وحدت یا تعدد قراءات نازل شده جلسه سوم: ادامه بحث درباره مفاد حدیث نزول قرآن بر حرف واحد (بحث ایجابی) @qiraat

✅ توضیحاتی درباره روند ادامه بحث وحدت یا تعدد قراءات نازل شده برای جلسات بعد قرار شد یک مرور تاریخی سریع بر تحولاتی که در خصوص قراءات قرآن کریم رخ داده داشته باشیم. حقیقت این است که کتابهایی که در این زمینه وجود دارد دو دسته است: 1️⃣بسیاری از آثار متاخران مبتنی بر ذهنیت تک‌قرائتی از قرآن کریم است که یا از بسیاری از داده‌های تاریخی بی‌خبرند و از روی جهالت آنها را انکار می کنند یا برخی از این داده‌ها که قابل انکار نیست تأویلاتی می‌کنند بمالایرضی به صاحبه و اساسا فهم تاریخی واقعه را به انحراف می‌برد. (در همین فضا می توان برخی آثار بزرگان اخباری را نام برد که این تعدد قراءات را به مثابه تحریف قلمداد کردند که واقعا با ذهنیت تک‌قرائتی شاید نتوان دفاع قوی‌ای در برابر سخنان آنها داشت؛ هرچند اغلب کتابهایی که در چند دهه اخیر نوشته شده از طرفی می خواهد بر تک‌قرائتی بودن اصرار کند و از طرف دیگر می‌خواهد منکر تحریف شود؛ و از این رو پر توجیهاتی است که انسان عاقل منصف را قانع نمی کند). 2️⃣دسته دوم آثاری است که توسط خود متخصصان علم قرائت تدوین شده است؛ که مبتنی بر یک خوش بینی مفرطی است که عموم اهل سنت نسبت به اقدامات صحابه و تابعین و بزرگان خویش دارند که گویی همه اقدامات آنها در مسیر خیرخواهی برای مسلمانان بوده است. و اقدام خاص حضرت امیر در جمع‌آوری قرآن بعد از شهادت رسول الله ص اقدام قابل اعتنایی نبوده است! و اینکه آن جمع‌آوری در میان ما نیست هم چیز مهمی نیست! 🆕 این جانب هنوز کتابی که در در عین اینکه توجه به داده‌های تاریخی داشته باشد، از آن خوش بینی مفرط دور باشد و گزارشی منصفانه از تحولاتی که در حوزه قراءات قرآن کریم ارائه دهد ندیده‌ام. با این حال از آنجا که هر تدریسی نیازمند آن است که متنی را محور قرار دهد در سال ۱۴۰۱ کتاب ارزشمند مرحوم عبدالهادی فضلی «القراءات القرآنیه: تاریخ و تعریف» را مبنا قرار دادیم. مزیت کتاب ایشان این است که با اینکه در زمره فقهای شیعه (از شاگردان مرحوم خویی) است، اما چون با علم قراءات آشنایی خوبی دارد حتی کتاب وی مورد توجه متخصصان علم قرائت در اهل سنت نیز هست، گزارش مختصر و مفید خوبی از تطروات علم قرائت ارائه کرده؛ و سعی کردیم برخی از مواردی که ایشان با خوش بینی رایج در این علم گذر کرده مورد تأمل و مناقشه قرار دهیم. در ادامه، هم اصل کتاب ایشان (که فصل اول آن است که گزارش تاریخی مذکور را دارد) تقدیم می‌شود و هم یادداشتهایی که در حین تدریس تدریجا آماده شد و در آن تلاش شده برخی از زوایایی که ایشان (به تبع سنت رایج در علم القراءات) عملا مغفول گذاشته‌اند نیز باز شود. (متن مذکور صرفا مشتمل بر یادداشتهایی برای تدریس است و اصلا متن کامل شده‌ای نیست و لطفا نشر عمومی داده نشود و فقط برای پژوهگشرانی که دغدغه‌مند این مسائل هستند می‌تواند مفید باشد) کسانی که مایلند این بحثها را به تفصیل داشته باشند می‌توانند به بحث‌های ارائه شده در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ که در همین کانال (شروع از اینجا) بارگذاری شد مراجعه کنند. در جلسات آینده سعی می‌شود بر اساس این متن یک دورنمای کلی از تاریخی که رخ داد ارائه شود. ایشان در آن کتاب تطورات علم قراءات را در ۱۶ مرحله بیان کرده‌اند که در بین آن برخی مطالب را افزوده‌ایم. حقیقت این است که تطور مورد نظر ایشان عمدتا تطوری است که در خود دانش قراءات گزارش می‌شود که عمدتا این دانش مخصوصا از حوالی قرن دهم فقط در فضای اهل سنت رواج داشت و حوزه‌های شیعی جز معدود افرادی اعتنایی بدان نداشته‌اند که این چرخش عظیم رخ داده است. از این رو، ان شاء الله بعد از مرور سریعی بر تطورات این دانش و فضای قراءات تا قرن ۱۰ (که در کتاب ایشان تا همین عرصه مورد توجه است و انصافا بعد از اقدامات مهم ابن جزری در تحولات این دانش تغییر مهم دیگری سراغ نداریم) سراغ فضای محدثان و فقهای شیعه و موضع‌گیریهای آنها خواهیم رفت که فهم بهتری از آنچه امروز در ذهنیت فقها در مقام افتاء وجود دارد پیدا کنیم تا به قضاوت صحیح‌تری در عرصه فتاوی مربوط به اختلاف قراءات دست یابیم. @qiraat

متن کتاب ارزشمند مرحوم عبدالهادی فضلی «القراءات القرآنیه: تاریخ و تعریف» @qiraat

یادداشتهایی در تکمیل کتاب ارزشمند مرحوم عبدالهادی فضلی «القراءات القرآنیه: تاریخ و تعریف» فایل WORD @qiraat

یادداشتهایی در تکمیل کتاب ارزشمند مرحوم عبدالهادی فضلی «القراءات القرآنیه: تاریخ و تعریف» فایل PDF @qiraat

وحدت یا تعدد قراءات نازل شده جلسه چهارم: بحث تاریخی درباره نزول قرآن و قراءات متعدد (از زمان پیامبر ص، جمع‌آوری امیرالمومنین ع؛ و گردآوری زید در زمان ابوبکر و در زمان عثمان و مصاحف دیگر) @qiraat

در پایان بحث امروز، برخی از دوستان درباره قراءات مختلف و منابعی درباره آن سوال کردند. اهل سنت علاوه بر سایتهای مشتمل بر قراءات متعدد مانند https://www.nquran.com/ar/quranplayer/ چند نرم افزار خوب (برای کار در تلفن همراه) تهیه کرده‌اند که کل قرآن را با قراءات عشر (هم به صورت متن اعراب گذاری شده و هم مشتمل بر صوت قراءات توسط قراء معروف) دربردارد که همگی در گوگل پلی موجود است و حقیر عمدتا از نرم افزار «الموسوعة القرآنیة» استفاده می‌کنم. (نرم افزار خوب دیگر «مصاحف القراءات العشر» است). همچنین مصحف رنگی ای هست که قراءات اربعة عشر را به طور کامل دارد که چون حجمش زیاد است در ایتا نمی توانم بفرستم اما قبلا لینکی از آن را در سایت زیر بارگذاری کرده ام. https://www.hoseinm.ir/forum/index.php?topic=250.0 علاوه بر اینها کتابهایی با نام معجم قراءات تهیه شده که یکی از آنها که کل قراءات را در ده جلد آورده و جلد یازدهم هم برای توضیحش است را بنده استفاده می کنم که در ادامه فایلهای آن را تقدیم‌ می‌کنم. خدمت دوستان عرض کردم که متاسفانه نرم‌افزارهای نور اساسا با تعدد قراءات بیگانه‌اند و متاسفانه در جاهای مختلف (بویژه در جامع تفاسیر و جامع احادیث)،چون به صورت استاندارد آیات با قرائت حفص از عاصم تعریف شده، در موارد فراوانی آیاتی که با قرائت دیگری مورد بحث مفسر (یا در حدیث) مطرح شده، همچنان با اعراب مطابق حفص از عاصم ثبت شده است که در نسخه‌های چاپی این گونه نیست (البته این امر عمومیت ندارد و مواردی هست که رعایت شده و البته در این موارد هیچگاه آیه قرآن به صورت رنگ متمایزی که در این نرم‌افزارهای برای آیات قرآن قرار داده است نیامده است) و این تذکر را از این جهت عرض شد که در استفاده از این نرم افزارها متوجه این خطا باشید. (البته در تصحیح‌های متاخرین از کتب تفسیری گاه این اشتباه در متن نسخه چاپ شده هم مشاهده می‌شود که افراد تصحیح قیاسی کرده و به خیال خود اعراب گذاری یا نگارش آیه را اصلاح کرده‌اند!) @qiraat

معجم القراءات للدكتور عبد اللطيف. جلد ۱ @qiraat

معجم القراءات للدكتور عبد اللطيف. جلد۲ @qiraat

معجم القراءات للدكتور عبد اللطيف. جلد۳ @qiraat

معجم القراءات للدكتور عبد اللطيف. جلد۴ @qiraat

معجم القراءات للدكتور عبد اللطيف. جلد۵ @qiraat