🔰یک پژوهشگر تاریخ و جغرافیای تاریخی مطرح کرد؛ «رسم وزیرکشی» روایت ۶۰ سال از تاریخ و فرهنگ خراسان است 🔸️ مؤلف کتاب «رسم وزیرکشی» با اشاره به شکل‌گیری ایده نگارش این اثر گفت: این کتاب با محوریت زندگی حسنک وزیر، به روایت حدود شش دهه از تاریخ ایران و خراسان، از سال ۳۷۰ تا ۴۳۰ هجری قمری، می‌پردازد. دوره‌ای سرنوشت‌ساز که در آن، فردوسی سرودن شاهنامه را آغاز کرد و به پایان رساند، سامانیان از قدرت کنار رفتند و غزنویان به قدرت رسیدند 🔸مؤلف کتاب «رسم وزیرکشی» با بیان اینکه زندگی حسنک وزیر محور روایت این دوره تاریخی قرار گرفته است، اظهار کرد: حسنک در سال ۴۲۲ هجری به دار آویخته شد و بنا بر روایت تاریخی، پیکر او تا سال ۴۲۹ همچنان بر دار بود. ما روایت کتاب را تا سال ۴۳۰ ادامه دادیم تا سرانجام این ماجرا نیز در بستر تاریخی خود بازگو شود. در واقع، زندگی حسنک بهانه‌ای برای روایت دوره‌ای گسترده‌تر از تاریخ ایران و خراسان است. 🔸️حکمت تقی‌آبادی پژوهشگر تاریخ با اشاره به جایگاه نیشابور در کتاب گفت: یکی دیگر از اهداف ما، معرفی نیشابور و اهمیت تاریخی آن بود. شناخت تاریخ این شهر کار ساده‌ای نیست و برای دستیابی به تصویری جامع از گذشته آن، باید منابع متعددی درباره دوره‌های مختلف تاریخی، از دوران اسلامی تا دوره مغول و تیموری، بررسی شود. هنوز اثری جامع که مخاطب بتواند با مطالعه آن تصویری کامل از تاریخ و جغرافیای تاریخی نیشابور به دست آورد، در اختیار نداریم. 🔸️تقی‌آبادی درباره علت انتخاب عنوان «رسم وزیرکشی» برای این کتاب توضیح داد: عنوان اولیه کتاب «حسنک وزیر و روزگارش» بود، اما در جریان روایت با نمونه‌های متعددی از وزیرانی مواجه می‌شویم که در طول این دوره به شیوه‌های مختلف کنار گذاشته شدند، به بند افتادند یا کشته شدند. از این منظر، می‌توان از الگویی تکرارشونده در مناسبات قدرت سخن گفت که وزیرکشی یکی از جلوه‌های آن است. ibna.ir/x6KSq @ibna_official

🔰رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا در گفت‌وگو با ایبنا؛ هشدار؛ تاب‌آوری تولیدکنندگان کاغذ به حداکثر رسیده است 🔸رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا معتقد است؛ تداوم چالش‌های ارزی، موانع واردات و اختلال در لجستیک، هزینه‌های تولید کاغذ را افزایش داده و استمرار فعالیت این صنعت استراتژیک را با بحران جدی مواجه کرده است. 🔸 نباید منتظر وقوع بحران ماند، بلکه باید پیش از تشدید محدودیت‌ها برای مسیرهای جایگزین تأمین کالا، مواد اولیه و تجهیزات برنامه‌ریزی کرد، در چنین شرایطی، حفظ و تقویت منابع ارزی کشور اهمیت ویژه‌ای دارد و تأمین ارز برای مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای باید در اولویت قرار گیرد. 🔸اگر محدودیت‌های ارزی، مشکلات واردات و دشواری تأمین مواد اولیه ادامه پیدا کند، صنعت کاغذ نیز قطعاً تحت تأثیر قرار خواهد گرفت، البته میزان آسیب‌پذیری بخش‌های مختلف این صنعت یکسان نیست و برخی محصولات به دلیل وابستگی بیشتر به واردات، با ریسک بالاتری مواجه هستند. 🔸سیاست‌گذاری در حوزه صنعت کاغذ باید از نگاه مقطعی فاصله بگیرد، تأمین ارز برای مواد اولیه و تجهیزات ضروری، تسهیل واردات اقلامی که امکان تولید داخلی آنها وجود ندارد، تسریع در فرآیندهای گمرکی، حفظ مسیرهای حمل‌ونقل و حمایت از صادرات می‌تواند به استمرار فعالیت این صنعت کمک کند. ibna.ir/x6KHY @ibna_official

🔰دانشنامه البرز؛ پلی میان حافظه تاریخی و نسل‌های آینده؛ تاریخ البرز در انتظار روایتی جامع و مستند 🔸 استان البرز با وجود پیشینه تاریخی کهن، تنوع فرهنگی و نقش‌آفرینی در تحولات صنعتی، علمی و اجتماعی کشور، همچنان با خلأ یک مرجع جامع و مستند برای معرفی هویت و ظرفیت‌های خود روبه‌روست؛ خلأیی که تدوین دانشنامه البرز با تکیه بر پژوهش‌های علمی، اسناد معتبر و مشارکت صاحب‌نظران، در پی پر کردن آن و ثبت میراث این سرزمین برای نسل‌های امروز و آینده است 🔸شناخت نظام‌مند استان البرز مستلزم نگاهی ساختاریافته و پیوسته به گذشته و حال آن و نیز به زیست‌بوم استان است؛ نگاهی که پدیده‌ها را جدا از یکدیگر بررسی نمی‌کند. چنین شناختی زمانی شکل می‌گیرد که پیوند میان جغرافیا، تحولات جمعیتی، اقوام، میراث معنوی و نقش البرز در توسعه مدرن کشور، بر اساس منطق مدخل‌نگاری دانشنامه‌ای تبیین شود. دانشنامه با طبقه‌بندی موضوعی، ایجاد ارجاعات متقابل میان مدخل‌ها و دسته‌بندی علمی داده‌ها، امکان بررسی این پیوندها را فراهم می‌کند و از شکل‌گیری قضاوت‌های شتاب‌زده می‌کاهد. حاصل این رویکرد، تصویری یکپارچه و به‌دور از تعصبات مقطعی است که پژوهشگران و سیاست‌گذاران می‌توانند به آن اتکا کنند. 🔸در میان حوزه‌هایی که کمتر به آن‌ها پرداخته شده، دو موضوع اهمیت ویژه‌ای دارند. نخست، میراث ناملموس، خرده‌فرهنگ‌ها و گویش‌های بومی مناطق مختلف استان که در پی گسترش شتابان شهرنشینی در معرض فراموشی‌اند. دوم، تاریخ شفاهی و تحولات اجتماعی و صنعتی معاصر البرز؛ از جمله روندی که این استان را از منطقه‌ای ییلاقی و باغ‌شهری به یکی از قطب‌های صنعتی، دارویی، علمی و فناوری کشور تبدیل کرد. شناخت و ثبت این دو حوزه به مستندسازی میدانی نیاز دارد و بخش مهمی از تمرکز پژوهشی دانشنامه به آن‌ها اختصاص یافته است. 🔸دانشنامه  یک پروژه مقطعی نیست، بلکه یک فرآیند علمی زنده و پویا است. ساختار طرح به گونه‌ای طراحی شده که همگام با نسخه‌های چاپی، پایگاه داده دیجیتال و پلتفرم آنلاین دانشنامه البرز راه‌اندازی شود. در این بستر، امکان مدخل‌افزایی، بازنگری در داده‌های تاریخی با کشف شواهد جدید باستان‌شناسی و افزودن دستاوردهای نوین معاصر استان فراهم خواهد بود. به‌روزرسانی منظم، ارتباط مداوم با دانشگاه‌ها و حفظ دبیرخانه علمی دانشنامه، مانع از ایستایی و کهنگی این اثر خواهد شد. ibna.ir/x6KQt @ibna_official

🔰مهدی محبتی به مناسبت روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی مطرح کرد؛ بازخوانی جایگاه بیهقی و بحران میراث نثری در ایران 🔸مهدی محبتی در گرامی‌داشت روز بیهقی، از دورویه‌ی تاریخ و ادبیات در آثار او می‌گوید. وی با نگاهی نقادانه، ریشه‌های حاشیه‌رانی نثر و تقابل آن با «روح استبداد» را بررسی کرده و هشدار می‌دهد که اگر نثر از رسالت عقلانی خود فاصله بگیرد، میراث تمدنی ما رنگ می‌بازد. او همچنین از فقدان نویسنده‌ای در تراز جهانی و چالش‌های یادگیری بیهقی در نظام آموزشی امروز سخن می‌گوید. 🔸️بسیاری از مورخان و تاریخ‌نگاران، برای ثبت وقایع، ترجیح می‌دهند که تاریخ‌ دیگری را انتخاب کنند و کمتر به بیهقی استناد می‌نمایند؛ تا مبادا روایت را بیش از حد شاعرانه کنند. چرا که تاریخ، نیازمند صراحت و دقت است و نوعی خشکی دارد تا وقایع را همان‌گونه که هستند منتقل کند. اما بیهقی بسیار شیرین، بسیار دلنشین و هنرمند است؛ و همین سوق دادنِ نثر به سمت شاعرانگی، ممکن است از دقت و صراحت بکاهد و آن روح علمی و صراحت را اندکی کاهش داده و نگارش را به سمت سبک رمان و روایت داستانی ببرد. 🔸«تاریخ بیهقی» مانند سکه‌ای دورو است که یک سمت آن تاریخ و سمت دیگرش ادبیات است. ببینید، آنچه بیهقی را در میان مورخان سرآمد کرده است، طرح و پلات‌های اوست؛ همان طرح‌هایی که برای قصه‌ها می‌ریزد و برای کل تاریخش نیز چنین کرده است. او در ابتدا می‌گوید که می‌خواهد تاریخی پایه بنویسد تا مبنایی برای تاریخ‌نویسی باشد و [به دلیل این تلاش است که] در جایی می‌گوید: «شرم باد این پیر را» [اگر نتواند این هدف را برآورند]. به نظر می‌رسد آنچه روایت را شیرین می‌کند، این واقعیت نیست، بلکه بیهقی با طرح‌هایی که می‌ریزد، روایت را بسیار شیرین و جذاب می‌کند؛ و درست در همین‌جاست که وقتی روایت جذاب می‌شود، گویی مقداری از واقعیتِ محض دور می‌شویم و به سمت جلوه‌های هنری می‌رویم که البته ایرادی هم ندارد. به هر حال، شاید همین وجهِ بیهقی بیشتر به عنوان «مردِ قلمِ» به کار آید. ibna.ir/x6KSB @ibna_official

🔰یدالله آقاعباسی در گفت‌وگو با ایبنا بیان کرد؛ از «اسب کهر» تا «گیل‌گمش»، وقتی اقتباس دوباره آفریدن است 🔸یدالله آقاعباسی، که نمایشنامه تازه‌ منتشر شده «اسب کهر» را با وفاداری به رمان امریک پرس‌برگر و «رازهای گیل‌گمش»، را با فاصله گرفتن از روایت اصلی اسطوره نوشته، معتقد است، این دو تجربه‌ نشان می‌دهد اقتباس می‌تواند به آفرینشی مستقل تبدیل شود 🔸️اقتباس دارای شیوه‌های مختلف است. گاهی اقتباس کاملاً نعل‌به‌نعل و وفادار به متن است، گاهی از متن استفاده می‌کنید و گاهی فاصله بسیار زیادی از متن می‌گیرید و با استفاده از یک عنصر اثر به بازآفرینی می‌رسید. در این شکل رمان یا داستان به فیلم، فیلمنامه، سریال یا نمایشنامه تبدیل می‌شود. بارها آثار بزرگ جهان به نمایشنامه تبدیل شده‌اند، از جمله مثلاً «جنایت و مکافات» بارها به نمایشنامه تبدیل شده و در صحنه‌های مختلف به اجرا درآمده است. 🔸️اینکه بخواهیم دقیقاً متن اصلی را رعایت کنیم، خیلی با آن موافق نیستم و آن را چندان موثر نمی‌دانم. اما اینکه از اثر اصلی استفاده کنیم و در عین حال حرف زمانه را بزنیم که اگر مثلاً شکسپیر امروز بود، این‌طور می‌نوشت و به اصطلاح شیوه‌های زمان خودمان را به کار ببریم، به‌شرط آنکه به متن اصلی خیانت نکنیم، روش بهتری است. این نوع اقتباس می‌تواند به آفرینش هنری و ادبی مستقل تبدیل شود، در هر صورت اقتباس نوعی آفرینش است. 🔸او این نمایشنامه را از نظر دراماتیک، بسیار خوش‌ساخت دانست و افزود: شخصیت‌ و موقعیت‌ها مشخص هستند و از تصویری که گفته شد استفاده کردم. البته خود رمان و فیلم سینمایی نیز این موضوع را به شکل بسیار خوبی تصویر کرده‌اند. بنابراین بسیار ساده به آن نگاه می‌کنم، یعنی یک شعله دوستی، خیانت نکردن، صداقت و حفظ یک مرام و یک شیوه انسانی. ibna.ir/x6KmT @ibna_official

🔰رضا شعبانی در گفت‌وگو با ایبنا از کریم‌خان زند گفت؛ نکونامی کریم‌خان زند ریشه در مردم‌نوازی او دارد 🔸رضا شعبانی، چهرۀ ماندگار تاریخ گفت: آنچه که به کریم‌خان اهمیت داد و نام او را با وجود تمام پیشامدهای انقلاب اسلامی ایران به عنوان تنها شخص و تنها حکومت ایران بر روی یک خیابان باقی گذاشت، همین خوبی، انسانیت، اخلاق خوب و مردم‌نوازی او بود. 🔸️کریم‌خان آدم خوبی بود و به مردم سخت نمی‌گرفت. شادی مردم را می‌خواست و به همین دلیل این شعر ظهیر فاریابی در مورد او صدق می‌کند: «جزای حسن عمل بین که روزگار/ خراب می نکند بارگاه کسری را». این‌گونه است که نام همه پادشاهان و سلاطین از خیابان‌های ایران حذف شده است الا کریم‌خان زند که نامش بر یکی از مهم‌ترین خیابان‌های تهران باقی مانده است. این ماندگاری به همین دلیل رأفت، انسانیت، بزرگواری، مردم‌خواهی و شفقت کریم‌خانی است. 🔸کریم‌خان می‌گفت من وکیل رعایا در دستگاه پادشاهی هستم. در دوره مشروطیت بود که برای نخستین بار انسان ایرانی و رعیت‌ وارد تاریخ شد و اسم و رسم پیدا کرد. 🔸وکیل‌الرعایا، اینکه باید می‌گفت من وکیل‌الدوله یا وکیل‌السلطنه هستم نه وکیل‌الرعایا، چون رعایا هنوز شناخته نشده بود. به یک معنا از طرف شاهرخ افشار که هیچ اختیار و اقتداری بر روی حوزه حکمرانی نداشت، از طرف او خودش را وکیل بداند یا وکیل‌السلطنه و وکیل‌الدوله باشد. ibna.ir/x6KQK @ibna_official

🔰فضایی برای تمرین اندیشیدن؛ کتاب؛ نخستین مدرسه تفکر انتقادی کودکان 🔸هدف از آموزش تفکر انتقادی این نیست که کودکان را به منتقدانی دائماً معترض تبدیل کنیم؛ هدف آن است که بتوانند با ذهنی پرسشگر، نگاهی منصفانه و قدرت ارزیابی شواهد با جهان روبه‌رو شوند. کتاب در این مسیر، فضایی برای تمرین اندیشیدن فراهم می‌کند؛ فضایی که در آن کودک می‌تواند بدون شتاب، با دیدگاه‌های متفاوت آشنا شود و به‌تدریج صدای فکری مستقل خود را پیدا کند. 🔸️تفکر انتقادی به معنای مخالفت با همه‌چیز یا بدبین‌بودن به سخنان دیگران نیست؛ بلکه توانایی بررسی منطقی ادعاها، تشخیص تفاوت میان واقعیت و نظر، ارزیابی دلایل و رسیدن به قضاوتی آگاهانه است. 🔸️کودک برخوردار از این مهارت، هر سخنی را صرفاً به دلیل بیان‌شدن از سوی یک بزرگسال نمی‌پذیرد، اما مخالفت را نیز هدف خود قرار نمی‌دهد. او می‌آموزد بپرسد چرا باید یک ادعا را درست بدانیم، چه شواهدی از آن حمایت می‌کنند و آیا می‌توان موضوع را از زاویه‌ای دیگر نیز دید. چنین توانایی‌ای به‌تدریج و از طریق تجربه، گفت‌وگو، مطالعه و مواجهه با پرسش‌های متناسب با سن کودک شکل می‌گیرد. 🔸️از منظر حقوق کودک نیز آموزش تفکر انتقادی با حق آموزش و حق ابراز آزادانه دیدگاه‌ها ارتباط دارد. ماده‌ ۱۲ کنوانسیون حقوق کودک بر حق کودک برای بیان آزادانه نظرات خود در موضوعات مرتبط با او و توجه متناسب به این نظرات تأکید می‌کند. ماده‌ ۱۳ نیز حق آزادی بیان و جست‌وجو، دریافت و انتقال اطلاعات و افکار را به رسمیت می‌شناسد. تحقق عملی این حقوق مستلزم آن است که کودک نه‌تنها فرصت سخن‌گفتن، بلکه امکان شکل‌دادن به دیدگاه مستقل و ارزیابی اطلاعات را نیز پیدا کند. بنابراین، کتاب می‌تواند یکی از ابزارهای مهم توانمندسازی فکری کودک و تقویت مشارکت آگاهانه او در زندگی اجتماعی باشد ibna.ir/x6KR6 @ibna_official

🔰در کتاب «جامعه‌شناسی کار صنفی در مراکش» بررسی می‌شود؛ اتحادیه‌های کارگری مراکش؛ میان مطالبه‌ی صنفی و مبارزه‌ی سیاسی 🔸وب‌سایت مراکشی «الأواصر» در مطلبی به قلم یوسف الادریسی، منتشرشده در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، کتاب «جامعه‌شناسی کار صنفی در مراکش؛ شرکت شریف فسفات به‌عنوان نمونه» نوشته‌ی عبدالرحیم بودلال را معرفی کرده است؛ پژوهشی درباره‌ی شکل‌گیری اتحادیه‌های کارگری، تحولات مطالبات اجتماعی و نسبت میان مبارزه‌ی صنفی و سیاست در مراکش. 🔸بخش مهمی از کتاب به تاریخ پیدایش اتحادیه‌های کارگری در مراکش اختصاص دارد. بنا بر روایت بودلال، فعالیت اتحادیه‌ای در این کشور به سال ۱۹۲۰ بازمی‌گردد؛ با این حال، شکل‌گیری سازمان‌دهی صنفی در صنعت فسفات تا سال ۱۹۳۳ به تأخیر افتاد. در آغاز، سازمان‌های کارگری این بخش عمدتاً در اختیار کارکنان و کارگران فرانسوی بودند و نیروی کار مراکشی از مشارکت برابر در آن‌ها محروم می‌ماند. پس از جنگ جهانی دوم و با گسترش مطالبات کارگری، شرایط به‌تدریج تغییر کرد. از سال ۱۹۴۵، مشارکت کارگران مراکشی در چارچوب‌های سازمان‌یافته‌ی اتحادیه‌ای امکان بیشتری یافت؛ هرچند این مشارکت همچنان زیر نظارت ساختارهای استعماری قرار داشت. 🔸به روایت کتاب، استقلال مراکش به پایان تنش‌ها در جنبش اتحادیه‌ای منجر نشد. پس از استقلال، اختلاف‌های سازمانی و ایدئولوژیک و رابطه‌ی پیچیده‌ی میان احزاب سیاسی و اتحادیه‌ها بر فعالیت‌های کارگری سایه انداخت. بودلال در این زمینه، روند شکل‌گیری اتحادیه‌ی ملی کارگران فسفات در شهر خریبکه و رابطه‌ی آن با اتحادیه‌ی کار مراکش (UMT) و حزب اتحاد سوسیالیست نیروهای مردمی را بررسی می‌کند. این بخش نشان می‌دهد که جنبش کارگری در کنار پیگیری مطالبات اقتصادی و حرفه‌ای، درگیر رقابت‌های سیاسی و مناقشه بر سر استقلال تشکیلاتی نیز بوده است. الادریسی در جمع‌بندی خود، کتاب بودلال را تلاشی برای ثبت حافظه‌ی کارگری مراکش از دریچه‌ی تجربه‌ی صنعت فسفات ارزیابی می‌کند. در این نگاه، تاریخ اتحادیه‌ها مجموعه‌ای از تاریخ‌ها، تشکل‌ها و مذاکرات نیست؛ بلکه روایتی از تغییر جایگاه کارگران، شکل‌گیری آگاهی جمعی و مبارزه بر سر حقوق و شرایط زندگی است. اهمیت این پژوهش در پیوند دادن تاریخ اجتماعی با تحولات اقتصادی و سیاسی مراکش قرار دارد. تمرکز بر صنعت فسفات به نویسنده امکان می‌دهد مسیر دگرگونی روابط کار را در یکی از بخش‌های راهبردی اقتصاد کشور دنبال کند و نشان دهد که توسعه‌ی اقتصادی تا چه اندازه به کیفیت روابط میان مدیریت و نیروی کار وابسته است. ibna.ir/x6KSC @ibna_official

🔰تلفیق خاطره و تاریخ؛ چرا بعضی‌ها پیش از خواندن کتاب، صفحات آن را بو می‌کنند؟ 🔸بوی کاغذ و کتاب، به‌ویژه در کتاب‌های قدیمی، برای بسیاری از افراد تداعی‌کننده خاطرات و حس نوستالژی است؛ اما پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد این عادت صرفا یک رفتار عجیب یا تفریحی نیست و می‌تواند ریشه در ترکیبی از شیمی، حافظه و ارتباط انسان با اشیای تاریخی داشته باشد. 🔸بوی خاص کتاب، حاصل ترکیبی از شیمی، حافظه و ارتباط انسان با اشیایی است که حامل تاریخ هستند. حتی عطرسازان نیز تلاش کرده‌اند رایحه کتاب‌های قدیمی را در قالب شمع و عطر بازسازی کنند؛ موضوعی که نشان می‌دهد این بو برای بسیاری از افراد جذابیت ویژه‌ای دارد. 🔸اما هنگام استشمام بوی آشنای یک کتاب قدیمی دقیقا چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ 🔸بر اساس پژوهشی با عنوان «بوی میراث: چارچوبی برای شناسایی، تحلیل و ثبت رایحه‌های تاریخی» که توسط سسیلیا بمبیبره و ماتیا استرلیچ از دانشگاه کالج لندن انجام شده، بوها می‌توانند ارتباط نزدیکی با تجربه انسان از تاریخ داشته باشند و حتی به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی در نظر گرفته شوند. 🔸️البته هر بوی کتابی خوشایند نیست. آسیب ناشی از آب، برای مثال، معمولا بویی نمناک یا کپک‌زده ایجاد می‌کند و می‌تواند نشانه آسیب‌دیدگی کاغذ باشد. ibna.ir/x6KxF @ibna_official

🔰پایان کار «رولینگ استونز» ادبیات ژاپن؛ ریو موراکامی درگذشت 🔸ریو موراکامی، نویسنده و فیلم‌ساز ساختارشکنی که با رمان‌های تیره، طنز سیاه و نگاه بی‌محابا به تاریک‌ترین زوایای جامعه ژاپن میلیون‌ها خواننده در سراسر جهان داشت، در ۷۴ سالگی درگذشت. ناشر ژاپنی او، انتشارات گنتوشا، اعلام کرد که او در ۱۷ اکتبر در خانه‌اش چشم از جهان فرو بسته است. 🔸موراکامی بیش از ۴۰ رمان و مجموعه داستان خلق کرد که آثار برجسته‌ای چون بچه‌های کمد سکه (Coin Locker Babies)، در سوپ میسو (In the Miso Soup) و استودیشن (Audition) را در بر می‌گیرد. رمان او الهام‌بخش فیلم ترسناک و ماندگار تاکاشی میک در سال ۱۹۹۹ شد. ایروین ولش نثر او را به چاقوی جراحی یا تیغ قصابی تشبیه کرده بود که در عین مرثیه‌گونه بودن، برنده و نافذ است. رمان بچه‌های کمد سکه نیز جایزه ادبی نوما را برایش به همراه داشت و به عنوان اثری سوررئال درباره اوج و فرودهای بشری ستایش شد. ibna.ir/x6KSz @ibna_official

🔰نسبت گروه‌های ذینفع و اقتصاد در گفت‌وگو با جعفر خیرخواهان؛ سیاست‌گذاران در تله باورهای اقتصادی ناکارآمد مشکل اقتصاد ایران «ثبات» نیست؛ مشکل ثباتِ همراه با انحصار است 🔸جعفرخیرخواهان گفت:‌ در ایران، ایدئولوژی‌های انقلابی، نگاه بدبینانه تاریخی به بازار و سرمایه‌دار، و توهمات خودکفایی هزینه‌ساز، نقشی محوری در مشروعیت‌بخشی به رانت و انزوا بازی کرده‌اند. سیاست‌گذار گاه از سر منافع مادی عمل نمی‌کند، بلکه در تله باورهای اقتصادی ناکارآمد گرفتار است. 🔸جان‌مایه نظریه منسر اولسون در کتاب «فراز و فرود ملت‌ها» توجه به یک تمایز اساسی است: تمایز میان «بزرگ کردن کیک اقتصاد» (خلق ارزش) و «تلاش برای تصاحب بُرش بزرگ‌تری از کیک» (بازتوزیع رانت). اولسون پرسش ساده اما مهمی مطرح می‌کند: چرا برخی کشورها پس از دوره‌های طولانی ثبات، به‌جای رشد سریع‌تر، کند و ناکارآمد می‌شوند؟ 🔸پاسخ او این است که اگر جامعه‌ای به حال خود رها شود و دهه‌ها ثبات و صلح داشته باشد، با گذشت زمان گروه‌ها و صنف‌های خاصی تشکل می‌یابند. این گروه‌ها، که اولسون آن‌ها را «ائتلاف‌های توزیعی» می‌نامد، انگیزه‌ای برای افزایش تولید کل جامعه ندارند بلکه منافع آن‌ها در این است که از طریق لابی، نفوذ در دولت و وضع مقررات تبعیضی، سهم بیشتری از ثروت جامعه را به جیب اعضای خود سرازیر کنند. 🔸تحریم‌ها یکی از تلخ‌ترین مصادیق ظهور «کاسبان رانت و وضع موجود» در چارچوب اولسون هستند. تحریم‌ها معمولاً اثر یکسانی بر همه گروه‌ها ندارند. وقتی کانال‌های رسمی تجارت و بانکی مسدود می‌شوند، هزینه مبادله به‌شدت بالا می‌رود (تخفیف‌های سنگین نفتی، هزینه‌ تراستی‌ها، دور زدن پول). به‌بهانه ضرورت‌های دور زدن تحریم، شفافیت از بین می‌رود و به تاریک‌خانه تبدیل می‌شود. در چنین فضایی، حلقه‌ای بسته از بازیگران اقتصادی با پیوندهای خاص سیاسی، انحصار کانال‌های واردات، صادرات و انتقال ارز را در دست می‌گیرند. دسترسی به مجوز، ارز ترجیحی، مجاری واردات و شبکه‌های توزیع به یک امتیاز کمیاب تبدیل می‌شود؛ بنابراین برخی گروه‌های دارای ارتباط نهادی یا اطلاعاتی می‌توانند از شرایط تحریم سود ببرند، درحالی‌که هزینه آن به مصرف‌کنندگان، تولیدکنندگان خرد و عموم جامعه منتقل می‌شود. 🔸از منظر کلان، کسری بودجه، اتکا به درآمدهای نفتی، تحریم‌ها و انتظارات تورمی زمینه تورم را فراهم می‌کنند. اما در سطح سیاست‌گذاری، گروه‌های منتفع‌شونده از ارز چندنرخی، یارانه پنهان، انحصار واردات، تسهیلات ارزان یا قیمت‌گذاری دستوری، معمولاً در برابر اصلاحات مقاومت می‌کنند. چندنرخی بودن ارز، رانت شکاف میان نرخ ارز آزاد و دولتی سالانه صدها هزار میلیارد تومان رانت تولید می‌کند. چه کسی از این رانت منتفع می‌شود؟ همان گروه‌های سازمان‌یافته‌ای که با شعار «حمایت از معیشت مردم» سیاست‌گذار را برای تداوم ارز ترجیحی تحت فشار می‌گذارند. ibna.ir/x6KQY @ibna_official

🔰یک پژوهشگر جنگ مطرح کرد؛ جنگ ایران و عراق در روایت غرب؛ تاریخ‌نگاری زیر سایه سیاست 🔸یک پژوهشگر جنگ گفت: جالب اینکه زاتارین در بخشی از مقدمه اش، رویدادهای جنگ نفتکش‌ها را پنجره ای روی به سوی جنگ احتمالی آتی با ایران در خلیج فارس می‌داند. از همین‌جا وجه عنوان‌گذاری کتاب، مشخص می‌شود که چرا از آن به عنوان «جنگ اول» یاد شده است. زاتارین معتقد است تا این احتمال وجود دارد، یعنی تا زمانی که خلیج فارس برای منافع آمریکا اهمیت دارد، این پنجره باز است... 🔸کوین خود در مقدمه اذعان می‌کند که این کتاب، به افشای برخی از زوایای ماهیت رژیم بعث و رهبر آن می‌پردازد که پیش از این، ممکن نبود. در مثالی دیگر، شما در کتاب «جنگ ایران و عراق از دیدگاه فرماندهان صدام» که با محوریت مصاحبه با تعدادی از افسران عالی‌‏رتبه عراق، در همین سال و به دست همین پژوهشگر و همکاران منتشر شد، روایت‌هایی را می‌بینید که جالب توجه است، مثلا آنجا که سپهبد عبید محمد الکعبی، فرمانده نیروی دریایی ارتش عراق در سال‌های 1982-1988 از آمادگی عراق برای این جنگ پیش از وقوع، کمک‌های خارجی، حمله به پایانه‌های نفتی ایران می‌گوید و نیز آنجا که سرلشکر علوان حسّون علوان العبوسی، فرمانده اسکادران و تیپ هوایی، از نحوه استفاده از سلاح‌های شیمیایی و جنگ شهرها می‌گوید. 🔸همچنان قائل به این تقسیم‌بندی پنج مرحله‌ای تاریخ‌نگاری غربیان از جنگ ایران و عراق تا به امروز هستم. اما با توجه به جنگی که در حال حاضر بین ما و جبهه غربی- عبری به سرکردگی آمریکا در جریان است، اگر موقعیتی فراهم می‌شد که شما این پرسش را پس از این جدال، مثلا یک دهه بعد می‌پرسیدید فکر می‌کنم پاسخم متفاوت بود. به این معنی که پس از آن پنج مرحله، یک مرحله دیگری نیز قائل بودم. به نظرم از این پس، روایت‌های غربی در ثبت و تحلیل روایت‌های جنگ ایران و عراق، از منظر سیاست خارجی آمریکا، مثلا با تأکید بیشتری بر ظرفیت‌ها و توانایی‌های ایرانیان در این جنگ، خصوصا در عرصه ساخت پرتابه‌ها و تجهیزات موشکی و نیز جنگ دریایی شکل خواهد گرفت. یعنی رویکردی که در مرحله پنجم تاریخ‌نگاری جنگ ایران و عراق در عرصه خصوصا جنگ نفتکش‌ها مورد توجه بود، قطعا در آینده، از جهت کمّی و کیفی رو به صعود خواهد گذاشت و همین، ویژگی اصلی و مخرج مشترک غالب پژوهش‌هایی می‌شود که بعد از این جنگ فعلی ظهور خواهند کرد. ibna.ir/x6KSK @ibna_official