۱۱۶۴) سوره همزه (۱۰۴) ۱۴۰۴/۴/۱۶ ‏ ۱۱ محرم ۱۴۴۷ 💢معرفی سوره همزه 🔹 نام سوره ▪️در عموم مصحف‌ها و کتب تفسیر از این سوره با نام «‌الهمزة‌» یاد شده است؛ و وجه تسمیه‌اش این است که در آیه اول به «همزه» سوگند یاد شده است. ▪️البته در برخی کتب تفسیری و حدیثی از آن به عنوان «سوره‌ی ويل لكل همزة» یاد شده (التحرير و التنوير، ج‏30، ص470 )؛ و البته در معدود مواردی به خاطر وجود کلمه «الحطمة» از آن به «سورة الحطمة» نیز یاد شده است (بصائر ذوي التمييز في لطائف الكتاب العزيز، ج1، ص543 ؛ الكواكب الدراري في شرح صحيح البخاري، ج18، ص209 ). ▪️یکی از محققان هم نقل کرده است که نسخه خطی مصحفی مربوط به سال ۱۰۹۸ هجری دیده است که در آن اسم این سوره را «سوره اللمزة» گذاشته، ولی این تعبیر را نزد هیچ مفسری هم نیافته است (اسماء سور القرآن و فضائلها، (منیره محمد ناصر دوسرى)، ص۵۹۶ ) ▪️مکی یا مدنی بودن ▪️جایگاه سوره ‌همزه در بین سوره‌ها ▪️تعداد آیات و کلمات و حروف @yekaye #همزه

🔹مکی یا مدنی همگان بر این باورند که سوره همزه در مکه نازل شده است. مجمع البيان، ج‏10، ص816؛ التحرير و التنوير، ج‏30، ص47 ؛ موسوعة التفسير المأثور، ج23، ص543 @yekaye #همزه

🔹جایگاه سوره ‌همزه در بین سوره‌ها ▪️سوره همزه در ترتیب نزول، ۳۲مین سوره است که ▪️عموما گفته‌اند بعد از سوره قیامت و قبل از سوره مرسلات نازل شده است (مجمع البيان، ج‏10، ص612 ؛ الإتقان في علوم القرآن، ج1، ص96 ؛ التحرير و التنوير، ج‏30، ص470 )؛ ▪️که البته از زهری هم نقل شده که مدعی است این سوره بعد از سوره «ق» (که آن هم بعد از سوره‌های قیامت و مرسلات است) نازل شده است که بر مبنای او ۳۳‌مین سوره در ترتیب نزول خواهد بود (الناسخ والمنسوخ وتنزيل القرآن (المنسوب للزهري)، ص37-42 ؛ موسوعة التفسير المأثور، ج23، ص543 ). ▪️این سوره در چینش کنونی مُصحَف، سوره ۱۰۴ است و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد؛ و این سوره جزو سوره‌های #مفصلات است. @yekaye #همزه

🔹تعداد آیات همگان اتفاق نظر دارند که سوره همزه ۹ آیه دارد (مجمع البيان، ج‏10، ص816 ). 🔹تعداد كلمات و حروف ▪️قدمای مفسران همچون ثعلبی (قرن۵) و ابوالفتوح رازی قرن (۶) تعداد كلمات این سوره را ۳۳ کلمه و تعداد حرفهایش را ۱۳۰ حرف دانسته‌اند روض الجنان، ج‏20، ص395 ؛ الكشف و البيان (تعلبی)، ج‏10، ص285 ▪️قبلا (ابتدای سوره ممتحنه) اشاره شد که ظاهرا مبنای شمارش کلمات نزد قدما، نه کلمه در اصطلاح نحو (که به هریک از اسم و فعل و حرف، کلمه اطلاق می‌شود)، بلکه حروف و کلماتی است که به صورت متصل نوشته می‌شود (لذا نه فقط «الهمزة» یک کلمه است بلکه عباراتی مانند «لَيُنبَذَنَّ» یا «عَلَيْهَا» یک کلمه حساب می‌شود)، البته بر این مبنا که کلمه «و» را (که حرف عطف است) نیز به کلمه بعدی متصل کنیم (مثلا هم «وَعَدَّدَهۥ» در آیه ۲ و هم «وَمَا» در آیه ۵ یک کلمه حساب شده است) که این سبکی است که غالبا در نگارشهای عربی مشاهده می‌شود. ▪️در خصوص حروف هم بر اساس شمارش نرم‌افزار Wordبر اساس نحوه نگارش (رسم المصحف) مصحف عثمانی به عدد ۱۳۴ می‌رسیم که احتمال دارد این تفاوت با عدد مذکور توسط قدما ناشی از حساب نکردن حروف ناخوانا (در این سوره، به طور مشخص «ا» در ابتدای کلمات معرفه مانند «الحطمة» که دقیقا ۴ عدد است) توسط قدما باشد. @yekaye #همزه

🔹فضیلت و اهمیت سوره همزه

☀️۱) روايت شده كه امام صادق عليه السّلام فرمود: كسى كه سوره «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ» را در نمازهاى واجب خود تلاوت كند، خداوند فقر را از او دور سازد، و روزى را به سوی او سرازیر، و مرگ بد را از او دفع نماید. 📚ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص126؛ أعلام الدين في صفات المؤمنين، ص384؛ الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام، ص344 أَبِي ره قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَرَأَ «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ» فِي فَرَائِضِهِ أَبْعَدَ اللَّهُ عَنْهُ الْفَقْرَ وَ جَلَبَ عَلَيْهِ الرِّزْقَ وَ يَدْفَعُ عَنْهُ مِيتَةَ السَّوْءِ. @yekaye #همزه

☀️۲) الف. از رسول الله ص روایت شده که فرمودند: كسى كه سوره «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ» را بخواند پاداشی معادل هر تعداد افرادی که حضرت محمد و اصحابش را مسخره کرده‌اند به او ده حسنه داده شود. 📚الكشف و البيان (تعلبی)، ج‏10، ص285؛ مجمع البيان، ج‏10، ص816؛ روض الجنان، ج‏20، ص395؛ المصباح للكفعمي، ص452 أخبرني محمد بن القاسم قال: حدّثنا إسماعيل بن نحيل قال: حدّثنا أبو عبد اللّه محمد بن إبراهيم بن سعيد البوشنجي قال سعيد بن حفص قال: قرأت على معقل بن عبد اللّه عن عكرمة ابن خالد عن سعيد بن جبير عن ابن عباس عن أبيّ بن كعب قال: قال رسول اللّه (صلى الله عليه و آله و سلّم): من قرأ سورة «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ» أعطي من الأجر عشر حسنات بعدد من استهزأ بمحمد و أصحابه. ☀️ب. در تفسیر برهان همین روایت نبوی را از کتاب خواص القرآن آورده و این جمله را در ادامه‌اش دارد: و اگر آن را بر چشم بخوانند، سود دهد. ❇️تبصره: مقصود از «چشم» در حدیث نبوی فوق، می‌تواند هم چشم‌زدن (چشم‌زخم) باشد و هم درد و ناراحتی چشم؛ چرا که در همان کتاب در خصوص هر دو مورد حدیث داریم: ☀️ج. از رسول الله ص روایت شده که فرمودند: کسی که این سوره را بخواند و آن را برای چشمی که به دردی مبتلاست بنویسد به اذن خداوند متعال عافیت حاصل شود. ☀️د. از امام صادق ع روایت شده که فرمودند: اگر این سوره را بر کسی که مورد چشم زخم واقع شده بخوانند، به قدرت خداوند متعال آن چشم زخم از وی مرتفع گردد. 📚البرهان في تفسير القرآن، ج‏5، ص755 (به نقل از خواص القرآن، نسخه خطی، ص۱۶) ☀️ب. روي عن النبي (صلى الله عليه و آله) أنه قال: «من قرأ هذه السورة كان له من الأجر بعدد من استهزأ بمحمد و أصحابه، و إن قرئت على العين نفعتها». ☀️ج. و قال رسول الله (صلى الله عليه و آله): «من قرأها و كتبها لعين وجعة، تعافى بإذن الله تعالى» . ☀️د. و قال الصادق (عليه السلام): «إذا قرئت على من به عين، زالت عنه العين بقدرة الله تعالى». @yekaye #همزه

☀️۳) محمد بن عبدالله حمیری در نامه‌ای سوالاتی از امام زمان ع می‌پرسد و توقیعی در پاسخ وی صادر می‌شود. وی در یکی از سوالاتش به حدیثی در ثواب سوره همزه اشاره می‌کند؛ و پاسخ امام ع نشان می‌دهد که این حدیث مورد تأیید ایشان بوده است: 🔹سوال: در خصوص ثواب قرائت [سوره‌های مختلف] قرآن در نماز، از عالم [آل محمد] ص برای ما روایت شده است که: تعجبم از کسی که در نمازش «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ» را نمی‌خواند چگونه نمازش قبول می‌شود؛ و نیز روایت شده که نمازی که شخص در آن «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را نخواند تزکیه و پاک نمی‌شود؛ وروایت شده است که کسی که در نمازهای واجبش سوره همزه را بخواند ثوابی به اندازه دنیا به او داده می‌شود. پس آیا سزاوار است که سوره همزه را بخواند و این سوره‌هایی که ذکر کردیم را رها کند با اینکه روایت شده که نمازش قبول نمی‌شود و تزکیه نمی‌گردد جز با این دو؟ 🔺در پاسخ وی توقیعی آمد بدین عبارت: ثواب در سوره‌ها به اندازه‌ای است که روایت شده است؛ و اگر سوره‌ای که در آن ثوابی مطرح شده را ترک کند و سوره‌های «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» و «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» را بخاطر فصیلتشان بخواند، هم ثواب سوره‌ای را که خوانده می‌برد و هم ثواب سوره‌ای که ترک کرده است؛‌و در عین حال جایز است که غیر از این دو سوره را بخواند و نمازش تام است؛ و فقط فضیلتی را ترک کرده است. 📚الغيبة (للطوسي)، ص377؛ الإحتجاج (للطبرسي)، ج‏2، ص482 أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ الْقُمِّيِّ قَالَ: وَجَدْتُ بِخَطِّ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ النَّوْبَخْتِيِّ وَ إِمْلَاءِ أَبِي الْقَاسِمِ الْحُسَيْنِ بْنِ رَوْحٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى ظَهْرِ كِتَابٍ فِيهِ جَوَابَاتٌ وَ مَسَائِلُ أُنْفِذَتْ مِنْ قُمَّ يَسْأَلُ عَنْهَا ... وَ قَالَ ابْنُ نُوحٍ أَوَّلُ مَنْ حَدَّثَنَا بِهَذَا التَّوْقِيعِ أَبُو الْحُسَيْنِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ تَمَّامٍ و ذَكَرَ أَنَّهُ كَتَبَهُ مِنْ ظَهْرِ الدَّرْجِ الَّذِي عِنْدَ أَبِي الْحَسَنِ بْنِ دَاوُدَ فَلَمَّا قَدِمَ أَبُو الْحَسَنِ بْنُ دَاوُدَ وَ قَرَأْتُهُ عَلَيْهِ ذَكَرَ أَنَّ هَذَا الدَّرْجَ بِعَيْنِهِ كَتَبَ بِهِ أَهْلُ قُمَّ إِلَى الشَّيْخِ أَبِي الْقَاسِمِ وَ فِيهِ مَسَائِلُ فَأَجَابَهُمْ عَلَى ظَهْرِهِ بِخَطِّ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ النَّوْبَخْتِيِّ وَ حَصَلَ الدَّرْجُ عِنْدَ أَبِي الْحَسَنِ بْنِ دَاوُدَ. نُسْخَةُ الدَّرْجِ: مَسَائِلُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيِّ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم‏ ... وَ رُوِيَ فِي ثَوَابِ الْقُرْآنِ فِي الْفَرَائِضِ وَ غَيْرِهَا أَنَّ الْعَالِمَ ع قَالَ: عَجَباً لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ فِي صَلَاتِهِ «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ» كَيْفَ تُقْبَلُ صَلَاتُهُ؟ وَ رُوِيَ: مَا زَكَتْ صَلَاةُ مَنْ لَمْ يَقْرَأْ ب«قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»؛ وَ رُوِيَ أَنَّ: مَنْ قَرَأَ فِي فَرَائِضِهِ الْهُمَزَةَ أُعْطِيَ مِنَ الثَّوَابِ قَدْرَ الدُّنْيَا. فَهَلْ يَجُوزُ أَنْ يَقْرَأَ الْهُمَزَةَ وَ يَدَعَ هَذِهِ السُّوَرَ الَّتِي ذَكَرْنَاهَا مَعَ مَا قَدْ رُوِيَ أَنَّهُ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ وَ لَا تزكوها [تَزْكُو] إِلَّا بِهِمَا؟ التَّوْقِيعُ: الثَّوَابُ فِي السُّوَرِ عَلَى مَا قَدْ رُوِيَ؛ وَ إِذَا تَرَكَ سُورَةً مِمَّا فِيهَا الثَّوَابُ وَ قَرَأَ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» وَ «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» لِفَضْلِهَا، أُعْطِيَ ثَوَابَ مَا قَرَأَ وَ ثَوَابَ السُّوَرِ الَّتِي تَرَكَ؛ وَ يَجُوزُ أَنْ يَقْرَأَ غَيْرَ هَاتَيْنِ السُّورَتَيْنِ وَ تَكُونَ صَلَاتُهُ تَامَّةً وَ لَكِنْ يَكُونُ قَدْ تَرَكَ الْفَضْلَ. ... @yekaye #همزه

🔹درباره فضیلت و خواص این سوره مطالب زیر در برخی منابع یافت شد؛ که لزوما سخن معصوم نیست: از حسن بصری نقل شده که شخصی از دنیا رفت برادرش وی را در خواب دید. از او پرسید: ‌برادرجان! چه کاری را برترین کار یافتید؟ گفت: قرآن؟ پرسید: کجای قرآن بهتر است؟ گفت: آیة الکرسی. و بعد از گفتگویی بین آنها آن شخص متوفی توضیحاتی درباره اینکه هر یک از سوره‌ها چه خاصیتی داشت می‌دهد؛ از جمله: کسی که سوره همزه را بخواند، اموالی جمع می‌کند که آنها را در کارهای خیر صرف خواهد کرد. 📚تفسير الأحلام لابن سیرین (م۱۱۰)، ج1، ص68-74 (أخبرنا) أبو سعيد عبد الله بن محمد بن عبد الوهاب الرازي أخبرنا محمد بن أيوب الرازي قال أنبأنا مسلم بن إبراهيم قال حدثنا هشام عن قتادة عن الحسن: أنّ رجلأ مات. فرآه أخوه في المنام؛ فقال: يا أخي! أي الأعمال تجدون أفضل؟ قال: القرآن. قال: أي القرآن أفضل؟ قال: آية الكرسي. قال: يرجو الناس. قال: نعم إنكم تعلمون ونحن نعلم ولا نعمل. (ومن رأى) كأنه يقرأ فاتحة الكتاب فتحت له أبواب الخير وأغلقت عنه أبواب الشر ... ... ومن قرأ ‌سورة ‌الهمزة فإنّه يجمع مالاً ينفعه في أعمال البر. @yekaye #همزه

🔹 حکایاتی درباره سوره همزه و نزول آن نقل شده است که این سوره درباره جماعتی از مشرکان نازل شد که کارشان این بود که مسلمانان را مسخره می‌کردند و دشنام مي‌دادند و می‌کوشیدند اقدامات بدی که از آنها سر زده بود بیابند و یا برایشان بتراشند؛ که نامهایی که از این افراد مطرح شده، ولید بن مغیره و أمیه بن خلف و جمیل بن معمر (که وی در فتح مکه مسلمان شد و در جنگ حنین مشارکت داشت) و عاص بن وائل بود که همگی از قریش بودند؛ و نیز اسم اسود بن عبد یغوث و اخنس بن شریق هم از بزرگان طائف در میان آنها به چشم می‌خورد. همگی آنان از ثروتمندان دوره جاهلیت بودند که به ثروت و سروری‌شان می‌نازیدند. و این آیات درباره اینها و هرکس که مانند اینها رفتار کند نازل شد. 📚التحرير و التنوير، ج‏30، ص470 @yekaye #همزه