناصر خسرو، با استناد به زبان خودش آمده است. همچنین در پایان کتاب در بخش نام‌ها و جای‌ها و واژه‌نامه توضیحاتی ارائه شده است که با پاورقی‌های کتاب خواندن و فهم سفرنامه را آسان تر می‌کند. 🔸متن کتاب حاوی نقشه‌ها و تصویر شهرها، روستاها، بناها، مسجدها، قلعه‌ها، دروازه‌ها، دولاب‌ها، کاریزها، پل‌ها، زیارتگاه‌ها، مزارها، گورستان‌ها، کلیساها، چشمه‌ها، نیل سنج‌ها، آبشارها و بازارهایی است که ناصرخسرو درباره آنها سخن گفته است. برای تصحیح این سفرنامه از دو نسخه قدیمی دیگر که تا به حال کسی از آنها استفاده نکرده است نیز استفاده شده است. یکی از آن‌ها تاریخ سال ١١٠٢ هجری قمری مطابق با ١۶٩١ میلادی رادارد. ibna.ir/x6KtJ @ibna_official