بهترین قطعه‌ی بی‌کلام که ساختم همون «بی‌کران» در آلبوم فروغ بود. بی‌کران فروغ در واقع یک تنظیم جدید از بی‌کران در خیالفام بود که من اینجا از تار بیشتر استفاده کردم. شما باور نمی‌کنید، ولی حین ضبط خیالفام داشتم همزمان با ساز زدن گریه می‌کردم. بعدا حسام که میکس می‌کرد گفت که همون باعث شده احساس این کار خوب منتقل بشه و خودش هم حین میکس گریه کرده. انگار بی‌کران بخش زیادی از غم ها و درد های ما که سازنده بودیم رو توی خودش مخفی کرده. بعدا دوستام گفتن که این غم خیلی از طریق این آهنگ می‌تونه منتقل بشه و این آهنگ تواناییش رو داره. -سامان صمیمی

5:04

چند تا از بهترین آهنگ های ایران مربوط میشن به تصنیف های مشکاتیان با تنظیم ارکسترال. داستان اینه که دو تا از بزرگان موسیقی ایران که کارشون موسیقی ارکسترال بود (ارکسترال ایرانی، مثل کار های پاپ قدیمی خودمون که از ردیف پیروی می‌کردن) این ایده‌ی شاهکار به ذهنشون می‌رسه که چی میشه اگر قطعه هایی که برای موسیقی کلاسیک ایران طراحی شده که عمدتا از ساز های اصیل و با تنوع و تعداد کمتر هستن رو برای ارکستر های بزرگ غربی تنظیم کنیم؟ نتیجه‌اش هم میشه چند تا آلبوم شاهکار: دود عود، جان عشاق، گنبد مینا، گلبانگ شجریان و ... این تصنیف از آلبوم گنبد میناست و تنظیمش برای استاد محمدرضا درویشی هستش. در آواز دشتی و با ارکستر سمفونیک تهران. آهنگساز اصلی هم استاد مشکاتیان بود. شاهکار واقعی.

3:10 دیده دریا کنم و صبر به صحرا فکنم وندر این کار دل خویش به دریا فکنم از دل تنگ گنه کار برآرم آهی کاتش اندر گنه آدم و حوا فکنم

حالا جدا از این تصنیف شاهکار، یه آواز خیلی قشنگ هم هست توی جان عشاق. می‌دونیم ساز و آواز در واقع به صورت بداهه هست، و ما اینجا آواز بداهه‌ی استاد شجریان رو داریم با ساز پیانو. و اینجا استاد اینقدر شعر حافظ رو با احساس می‌خونه که می‌رسیم به همون جمله‌ی آقای ابتهاج: اگر حافظ خودش اونجا بود شجریان رو غرق بوسه می‌کرد. واقعا گاهی استاد شجریان طوری از حافظ خونده که انگار خودش حافظ بوده. انگار قشنگ می‌دونسته حافظ اونو با چه لحنی سروده و چه حالی داشته موقع این کار. و توی این آواز به خصوص، حسرت و آرزوی توی صدای استاد چیزیه که من فکر نکنم توی هیچ آوازی پیدا بشه. از نظر من بهترین آواز های شجریان یکی این آواز توی آلبوم جان عاشقه، یکی هم آواز «عشق داند» که قبلاً ازش شنیدیم. پس این یکی رو حتما گوش بدید.

1:12 حباب وار براندازم از نشاط کلاه اگر ز روی تو عکسی به جام ما افتد شبی که ماه مراد از افق طلوع کند بود که پرتو نوری به بام ما افتد؟

دقیقا توی همین دو تا بیت اون حسرت و آرزوی واقعی معلومه. بچه ها حتما این آواز رو گوش بدید. خیلی خاصه.

بچه ها. یه کشف خیلی خیلی خیلی باحال داشتم.

3:27 من به خیال زاهدی گوشه نشین و طرفه آنک مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف

توی این تصنیف از استاد مشکاتیان که استاد بسطامی خونده، یه قسمتی از آهنگ شش بار تکرار میشه. همیشه فکر می‌کردم چرا واقعا شش بار این بخش رو تکرار کردن. و الان فهمیدم. خیلی جالبه. توی شعر میگه: من به خیال زاهدی گوشه نشین و طرفه آنک/مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف و دقیقا بعدش اتفاقات خیلی جالب می‌افته.

دف برای اولین بار از اول آهنگ همراهی می‌کنه با گروه (دقیقا مثل شعر) و این رو داشته باشید، مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف، ز هر طرف. توی ریاضی هم این هست، در دنیای سه بعدی شش جهت وجود داره. بالا، پایین، جلو، عقب، چپ، راست. مثل وجه های یک مکعب. مثل یک تاس. پس هر طرف شش‌تاست. حالا کامل میشه. مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف. و استاد مشکاتیان به چنگ و دف شروع می‌کنه نواختن. شش بار. ز هر طرف.