3:10 دیده دریا کنم و صبر به صحرا فکنم وندر این کار دل خویش به دریا فکنم از دل تنگ گنه کار برآرم آهی کاتش اندر گنه آدم و حوا فکنم

حالا جدا از این تصنیف شاهکار، یه آواز خیلی قشنگ هم هست توی جان عشاق. می‌دونیم ساز و آواز در واقع به صورت بداهه هست، و ما اینجا آواز بداهه‌ی استاد شجریان رو داریم با ساز پیانو. و اینجا استاد اینقدر شعر حافظ رو با احساس می‌خونه که می‌رسیم به همون جمله‌ی آقای ابتهاج: اگر حافظ خودش اونجا بود شجریان رو غرق بوسه می‌کرد. واقعا گاهی استاد شجریان طوری از حافظ خونده که انگار خودش حافظ بوده. انگار قشنگ می‌دونسته حافظ اونو با چه لحنی سروده و چه حالی داشته موقع این کار. و توی این آواز به خصوص، حسرت و آرزوی توی صدای استاد چیزیه که من فکر نکنم توی هیچ آوازی پیدا بشه. از نظر من بهترین آواز های شجریان یکی این آواز توی آلبوم جان عاشقه، یکی هم آواز «عشق داند» که قبلاً ازش شنیدیم. پس این یکی رو حتما گوش بدید.

1:12 حباب وار براندازم از نشاط کلاه اگر ز روی تو عکسی به جام ما افتد شبی که ماه مراد از افق طلوع کند بود که پرتو نوری به بام ما افتد؟

دقیقا توی همین دو تا بیت اون حسرت و آرزوی واقعی معلومه. بچه ها حتما این آواز رو گوش بدید. خیلی خاصه.

بچه ها. یه کشف خیلی خیلی خیلی باحال داشتم.

3:27 من به خیال زاهدی گوشه نشین و طرفه آنک مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف

توی این تصنیف از استاد مشکاتیان که استاد بسطامی خونده، یه قسمتی از آهنگ شش بار تکرار میشه. همیشه فکر می‌کردم چرا واقعا شش بار این بخش رو تکرار کردن. و الان فهمیدم. خیلی جالبه. توی شعر میگه: من به خیال زاهدی گوشه نشین و طرفه آنک/مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف و دقیقا بعدش اتفاقات خیلی جالب می‌افته.

دف برای اولین بار از اول آهنگ همراهی می‌کنه با گروه (دقیقا مثل شعر) و این رو داشته باشید، مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف، ز هر طرف. توی ریاضی هم این هست، در دنیای سه بعدی شش جهت وجود داره. بالا، پایین، جلو، عقب، چپ، راست. مثل وجه های یک مکعب. مثل یک تاس. پس هر طرف شش‌تاست. حالا کامل میشه. مغبچه‌ای ز هر طرف می‌زندم به چنگ و دف. و استاد مشکاتیان به چنگ و دف شروع می‌کنه نواختن. شش بار. ز هر طرف.

این فرق استاد مشکاتیانه با بقیه. هر کسی بود اصلا مهم نبود براش. طبق روال کل تصنیف یک یا دو بار تکرار می‌کرد و می‌گذشت. ولی نبوغ مشکاتیان به شعر دقت می‌کنه و حس و حالش رو تداعی می‌کنه. این فرق مشکاتیانه. اون شعر رو می‌فهمه و با توجه به اون کار می‌کنه.

و بله آقای مشکاتیان. شما از زمان خودت خیلی بزرگتر بودی. ما تمام عمرمون هم بذاریم برای بررسی آثار شما هیچ وقت نمی‌تونیم تمام رموز کار های شما رو بفهمیم. و هیچ وقت اون کار هایی که ساختید و گذاشتید کنار رو پیدا نمی‌کنیم. و هیچ وقت احساس شما رو وقتی تلاش می‌کردید آثارتون رو نجات بدید نمی‌فهمیم. و هیچ وقت کسایی رو که باعث شدن شما خونه نشین بشی و کار هات شنیده نشن رو نمی‌بخشیم.

فردین خلعتبری از جذابترین آهنگساز هاییه که می‌شناسم. کار هاش همه خوبه و جزئیات جالبی داره. من همینجا شرط می‌بندم که شما حداقل پنج تا اثر از آقای خلعتبری شنیدید و بعدا اثبات می‌کنم. اولین نکته در مورد مسیر جالبشونه. ایشون اول رشته‌ی سازه در دانشگاه شریف قبول شد. یعنی یه جورایی بالاترین جایی که می‌تونست باشه. ولی اصلا دوستش نداشت. پس چیکار کرد؟ انصراف داد و دوباره درس خوند برای هنر، و دانشگاه هنرهای زیبا قبول شد. دوباره بالاترین جایی که می‌تونست باشه. حالا در مورد ادعای اولم، آقای خلعتبری بهترین آهنگساز موسیقی متن ایرانه. موسیقی متن یعنی موسیقی روی فیلم و سریال و منظور تیتراژ نیست. یعنی اون موسیقی هایی که وسط فیلم ها هست، روی صحبت شخصیت ها و روی سکانس های فیلم. البته که تیتراژ ساز توانمندی هم هست. از نمونه فبلم ها و سریال هاش (معروف ها رو میگم) شب دهم، مدار صفر درجه، بخشی از شهرزاد، بانوی عمارت، جیران و چند تای دیگه که یادم نیست. یک مثلث خیلی عالی بود توی موسیقی ما اون موقع متشکل از فردین خلعتبری، افشین یداللهی و علیرضا قربانی. تک تک کار های مشترک این سه نفر شاهکاره. تک تکشون. بعد از درگذشت تلخ افشین یداللهی هم آقای خلعتبری یک آلبوم زیبا ساخت روی اشعار ایشون که همایون خوند. این دو تا آهنگ که می‌شنوید یکی مربوط به شاهکار ها با آقای قربانیه و یکی هم از «امشب کنار غزل های من بخواب» با همایون شجریان. جفتش با شعر افشین یداللهی عزیز. (یه عکس خیلی قشنگ از این نشست خبری داشتم ولی نیست الان. بعدا پیداش می‌کنم و با یکی از بی‌کلام هاش می‌ذارم.)