به‌ ویژه که در فضای اهل سنت، الحلبوسی همچون رقابت المالکی و السودانی در فضای شیعی، با خمیس الخنجر دارای رقابت و اختلاف قابل‌ توجهی است. کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

همچنین احتمال همراهی ائتلاف‌های خدمات به رهبری احمد الاسدی و سازمان بدر به رهبری هادی العامری با السودانی نیز وجود دارد؛ هرچند پس از حواشی ایجادشده در خصوص دیدار السودانی با ابومحمد الجولانی و انتقادهای مطرح‌ شده درباره این دیدار، همراهی سازمان «بدر» با السودانی با تردید مواجه شده است. در مورد دیگر احزاب نیز این احتمال وجود دارد که ائتلاف تصمیم با السودانی همراه شود. از سوی دیگر، احتمال مشارکت مستقل این ائتلاف در انتخابات نیز وجود دارد چراکه شانس موفقیت این ائتلاف در حال حاضر در استان بصره بدون نیاز به کمک سایر احزاب محتمل است و ممکن است این ائتلاف در خارج از بصره هم رقابت کند (منبع). ائتلاف تصمیم ممکن است پس از روشن شدن نتایج، وارد ائتلاف با دیگر احزاب شود. اما وضعیت جنبش حقوق و ائتلاف الاساس العراقی همچنان نامشخص باقی مانده است. این احتمال وجود دارد که ائتلاف الاساس با السودانی یا نوری المالکی همراه شود. همچنین درباره جنبش حقوق نیز، احتمال همراهی با المالکی، قیس الخزعلی یا حتی همکاری غیرمستقیم با السودانی از طریق ائتلاف نبنی و هادی العامری نیز مطرح است. کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

⭕️ بررسی وضعیت جریان‌های سیاسی عراق همزمان با انتخابات مجلس 🖌️شهاب نورانى بخش هفتم: بررسی دیگر جریان‌های عضو چارچوب هماهنگی شیعی در کنار اعضای اصلی چارچوب هماهنگی شیعی همچون ائتلاف دولت قانون، سازمان بدر، عصائب اهل حق، جریان حکمت و دیگر احزاب کلاسیک شیعه، احزاب کوچک‌تری نیز در این چارچوب حضور دارند که می‌توان آن‌ها را جریان‌های ثالث نامید. در این یادداشت، نگاهی به پیشینه، وضعیت فعلی و آینده احتمالی این جریان‌ها خواهیم داشت. از جمله این جریان‌ها می‌توان به جنبش حقوق، جریان الفراتین، ائتلاف الاساس العراقی و ائتلاف تصمیم اشاره کرد. پیشینه جریان‌های ثالث این جریان‌ها عمدتا در سال ۲۰۲۱ و هم‌زمان با انتخابات اخیر مجلس عراق تشکیل شدند. البته ائتلاف الاساس از این قاعده مستثنی است، چرا که همزمان با انتخابات شوراهای استانی در سال ۲۰۲۳ بنیان نهاده شد. این ائتلاف به‌ رغم کناره‌گیری برخی از شخصیت‌های برجسته‌اش همچون حسین عرب، نایب‌رئیس آن، همچنان پابرجاست (منبع) و تحت رهبری محسن المندلاوی، نایب‌رئیس اول مجلس، فعالیت می‌کند. ائتلاف الاساس در انتخابات شوراهای استانی موفق به کسب ۶ کرسی شد. جریان بعدی، جریان الفراتین است که رهبری آن را محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر فعلی عراق، بر عهده دارد. این جریان سه نماینده در مجلس دارد، که این تعداد پس از کناره‌گیری جریان صدر از مجلس به دست آمده است. جریان الفراتین، بر اساس تصمیم شخص السودانی مبنی بر عدم مشارکت در انتخابات شوراهای استانی در مقابل تصویب بودجه سه‌ساله در مجلس، در این انتخابات شرکت نکرد (منبع). جریان دیگر، ائتلاف تصمیم است که رهبری آن را اسعد العیدانی، استاندار بصره، بر عهده دارد. این ائتلاف درون‌ استانی و به طور مشخص در بصره، اکنون دارای ۸ کرسی در مجلس است. در انتخابات ۲۰۲۱ مجلس، ائتلاف تصمیم در استان بصره پس از فراکسیون صدر، در جایگاه دوم قرار گرفت و از ائتلاف‌های قدرتمندی مانند فتح، قوی ‌الدوله و دولت قانون پیشی گرفت. همچنین در انتخابات شوراهای استانی، این ائتلاف با کسب ۱۲ کرسی در بصره در جایگاه نخست ایستاد. عملکرد مثبت اسعد العیدانی در سمت استانداری بصره، موجب افزایش مقبولیت عمومی این ائتلاف در میان شهروندان این استان شده است. آخرین جریان مورد اشاره، جنبش حقوق به رهبری حسین مؤنس است. این جنبش به‌ صورت غیررسمی وابسته به کتائب حزب ‌الله (منبع) بوده و در مجلس دارای ۶ کرسی است. در انتخابات شوراهای استانی نیز این جنبش در قالب ائتلاف نبنی شرکت کرد. از لحاظ ایدئولوژیک و مواضع، جنبش حقوق یکی از نزدیک‌ترین احزاب به محور مقاومت به‌ شمار می‌رود. وضعیت فعلی جریان‌های ثالث در مجموع، این جریان‌ها به دلیل شمار محدود کرسی‌های خود در مجلس و نبود اتحاد یا هم‌پیمانی درونی، تأثیرگذاری مستقل و چشم‌گیری ندارند. حتی جریان الفراتین نیز نفوذ خود را مدیون جایگاه محمد شیاع السودانی به‌عنوان نخست‌ وزیر عراق و یکی از رؤسای سه‌ گانه کشور است، نه تعداد کرسی‌هایش در مجلس. با این حال، این جریان‌ها در شرایطی می‌توانند نقشی کلیدی ایفا کنند که رقابتی تنگاتنگ میان فراکسیون‌های بزرگ مجلس در جریان باشد؛ به ‌ویژه هنگام رأی‌ گیری‌های حساس که در چنین وضعی حتی یک رأی نیز اهمیت بالایی می‌یابد و نقش احزاب کوچک پررنگ می‌شود. از سوی دیگر، با توجه به محدودیت این احزاب در میزان تأثیرگذاری، معمولا با طرفی همراه می‌شوند که برای جایگاه آن‌ها ارزش قائل باشد و سهمی هرچند اندک از قدرت و مناصب را در اختیارشان بگذارد و خود آن طرف هم در آن برهه از قدرت و نفوذ بیشتری برخوردار باشد. از همین رو، این جریان‌ها التزام چندانی به چارچوب هماهنگی شیعی ندارند. اهمیت این نکته آنجا آشکارتر می‌شود که پس از انتخابات ۲۰۲۱ و بروز اختلافات میان چارچوب هماهنگی و جریان صدر، جریان صدر تلاش بسیاری برای جذب این احزاب کوچک انجام داد (منبع) اما به‌ دلیل رویکرد حذف ‌گرایانه‌اش، این احزاب بیشتر به سمت چارچوب هماهنگی گرایش یافتند. به‌ طور خاص، در ماجرای شکستن حد نصاب برای برگزاری جلسه انتخاب رئیس‌ جمهور که هر رأی ارزش ویژه‌ای داشت، این احزاب نقش مؤثری ایفا کرده و در مسیر آبستراکسیون جلسه انتخاب رئیس جمهور، همکاری گسترده‌ای با چارچوب هماهنگی شیعی داشتند (منبع). آینده پیش‌روی جریان‌های ثالث با توجه به نامشخص بودن وضعیت ائتلاف‌های احتمالی میان احزاب بزرگ‌تر، طبیعتا وضعیت چینش سیاسی احزاب کوچک‌تر نیز تا این لحظه روشن نیست؛ به‌ ویژه آنکه بسیاری از این احزاب احتمالا ائتلافی میان خود نیز نخواهند داشت. در این میان، شاید بتوان گفت که وضعیت جریان الفراتین به رهبری السودانی تا حدودی مشخص است. یکی از متحدان محتمل این جریان، ائتلاف العقد الوطنی به رهبری فالح الفیاض است. کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

⭕️ برداشت دولت عراق از پول هاى سازمان ماليات؛ نشانه اى بر بحران كسرى بودجه؟ 🖌️شهاب نورانى در تاریخ ۱۵ مه سال جاری، بخش‌نامه‌ای از سوی دولت محمد شیاع لسودانی منتشر شد که به موجب آن، اختیار برداشت مبالغی از حساب‌های سازمان امور مالیاتی به وزارت دارایی واگذار شد (منبع). این مبالغ، در اصل، وجوهی هستند که توسط اشخاص حقیقی و حقوقی به عنوان ودیعه برای تسویه حساب مالیاتی نزد این سازمان سپرده شده‌اند و پس از گذشت پنج سال، در صورت عدم مطالبه، به دولت تعلق می‌گیرند. صدور این دستور، موجی از جنجال و انتقاد را در فضای عمومی و سیاسی عراق به دنبال داشت. در این یادداشت، به واکاوی دلایل این واکنش‌ها، زمینه‌های صدور چنین فرمانی و پیامدهای احتمالی آن خواهیم پرداخت. واکاوی جنجال شکل‌ گرفته علیه دولت یکی ازعلل اعتراضات گسترده به این اقدام دولت، نگرانی از احتمال مطالبه این مبالغ در آینده از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی است که این مبالغ را نزد سازمان امور مالیات ودیعه گذاشته‌اند؛ امری که می‌تواند به بدهی جدیدی برای دولت بینجامد. مهم تر از اینها چنین اقدامی، خاطره تلخ سرقت ۲.۵ میلیارد دلاری از حساب‌های ودیعه‌ای سازمان امور مالیاتی در دوران دولت مصطفی الکاظمی که به “سرقت قرن” شهرت یافت، برای اذهان جامعه عراق زنده کرده است. اما این بار، برداشت از حساب‌ها هرچند در قالبی قانونی صورت گرفته، اما بی‌اختیار این نگرانی را زنده کرده که ممکن است تاریخ به شکلی دیگر و این بار به شکل برداشتی تقنین شده تکرار شود. با این حال، دولت سودانی و به طور مشخص وزارت دارایی در بیانیه‌ای تأکید کرده‌اند که وجوه برداشت‌ شده متعلق به اشخاص حقیقی یا حقوقی غیردولتی نبوده، بلکه دارایی‌های دولت هستند که نزد سازمان امور مالیات سپرده‌ گذاری شده‌اند (منبع). با وجود این توضیح، استفاده از این وجوه برای پرداخت هزینه‌های جاری، از جمله حقوق‌ها، به‌ خودی ‌خود نشانگر کسری در درآمدهای پیش‌ بینی ‌شده بودجه کشور است؛ کسری‌ای که می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری به همراه داشته باشد. شایان ذکر است که بودجه عراق تا حدود ۹۰ درصد به درآمدهای نفتی وابسته است. در بودجه سال جاری، قیمت نفت بشکه‌ای ۷۰ دلار پیش‌بینی شده است (منبع). حال آنکه بهای واقعی نفت در هفته‌های اخیر تا حوالی ۵۹ دلار برای نفت سنگین بصره کاهش یافته است. افزون بر این، دولت السودانی تاکنون اقدام به استخدام حدود ۳۲۰ هزار نفر در نهادهای دولتی کرده است؛ اقدامی که به افزایش بار مالی دولت در زمینه پرداخت حقوق دامن زده است (منبع). زمینه‌ها و پیامدهای افزایش کسری بودجه کاهش قیمت نفت بی‌تردید یکی از عوامل اصلی در افزایش کسری بودجه عراق به شمار می‌رود. اما برخی نمایندگان مجلس، از جمله رائد المالکی، عامل دیگری را نیز در این بحران مؤثر می‌دانند. این عامل عبارت از تأخیر یا توقف در انتقال درآمدهای نفتی عراق توسط فدرال رزرو آمریکا است (منبع). برای درک بهتر این موضوع باید یادآور شد که پس از سال ۲۰۰۳، پل برمر حاکم غیرنظامی آمریکا بر عراق تصمیم گرفت درآمدهای حاصل از فروش نفت عراق به حسابی در فدرال رزرو واریز شود و از سوی آمریکا مقرر شد که ۹۵٪ از درآمدهای نفت عراق توسط فدرال رزرو برای این کشور ارسال شود و ۵٪ آن هم برای پرداخت خسارت جنگ کویت به این کشور پرداخت گردد؛ البته موضوع پرداخت خسارت به کویت در سال ۲۰۲۱ تسویه شد. پس از آن مبالغ حاصل از فروش نفت بدون کسر ۵٪ از سوی فدرال رزرو به بانک مرکزی عراق منتقل می‌گردد. این تصمیم عملا اهرم فشاری قدرتمند را در اختیار آمریکا قرار داده است تا در بزنگاه‌های حساس، بر اقتصاد عراق از طریق این اهرم فشار وارد کند. از سویی دیگر و در عرصه داخلی انتشار اخباری مبنی بر برداشت دولت از وجوه سازمان مالیاتی، به ‌ویژه در صورت ناتوانی آن در تأمین حقوق کارکنان دولتی، می‌تواند دستاویزی انتخاباتی برای رقبای شیعه سودانی باشد تا ناکارآمدی دولت را در تأمین نیازهای اساسی مردم برجسته کنند. اما فراتر از پیامدهای سیاسی داخلی، اگر ناتوانی در پرداخت حقوق ناشی از رفتار فدرال رزرو آمریکا باشد، این مسئله را باید در کنار بحران احتمالی دیگر یعنی تابستانی دشوار برای عراق از منظر تأمین برق به‌ویژه با توجه به ممنوعیت واردات برق از ایران تحلیل کرد. در چنین شرایطی، اگر فشارهای اقتصادی و خدماتی بر دولت افزایش یابد، می‌توان این احتمال را مطرح کرد که هدف آمریکا از چنین اقداماتی، تحریک جامعه برای شکل‌ گیری اعتراضات علیه دولت سودانی باشد؛ اعتراضی که می‌تواند در راستای فشار برای قطع روابط بغداد با تهران و محور مقاومت و نیز اعمال فشار برای انحلال یا خلع سلاح گروه‌های مقاومت در عراق تعبیر شود.

📣 افزایش مطالبات برای ایجاد استان های جدید عراق؛ درخواست هایی توسعه محور یا سیاسی؟ 👤 نویسنده: شهاب نورانی ✂️ برش‌هایی از متن: 🔷حقوقدانان عراقی معتقدند که بر خلاف اصل ۱۱۹ قانون اساسی عراق ـ که به روند تبدیل یک یا چند استان به اقلیم اشاره دارد ـ در قوانین فعلی کشور روند قانونی مشخصی برای تبدیل یک منطقه به استان وجود ندارد و در این خصوص خلأ قانونی مشهود است. با وجود این مسائل، روند معمول و قانونی بر این منوال است که دولت لایحه‌ای را تهیه و به مجلس ارائه کند و مجلس نیز آن را به رأی بگذارد. 🔷در ارتباط با تصویب لایحه استان شدن حلبچه، به‌ طور مشخص دو فراکسیون «دولت قانون» و «صادقون» اعتراضاتی را مطرح کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، محمد رسول الرمیثی، یکی از نمایندگان ائتلاف دولت قانون، به عدم رعایت حد نصاب در جلسه‌ی تصویب لایحه اشاره کرده و حضور تنها ۲۰ نماینده در صحن علنی مجلس را دلیلی بر وجود اشکال قانونی در روند تصویب این لایحه دانسته است. از سوی دیگر، شبکه تلویزیونی «العهد» وابسته به عصائب اهل الحق نیز به‌شدت از فرآیند تصویب این لایحه انتقاد کرده بود. 🔷تعدد مطالبات برای تبدیل مناطق به استان، نشانه‌ای است از شکاف‌های مذهبی، قومی و منطقه‌ای در جامعه‌ی عراق که با توجه تحولات سیاسی و منطقه‌ای بیش از پیش آشکار شده‌اند. همچنین تلاش اهل سنت برای حمایت از استان شدن زبیر، در حالی که همزمان با تشکیل استان‌های جدید در مناطق خودشان مخالفت می‌کنند، گویای دوگانگی معیارهای این جریان در این زمینه است. 🔗 متن کامل این یادداشت را در اینجا مطالعه کنید. ©️ @mersadcss 🔷🔷🔷

⭕️ به بهانه سفر اخير سودانى به تركيه؛ اهرم هاى نفوذ آنكارا در عراق چيست؟ نویسنده: شهاب نورانی در تاریخ ۸ ماه مه جاری، محمد شیاع سودانی، نخست‌وزیر عراق، سفری به ترکیه انجام داد. نکته قابل توجه اینکه این سفر، سومین سفر سودانی به آنکارا در طول بیش از دو سال نخست‌وزیری‌اش به‌شمار می‌رود.[1] در جریان این دیدار، دو طرف عراقی و ترکی تفاهم‌نامه‌هايى مشتمل بر ۱۰ مورد همکاری مشترک امضا کردند. از همین رو این سفر چه بسا می‌تواند بهانه‌ای باشد که طی آن نفوذ ترکیه در سطوح مختلف مورد بررسی قرار گیرد. همچنین باید توجه داشت ترکیه چه بسا از زمان امپراتوری عثمانی و تا به امروز دارای نفوذ سنتی در میان اهل […] 🔗 ادامه مطلب: syaaq.com/34498 🏷 #پ_ک_ک #ترکیه #سودانی #عراق @IraqLevant

⭕️ آيا انحلال پ ک ک به خروج نيروهاى نظامى تركيه از عراق منجر خواهد شد؟ 🖌️شهاب نورانی در تاریخ ۱۲ مه سال جاری، حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) انحلال خود را اعلام کرد. این اقدام بازتاب‌های گسترده‌ای در فضای سیاسی عراق، به‌ ویژه در میان جریان‌های شیعه، به همراه داشت؛ به‌ گونه‌ای که بسیاری از شخصیت‌های سیاسی این کشور، با استقبال از این تصمیم، بر این نکته تأکید کردند که دیگر ترکیه بهانه‌ای برای حضور نظامی در خاک عراق ندارد. برای نمونه، دفتر سیاسی سازمان بدر در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ترکیه حضور نیروهای خود در شمال عراق و انجام عملیات زمینی، هوایی و اطلاعاتی‌اش را با حضور حزب پ.ک.ک توجیه می‌کرد و اکنون که این حزب انحلال خود و توقف عملیات نظامی‌اش علیه ترکیه را اعلام کرده است، دیگر توجیهی برای ادامه حضور نظامی ترکیه در خاک عراق وجود ندارد.» (منبع). در همین راستا، قیس الخزعلی، دبیرکل جنبش عصائب اهل حق نیز اظهار داشت: «اعلام انحلال حزب پ.ک.ک، تمامی بهانه‌ها و دلایل اشغالگری ارتش ترکیه را از میان برداشته است.» (منبع). بر همین اساس، در این یادداشت، نخست به وضعیت حضور نیروهای پ.ک.ک در عراق پرداخته می‌شود و سپس عوامل مؤثر در خصوص امکان یا عدم امکان خروج نیروهای نظامی ترکیه از خاک این کشور بررسی خواهد شد. وضعیت حضور نیروهای پ.ک.ک در مناطق شمالی عراق به طور کلی، حدود ۸۰ درصد از نیروهای پ.ک.ک دارای تابعیت ترکیه هستند. این نیروها از سال ۱۹۸۴ در رشته‌ کوه‌های قندیل مستقر شده‌ بودند. با این حال، از دهه ۱۹۹۰ و به ‌ویژه پس از خارج شدن استان‌های سلیمانیه، اربیل و دهوک از حاکمیت دولت مرکزی عراق، حضور این نیروها در مناطق کردنشین شمال عراق افزایش و گسترش یافت. در سال ۲۰۱۴، و همزمان با حمله داعش به عراق و بی ‌تفاوتی پیشمرگه‌های وابسته به حزب دموکرات کردستان در قبال مناطق ایزدی‌ن شین مانند سنجار در استان نینوا، نیروهایی از پ.ک.ک به این مناطق نیز وارد شدند تا از ایزدی‌ها در برابر داعش محافظت کنند. در نتیجه این تحولات، گستره جغرافیایی فعالیت پ.ک.ک در عراق به حدود ۴ هزار کیلومتر مربع افزایش یافت. مهم‌ترین مناطق حضور این حزب در عراق شامل رشته ‌کوه‌های قندیل، مناطق سیدکان، فیشخابور و دیگر نواحی واقع در استان‌های دهوک، سلیمانیه و اربیل و تا حدودی استان نینوا می‌شود. گفته می‌شود تعداد نیروهای پ.ک.ک در عراق به ۶ هزار نفر می‌رسد (منبع) و این نیروها به سلاح‌های سنگینی مجهز هستند که توانایی حمله تا شعاع ۸۰۰ کیلومتری را دارا می‌باشند (منبع). از سوی دیگر، به دلیل درگیری‌های میان این حزب و نیروهای ترکیه در خاک عراق، طبق برخی آمارها، حدود ۶۰۲ روستا در اقلیم کردستان یا تخلیه شده یا در معرض خالی شدن از سکنه قرار گرفته‌اند که از این میان، حدود ۴۰۰ روستا متعلق به استان دهوک هستند (منبع). وضعیت و عوامل مؤثر بر خروج نیروهای ترکیه از خاک عراق با توجه به تحولات کنونی، به نظر نمی‌رسد که در کوتاه‌ مدت نیروهای نظامی ترکیه خاک عراق را ترک کنند. به احتمال زیاد، یکی از بهانه‌های ترکیه برای ادامه حضور خود، نابودی کامل تجهیزات و پایگاه‌های نظامی حزب پ.ک.ک در خاک عراق خواهد بود. اما در بلند مدت، عواملی وجود دارند که می‌توانند بر روند خروج نیروهای ترکیه از عراق تأثیرگذار باشند. این عوامل عبارت‌اند از: ۱. یکی از این عوامل، عضویت نیروهای ایزدی، مانند یگان‌های حفاظت از سنجار و نیروهای ایزدخان، در ساختار حشد شعبی است. ترکیه این نیروهای مستقر در شهرستان سنجار را وابسته به پ.ک.ک می‌داند و ممکن است همانند مسئله ادعای عضویت برخی نیروهای پ.ک.ک در نیروهای کرد (قسد) در سوریه، این موضوع را نیز بهانه‌ای برای تداوم حضور خود در عراق قرار دهد یا خواستار خلع سلاح این نیروهای محلی شود. ۲. عامل دیگر، توافق‌ نامه سنجار است که در سال ۲۰۲۰ و در دوران دولت مصطفی الکاظمی میان دولت فدرال عراق و دولت اقلیم کردستان به امضا رسید. بر اساس این توافق، مسئولیت تأمین امنیت منطقه سنجار به عهده پلیس محلی، با همکاری دولت‌های فدرال و اقلیم، گذاشته شد و مقرر گردید که سایر گروه‌های مسلح از این منطقه خارج شوند (منبع). ترکیه ممکن است اجرای کامل این توافق‌نامه را پیش ‌شرطی برای خروج نیروهای خود از عراق قلمداد کند. کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

۳. عامل سوم، ساختار درونی نیروهای پ.ک.ک در عراق است. این احتمال وجود دارد که برخی از نیروهای این حزب به‌ صورت مستقل عمل کنند و تصمیم بگیرند که همچنان به مبارزه مسلحانه خود ادامه دهند. در چنین حالتی، ترکیه ممکن است این موضوع را نیز بهانه‌ای برای حفظ حضور نظامی خود در عراق تلقی کند. در مجموع، مجموعه این عوامل موجب می‌شود که مسئله خروج کامل نیروهای نظامی ترکیه از خاک عراق با ابهام‌هایی حتی در بلند مدت مواجه باشد. از همین رو، این احتمال وجود دارد که ترکیه به جای خروج کامل نیروهایش، به دنبال یافتن سازوکار جدیدی برای ساماندهی وضعیت حضور خود با دولت عراق باشد؛ سازوکاری که بتواند حضور نظامی ترکیه را در چارچوبی رسمی و با توجیه سیاسی دیگرى ادامه دهد. کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

در حال حاضر، موضع رسمی رهبر این جریان، یعنی مقتدی صدر، عدم مشارکت در انتخابات است. با این حال، همان‌گونه که اشاره شد، درخواست برای به‌روزرسانی کارت‌های انتخاباتی از سوی این جریان، در کنار سابقه ۱۰ مرتبه خروج و بازگشت به سازوکار سیاسی، باعث ایجاد این تردید می‌شود که اعلام عدم مشارکت صرفا یک موضع‌گیری تاکتیکی باشد (منبع). بر همین اساس، می‌توان سه سناریوی احتمالی را درباره آینده جریان صدر در انتخابات پیش‌رو در نظر گرفت: الف. عدم مشارکت در انتخابات: در این سناریو، رهبر جریان صدر بر موضع کنونی خود پافشاری می‌کند و از ورود مستقیم به انتخابات خودداری خواهد کرد. این عدم مشارکت می‌تواند در صورت عدم تحقق مطالبات و شرایط سیاسی نسبت به دیگر جریان‌های شیعه یا شرایط نامساعد برای دستیابی به سهم حداکثری در قدرت، تحقق یابد. ب. تغییر موضع رهبر جریان و مشارکت در انتخابات در ازای دریافت امتیاز: در این حالت، با فراهم شدن زمینه‌های توافق میان جریان صدر و چارچوب هماهنگی بر سر تشکیل دولت آینده یا ایجاد توازن در ساختار قدرت، ممکن است مقتدی صدر تصمیم به بازگشت رسمی به رقابت‌های انتخاباتی بگیرد. یکی از این امتیازات می‌تواند تغییر در قانون انتخابات بر اساس خواسته جریان صدر باشد. ج. مشارکت غیرمستقیم در انتخابات از طریق فهرست‌های انتخاباتی وابسته: در این سناریو، جریان صدر به‌صورت رسمی در انتخابات شرکت نمی‌کند، اما فهرست‌هایی نزدیک به این جریان ـ بدون وابستگی رسمی ـ وارد میدان می‌شوند. در این حالت، رهبر جریان ممکن است از این فهرست‌ها حمایت کرده یا حداقل مخالفتی با رأی دادن هواداران خود به آنان نداشته باشد. در مجموع، آینده جریان صدر در انتخابات مجلس ۲۰۲۵ همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. اما تجربه‌های گذشته و شواهد کنونی، احتمال بازگشت این جریان به صحنه رقابت سیاسی را، ولو به‌طور غیرمستقیم، محتمل جلوه می‌دهد کما اینکه احتمال دیگر به نظر می‌رسد عدم مشارکت کلی این جریان در انتخابات پیش رو باشد. کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

⭕️ بررسی وضعیت جریان‌های سیاسی عراق همزمان با انتخابات مجلس بخش هشتم: بررسی وضعیت جریان صدر 🖌️شهاب نورانی دومين جریان اصلی كه پس از چارچوب هماهنگى شيعى و در رابطه با انتخابات پیش‌روی مجلس عراق به آن اشاره می‌شود، جریان صدر است. وضعیت این جریان در طول سال‌های گذشته با فراز و نشیب‌های متعددی همراه بوده است؛ فراز و نشیبی که از تقابل با حاکمیت در سال‌های نخستین تأسیس نظام سیاسی جدید عراق آغاز شد، به مشارکت در ساختار حاکمیت رسید و پس از آن به درگیری مسلحانه با رقیبان شیعی خود انجامید و در مقطع کنونی به کناره‌گیری از سازوکار سیاسی موجود انجامیده است. در این یادداشت، نگاهی خواهیم داشت به تاریخچه این جریان، وضعیت فعلی آن و نیز چشم‌انداز آینده‌اش در فضای سیاسی عراق. تاریخچه جریان صدر ریشه‌های تأسیس این جریان به دوران شهید آیت‌الله سید محمد صدر (قدس‌سره) بازمی‌گردد. از همان زمان، این جریان داعیه زعامت و رهبری بر شیعیان عراق را در سر داشت. افزون بر این، نگاه انتقادی و حتی تهاجمی به جریان سنتی و غالب حوزه علمیه نجف اشرف نیز از مشخصه‌های ابتدایی این جریان بود. با این حال، از آنجا که این یادداشت ناظر به وضعیت انتخاباتی جریان صدر است، تمرکز بر تاریخچه این جریان در چارچوب نظام سیاسی جدید عراق، به‌ویژه پس از مشارکت این جریان در ساختار رسمی قدرت، خواهد بود. پس از سقوط رژیم صدام در سال ۲۰۰۳، جریان صدر مبارزه مسلحانه با اشغالگری آمریکا را در پیش گرفت، اما این مبارزه مسلحانه به‌تدریج به درگیری‌های فرقه‌ای و قانون‌گریزی انجامید (منبع)؛ چنان‌که در سال ۲۰۰۸ و در جریان عملیات «صولة الفرسان» دولت وقت به‌طور گسترده‌ای به سرکوب نیروهای این جریان، موسوم به «جیش المهدی»، اقدام کرد. با وجود این، در انتخابات سال ۲۰۰۵ جریان صدر در قالب ائتلاف «العراقی الموحد» که شامل تمامی جریان‌های شیعی بود، وارد میدان رقابت شد. در سال ۲۰۱۰ نیز این جریان در چارچوب ائتلاف ملی (الائتلاف الوطنی) ـ که اکثریت گروه‌های شیعی به‌جز ائتلاف دولت قانون را در بر می‌گرفت ـ مشارکت کرد. در سال ۲۰۱۴، جریان صدر به‌صورت مستقل و در قالب فراکسیون «الاحرار» در انتخابات شرکت کرد و موفق به کسب ۳۳ کرسی شد. در انتخابات ۲۰۱۸، این جریان با ائتلاف «سائرون» وارد رقابت شد و ۵۴ کرسی را از آن خود کرد. سرانجام در انتخابات ۲۰۲۱ نیز، با عنوان «الکتلة الصدرية»، توانست ۷۳ کرسی به دست آورد و عملا به بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمان بدل شود. وضعیت فعلی جریان صدر برای بررسی وضعیت کنونی جریان صدر، باید به تحولات سیاسی پس از سال ۲۰۱۸ و به‌ویژه انتخابات ۲۰۲۱ بازگشت. در انتخابات ۲۰۱۸، جریان صدر با شعار مبارزه با فساد، دستاورد چشم‌گیری به‌دست آورد (منبع). اما نکته قابل‌توجه آن بود که همین جریان، که سایر جریان‌های شیعی را «فاسد» می‌خواند، در نهایت با همان جریان‌ها در قالب ائتلاف «البناء»، دولت عادل عبدالمهدی را تشکیل داد. با شروع اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹، جریان صدر در صف معترضان علیه دولت عبدالمهدی قرار گرفت؛ دولتی که خود در روی کار آمدن آن نقش داشت. سپس در دولت مصطفی الکاظمی، نفوذ جریان صدر در ساختار قدرت افزایش یافت. در انتخابات ۲۰۲۱، این جریان مجددا با شعار مبارزه با فساد و تشکیل دولتی عاری از احزاب فاسد ـ که همگی به زعم جریان صدر در قالب «چارچوب هماهنگی» جمع شده بودند ـ توانست پیروزی بزرگی کسب کند؛ هرچند بخش مهمی از دلایل این پیروزی به اشتباهات رقیبان شیعی صدر از منظر رقابتی فرسایشی میان خود باز می‌گشت و از نظر تعداد آرا هم خود جریان صدر با کاهش آرا نسبت به سال ۲۰۱۸ رو به رو بود (منبع). اما در فرآیند تشکیل دولت و انتخاب رئیس‌جمهور، به دلیل ناتوانی در شکستن انسداد سیاسی ناشی از آبستراکسیون جلسات پارلمان توسط چارچوب هماهنگی، مجددا به خیابان‌ها بازگشت و نهایتا نمایندگان خود را از مجلس خارج ساخت. پس از آن به اعتراضات و بست نشینی در مقابل پارلمان و تسخیر مجلس و تعطیل جلسات آن روی آورد. سپس کار را به درگیری مسلحانه با نیروهای دولتی و رقیبان خود کشاند و در نهایت پس از شکست در درگیری‌های مسلحانه، مقتدی صدر رهبری این جریان فرمان پایان دادن به اردوکشی خیابانی را صادر کرد. در وضعیت فعلی، با وجود اعلام رسمی عدم مشارکت در انتخابات ۲۰۲۵، اما اقدامات عملی این جریان ـ نظیر درخواست از هواداران برای به‌روزرسانی کارت‌های انتخاباتی ـ حاکی از آن است که احتمال بازگشت به رقابت سیاسی همچنان به قوت خود باقی‌ست (منبع) و هدف غایی جریان صدر، تأمین سهم حداکثری در ساختار قدرت و هموارسازی مسیر زعامت بر شیعیان است. از این‌رو، اگر انتخابات پیش‌رو نتواند زمینه‌ساز چنین هدفی باشد، مقتدی صدر، رهبر این جریان، ممکن است از ورود به انتخابات امتناع ورزد. آینده پیش‌روی جریان صدر کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant

⭕️ بررسی وضعیت جریان‌های سیاسی عراق هم‌زمان با انتخابات مجلس بخش نهم: بررسی جریان‌های ثالث شیعی 🖌️ شهاب نورانی در کنار چارچوب هماهنگی شیعی که مجموعه‌ای از احزاب سنتی این جریان را در بر می‌گیرد، و در سوی دیگر جریان صدر، گروه‌هایی نیز وجود دارند که نه به چارچوب هماهنگی وابسته‌اند و نه عضوی از جریان صدر محسوب می‌شوند. این دسته از گروه‌ها را می‌توان به عنوان «جریان‌های ثالث» شیعی نام‌گذاری کرد. این جریان‌ها گرچه متعددند، اما در این یادداشت، تنها به مهم‌ترین آن‌ها خواهیم پرداخت. از جمله مهم‌ترین این گروه‌ها می‌توان به «جنبش امتداد» (هوادار اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹)، «حزب اشراقه کانون» و «ائتلاف قیم المدنی» اشاره کرد. در این نوشتار، نگاهی خواهیم داشت به پیشینه، وضعیت فعلی و چشم‌انداز آتی این جریان‌ها. تاریخچه جریان‌های ثالث تاریخ پیدایش بیشتر جریان‌های ثالث، به دوره پس از اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹ و اندکی پیش از انتخابات مجلس در سال ۲۰۲۱ بازمی‌گردد. البته ائتلاف قيم المدنی، از نظر زمانی، پیش از انتخابات شوراهای استانی در سال ۲۰۲۳ شکل گرفت. در سال ۲۰۲۱، با تغییر قانون انتخابات و تقسیم هر استان به چند حوزه انتخاباتی، همچنین فراهم شدن امکان مشارکت مستقل و فردی در انتخابات ـ بدون نیاز به فهرست‌های انتخاباتی مشترک ـ زمینه‌ای فراهم شد که همراه با فضای عمومی متأثر از حمایت از اعتراضات اکتبر، موجی تازه در فضای سیاسی عراق، به‌ویژه در میان قشر جوان شیعی، شکل گیرد و بستری برای شکل‌گیری این جریان‌ها فراهم شود. بر همین اساس، برخی از این جریان‌ها توانستند نتایجی چشمگیر در انتخابات کسب کنند. برای نمونه، جنبش امتداد که مرکز ثقل آن در استان ناصریه قرار دارد، در انتخابات ۲۰۲۱ توانست ۷ کرسی مجلس را به دست آورد. پس از کناره‌گیری نمایندگان جریان صدر از مجلس، شمار کرسی‌های این جریان به ۱۶ کرسی افزایش یافت. حزب اشراقه کانون که برخی آن را نزدیک به عتبات عالیات در کربلا و وکلای مرجعیت نجف اشرف می‌دانند (منبع) نیز در سال ۲۰۲۱ هم‌زمان با انتخابات مجلس تأسیس شد و توانست ۶ کرسی به دست آورد. پس از خروج جریان صدر، یک کرسی دیگر نیز به آن افزوده شد. این حزب، با نقطه ثقل خود در کربلا، در انتخابات شوراهای استانی نیز موفق به کسب ۶ کرسی شد. ائتلاف قیم المدنی نیز که متشکل از احزابی چون جنبش «نازل آخذ حقی»، «البيت الوطنی»، حزب کمونیست عراق و نمایندگانی مستقل مانند سجاد سالم (نماینده‌ی شناخته‌شده‌ی شیعی و منتقد حشد شعبی و محور مقاومت) بود، در سال ۲۰۲۳ و هم‌زمان با انتخابات شوراهای استانی شکل گرفت، اما تنها موفق به کسب ۶ کرسی شد. وضعیت فعلی جریان‌های ثالث برای درک بهتر وضعیت فعلی این جریان‌ها ـ که عمدتا نزدیک به فضای اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹ هستند ـ لازم است فلسفه‌ی شکل‌گیری آن‌ها بررسی شود. ایده‌ی محوری تشکیل این گروه‌ها بر این اساس استوار بود که با توجه به ناکامی اعتراضات خیابانی در سال ۲۰۱۹ برای تحقق تغییرات سیاسی، این بار باید از طریق ورود به ساختار سیاسی موجود، مسیر اصلاحات از درون پی گرفته شود. با این حال، به دلایل گوناگون، این راهکار نیز به موفقیتی چشمگیر نینجامید؛ بلکه حتی نتوانست تأثیری ملموس، حتی در سطح خدمات عمومی، برجای بگذارد. در نتیجه، به نظر می‌رسد که پایگاه اجتماعی این جریان‌ها دیگر دلیلی برای رأی دادن به آن‌ها نمی‌بیند زیرا هدف اصلی از رأی دادن به این جریان‌ها ایجاد تغییر بوده است و نه ادامه وضع موجود. از جمله عوامل مؤثر در این ناکامی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ۱. اختلافات داخلی و عدم اتحاد میان جریان‌ها: جریان‌های ثالث در صورتی می‌توانستند در مجلس نقش مؤثری ایفا کنند که ائتلافی وسیع و همگرا تشکیل می‌دادند. اما نه‌تنها این مهم محقق نشد، بلکه درون برخی از این جریان‌ها نیز اختلافات و انشقاقاتی پدید آمد. برای مثال، جنبش امتداد که در مقطعی دارای ۱۶ کرسی بود، حداقل ۶ نماینده از جمله سجاد سالم را از دست داد که از این جنبش جدا شدند (منبع) یا ائتلاف قیم المدنی که هنوز کمتر از یک سال از تأسیس آن می‌گذرد، با خروج احزابی مانند جنبش نازل آخذ حقی مواجه شد (منبع). ۲. عدم تحقق دستاوردهای ملموس و فرسایش در بازی سیاسی: بسیاری از نمایندگان جریان‌های ثالث، به‌ویژه نمایندگانی که از طریق جنبش امتداد وارد مجلس شدند، بیشتر تمرکز خود را بر مسائل سیاسی از جمله مخالفت با احزاب شیعی، گروه‌های مقاومت و حتی حشد شعبی گذاشتند (منبع). این مواضع باعث شد که آن‌ها وارد تقابل با جریان‌های قدرتمند شیعی شوند، بی‌آنکه دستاورد مشخصی از این تقابل به‌دست آورند. این ناکامی، به‌تدریج باعث سرخوردگی در میان بخش قابل توجهی از رأی‌دهندگانشان شد.

نکته‌ی مهم‌تر آنکه این جریان‌ها حتی در عرصه‌های خدماتی نظیر نظارت، پیگیری مطالبات حوزه‌ی انتخابیه و مبارزه با فساد اقتصادی نیز کارنامه‌ی روشنی ارائه ندادند بلکه به طور مشخص در جنبش امتداد خود این نمایندگان به یکدیگر اتهام‌هایی مبنی بر فساد اقتصادی را وارد نمودند ( منبع). این در حالی است که فعالیت مؤثر در این حوزه‌ها می‌تواند عامل مهمی در کسب محبوبیت باشد. برای نمونه، نماینده‌ی مستقلی مانند مصطفی جبار سند در بصره، به واسطه‌ی تلاش‌هایش در این زمینه‌ها، محبوبیت زیادی کسب کرده است. یا حزبی همچون «تصمیم» به رهبری اسعد العیدانی، به واسطه‌ی عملکرد موفق در حوزه‌ی خدماتی، توانست در انتخابات مجلس در استان بصره پس از جریان صدر در رتبه‌ی دوم قرار گیرد و در انتخابات شوراهای استانی در این استان، مقام نخست را کسب کند. این حزب همچنین موفق شده روابط سیاسی متوازنی در سطح داخلی و خارجی برقرار سازد و هم‌اکنون نیز برای گسترش فعالیت خود به فراتر از بصره برنامه‌ریزی می‌کند (منبع). چشم‌انداز آتی جریان‌های ثالث چشم‌انداز مشارکت این جریان‌ها در انتخابات پیش‌رو همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. برخی از عوامل این ابهام عبارت‌اند از: ۱. احتمال پایین بودن میزان مشارکت عمومی در انتخابات؛ ۲. استمرار اختلافات داخلی میان خود این جریان‌ها؛ ۳. تغییر قانون انتخابات به حالت پیش از اعتراضات ۲۰۱۹. بر اساس قانون جدید، هر استان یک حوزه‌ی انتخابیه محسوب می‌شود و مشارکت در انتخابات باید در قالب فهرست‌های حزبی صورت گیرد. این تغییر، به ضرر جریان‌های ثالث خواهد بود، چراکه بسیاری از نامزدهای آن‌ها تنها در سطح محلی شناخته شده‌اند و قدرت رقابت در سطح استانی را ندارند. از سوی دیگر، اختلافات درونی این جریان‌ها، احتمال ایجاد فهرست انتخاباتی مشترک را نیز کاهش می‌دهد. در نتیجه، احتمال کناره‌گیری کامل برخی از آن‌ها از انتخابات نیز مطرح است. با توجه به موارد یادشده، احتمال مشارکت «جنبش امتداد» همچنان مبهم به نظر می‌رسد، اما حزب «اشراقه کانون» ممکن است در انتخابات شرکت کند. در خصوص ائتلاف «قیم المدنی»، با توجه به عدم انسجام و انسداد ساختاری آن، باید منتظر ماند و دید تا چه اندازه با ترکیب فعلی خود تا زمان انتخابات باقی خواهد ماند. همچنین این احتمال وجود دارد که چهره‌هایی مانند سجاد سالم، در کنار حزب کمونیست و جنبش «وفاء» به رهبری عدنان الزرفی، ائتلافی مدنی را شکل دهند (منبع). کانال مطالعات عراق و شامات | اندیشکده مرصاد @IraqLevant