☀️۱۵) الف. مردی نزد امام صادق (علیه السلام) آمد و پرسید: «من زن خویش را در یک مجلس، سه‌بار طلاق دادم». فرمودند: اهمیّتی ندارد. سپس فرمودند: مگر کتاب خداوند تعالی را نمی‌خوانی که می‌فرماید: «ای پیامبر! هنگامی که [خواستید] زنان را طلاق گویید، پس در [زمان مناسب برای محاسبه] عِدّه‌شان آنان را طلاق دهید و عِدّه را بشمارید و تقوای خداوند، پروردگارتان، را در پیش گیرید؛ نه آنان را از خانه‌هایشان بیرون کنید و نه [آنان خودشان] خارج شوند، مگر اینکه بی‌شرمی آشکاری انجام دهند»؟ سپس می‌فرماید: «چه می‌دانی، بلکه خداوند بعد از آن امری پدید آورد.» سپس فرمودند: «هر آنچه که با قرآن و سنّت مخالفت داشته باشد، به قرآن و سنّت بازگردانده خواهد شد». 📚قرب الإسناد، ص61 ☀️ب) کلبی گوید: ... به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: حکم مردی که به زنش گفت: تو را به عدد ستاره‌های آسمان طلاق دادم؛ چیست؟ فرمود: «مگر سوره‌ی طلاق را نخوانده‌ای»؟ گفتم: «چرا». فرمود: «بخوان»! خواندم: تا به عبارت «فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ» رسیدم. فرمود: «در این آیه ستاره‌های آسمان هم هست»؟ گفتم: «نه». سپس عرض کردم: «آقا مردی که به زنش بگوید تو را سه‌بار طلاق دادم چگونه است»؟ فرمود: «به کتاب خدا و سنّت پیامبر (صلی الله علیه و آله) برگشت داده می‌شود». سپس فرمود: «طلاق صحیح نیست مگر در ایّام پاکی زن درصورتی‌که با او همبستر نشده باشد با دو شاهد عادل». با خود گفتم: یک بار. [یعنی و در یک مجلس فقط یک طلاق جاری می‌شود]. 📚الكافي، ج‏1، ص350 ☀️ج) سعید اعرج می‌گوید: شنیدم که امام صادق ع فرمود: ابن عمر زنش را در حالی که در حیض بود سه‌بار طلاق داد؛ عمر این را از رسول الله ص سوال کرد؛‌ ایشان دستور داد که رجوع کند. گفتم: مردم می‌گویند او زنش را در حالی که در حیض بود یک بار طلاق داد. فرمود: پس برای چه رسول الله [رجوع کردن وی را] درخواست کرد اگر که خودش همچنان اختیار رجوعش را داشت؟ دروغ می‌گویند؛‌ بلکه او را سه طلاقه کرد و رسول الله ص دستور داد که رجوع کند و سپس فرمود [وقتی مراحل مقدمات عده را طی کرده] اگر خواستی طلاق بده و اگر خواستی وی را نگهدار. 📚الكافي، ج‏6، ص59 ✅تبصره در حدیث دیگری امام صادق ع مطلب را این طور توضیح می‌دهند که: اگر او یک طلاق داده بود، خواه در حیض بود یا نبود، به هر حال خودش اختیار رجوع داشت (الكافي، ج‏6، ص61)؛ یعنی چون وی فکر می‌کرد اختیار رجوع ندارد پیامبر ص به او دستور رجوع داد؛ و این زمانی معنی‌دار است که وی سه‌طلاقه کرده باشد. و جالب است که در گفتگویی که بین امام باقر ع و نافع، غلام ابن عمر، درگرفته، و نافع ادعا می کرده که وی فقط یک طلاق داده، حضرت صریحا می‌گوید من خودم از ابن عمر این را شنیدم که چون من وی را سه‌طلاقه کردم پیامبر آن دستور را داد؛ و تو و امثال تو دارید به ابن عمر دروغ می‌بندید (الكافي، ج‏6، ص61). مرحوم فیض هم در توضیح حدیث می‌فرماید: چون مخالفان اهل بیت طرفدار این بودند که در یک مجلس می‌شود سه‌طلاقه کرد و در این صورت دیگر رجوع امکان ندارد و از آن سو هم معلوم بود که پیامبر در آن واقعه به ابن عمر دستور رجوع داده بود، حکایت را تحریف کرده و می‌گفتند وی فقط یک طلاق داده بود و لذا پیامبر ص دستور به رجوع داد (الوافي، ج‏23، ص: 1009). سند و متن احادیث فوق: https://eitaa.com/yekaye/12971 @yekaye

☀️۱۶) روایات ناظر به این مطلب که سه‌طلاقه کردن در یک مجلس در زمان رسول الله ص و ابوبکر مردود بود؛ ‌و عمر بود که اول بار بنا را بر این گذاشت که سه‌طلاقه بودن در یک مجلس را امضا کند، بقدری در منابع اهل سنت فراوان است که مسلم در صحیح خود، وقتی بابی با عنوان «باب طَلَاقِ الثَّلَاثِ» باز می‌کند تمام روایاتی که می‌آورد بیان همین است که این مطلب از زمان عمر شروع شد و قبلش نبوده است: ☀️الف. ابن عباس گفته است: طلاق در عهد رسول الله ص و ابوبکر و دو سال اول خلافت عمر، سه‌طلاقه کردن فقط یک طلاق حساب می‌شد. عمر بن خطاب گفت: مردم در عرصه‌ای که برایش مهلت قرار داده شده است عجله دارند [که آن مهلت را بسوزانند]. پس بهتر است این را برایشان امضا و قطعی کنیم [که تنبیه شوند]. و بدین ترتیب به طلاقه بودن در یک مجلس را امضا کرد. ☀️ب. ابوالصهباء می گوید: به ابن عباس گفتم: آیا خبر داری که در زمان رسول الله ص و ابوبکر و سه سال از خلافت عمر، سه‌طلاقه کردن فقط یک طلاق حساب می‌شد. ابن عباس گفت: بله. ☀️ج. طاووس روایت کرده که ابوالصهباء به ابن عباس گفت: آن اطلاعاتی را که داری رو کن! آیا در زمان رسول الله ص و ابوبکر سه‌طلاقه کردن فقط یک طلاق حساب نمی‌شد؟ ابن عباس گفت: همین طور بود. اما در زمانه عمر بود که مردم این رویه را زیاد کردند و عمر این را بر ایشان مجاز کرد. 📚صحيح مسلم، ج2، ص1099 ☀️الف. حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ. (وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ) (قَالَ إِسْحَاق: أَخْبَرَنَا. وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرزاق). أخبرنا معمر عن ابن طاوس، عن أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ. قَالَ: كَانَ الطَّلَاقُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَأَبِي بَكْرٍ وَسَنَتَيْنِ مِنْ خِلَافَةِ عُمَرَ، طَلَاقُ الثَّلَاثِ وَاحِدَةً. فقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: إِنَّ النَّاسَ قَدِ اسْتَعْجَلُوا فِي أَمْرٍ قَدْ كَانَتْ لَهُمْ فِيهِ أَنَاةٌ. فَلَوْ أَمْضَيْنَاهُ عَلَيْهِمْ! فأمضاه عليهم.» ☀️ب. حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ. أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ. أَخْبَرَنا ابْنُ جُرَيْجٍ. ح وحدثنا ابْنُ رَافِعٍ (وَاللَّفْظُ لَهُ). حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ. أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ. أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ؛ أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ قَالَ لِابْنِ عَبَّاسٍ: أَتَعْلَمُ أَنَّمَا كَانَتِ الثَّلَاثُ تُجْعَلُ وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ ص وَأَبِي بَكْرٍ، وَثَلَاثًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ؟ فقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: نعم. ☀️ج. وحدثنا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ. أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ طَاوُسٍ؛ أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ قَالَ لِابْنِ عَبَّاسٍ: هَاتِ مِنْ هَنَاتِكَ. أَلَمْ يَكُنِ الطَّلَاقُ الثَّلَاثُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَأَبِي بَكْرٍ وَاحِدَةً؟ فقَالَ: قَدْ كَانَ ذَلِكَ. فَلَمَّا كَانَ فِي عَهْدِ عُمَرَ تَتَايَعَ النَّاسُ في الطلاق. فأجازه عليهم.» @yekaye

جلسه هفتم از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۶/۳۰ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص352-353 از عبارت «والقصد، فلا عبرة» تا ابتدای عبارت «و قد اختلف فی حد الغیبة المجوزة» @sharheLome

جلسه هشتم از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۶/۳۱ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص353-355 از عبارت «و قد اختلف فی حد الغیبة المجوزة» تا ابتدای فصل دوم @sharheLome

جلسه نهم از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۷/۱ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص357-358 از ابتدای فصل دوم تا عبارت «و اما الواجب» @sharheLome

جلسه دهم از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۷/۲ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص358-359 از ابتدای «و اما الواجب» تا ابتدای عبارت «و هو - أی طلاق السنی بالمعنی الاعم- ثلاثة» @sharheLome

جلسه ۱۱ از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۷/۵ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص359-360 از ابتدای «و هو - أی طلاق السنی بالمعنی الاعم- ثلاثة» تا عبارت «وفی الحاق طلاق المختلعة» @sharheLome

جلسه ۱۲ از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۷/۷ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص360-361 از ابتدای «وفی الحاق طلاق المختلعة» تا عبارت «و قد قال بعض الاصحاب» @sharheLome

جلسه ۱۳ از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۷/۸ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص361-362 از «و قد قال بعض الاصحاب» تا عبارت «و یجوز طلاق الحامل» @sharheLome

جلسه ۱۴ از شرح لمعه (9) ۱۴۰۴/۷/۹ ادامه کتاب الطلاق. الروضة البهیة. ج3. ص361-362 متن در جلسه قبل خوانده شد. در این جلسه سعی شد احتمالی درباره موضع ابن بکیر داده شود. چون شیخ از سویی وی را از اصحاب اجماع دانست و از سوی دیگر وی را به جعل روایت متهم کرد. @sharheLome

مطلب زیر را در کانال یک آیه در روز گذاشته‌ام چون این مطلب (که زن در دوره طلاق رجعی نامحرم می‌شود) را در تدریسم هم گفته بودم به نظرم رسید همینجا هم تذکر آن لازم است:

توجه: در تدبر ۲ ذیل نکته خانواده‌شناسی عباراتی بدین صورت آمده بود که: اما با مسأله عده، این زندگی مشترک تا مدتی در حالتی قرار می‌گیرد که نه کاملا از هم جدا می‌شوند، ونه کاملا زن و شوهر هم هستند: ... جالبتر نحوه روابط جنسی بین آنهاست: از سویی، با اجرای صیغه طلاق، زن همانند سایر زنان بیگانه به شوهرش نامحرم می‌شود و باید پوشش شرعی خود را در برابر وی حفظ کند، ... برخی از مخاطبان محترم کانال تذکر دادند که به فتوای برخی مراجع در دوره عده، زن و مرد همچنان به هم محرم هستند. عبارت فوق به صورت زیر اصلاح شد: از سویی، از ظاهر کلام بسیاری از فقها چنین برمی‌آید که با اجرای صیغه طلاق، زن همانند سایر زنان بیگانه به شوهرش نامحرم می‌شود و باید حداقلی از پوشش شرعی خود را در برابر وی حفظ کند*، ... و سپس پی‌نوشت زیر بدانجا اضافه شد: ✳️* پی‌نوشت: 🔸درباره اینکه آیا زنی که به طلاق رجعی طلاق داده شده است، آيا در دوره عده، نسبت به شوهرش نامحرم می‌شود یا همچنان بر او محرم است و فقط نزدیکی کردن با وی حرام است، با اینکه تصریح چندانی در کلمات فقها پیدا نکردیم ظاهرا بین فقها دو قول باشد: ▪️برخی با توجه به تعابیری که در احادیث آمده که «زن مطلقه رجعی» را هنوز «زوجه» شوهرش معرفی کرده و یا توصیه به آرایش زن در این ایام در برابر شوهر شده، ویا مرد بدون اجازه گرفتن از زن، اجازه ورود به اتاق وی را دارد، به نظر می‌رسد به این سمت متمایلند که در ایام عده، احکام زوجیت غیر از مواردی که استثناء ‌شده [مانند جماع] جایز است (أنوار الفقاهة - كتاب الطلاق (لكاشف الغطاء)، ص29 ؛ تكملة العروة الوثقى، ج‌1، ص1۱۴ )؛ ▪️اما برخی با توجه به اینکه در هر صورت صیغه طلاقی جاری شده و اقتضای عده نگه داشتن، اجتناب از هرگونه تمتع و رابطه جنسی است (تكملة العروة الوثقى، ج‌1، ص105-106‌ ) و به عبارت دیگر، و مقصود از رجعی بودن، صرفا جواز رجوع است، نه اینکه زوجیت به حال خود باقی باشد (مسالك الأفهام (شهید ثانی)، ج‌9، ص185-186‌ ) [و لذاست که اغلب فقها، وقوع رجوع را نه صرفا با لفظ، بلکه با هرگونه عملی دانسته‌اند که عرفاً از اعمالی است که مرد در قبال همسرش انجام می‌دهد، (جواهر الكلام، ج‌32، ص180‌-181 )]، ویا در احادیث مربوط به فرد لال، گذاشتن روسری بر سر زن خویش را نشانه اعلام طلاق وی دانسته‌اند و چه‌بسا برداشتن روسری از سر وی را نشانه رجوع وی، نتیجه گرفته‌اند که پس زن و شوهر به هم نامحرم می‌شوند (مسالك الأفهام، ج‌9، ص185 ). 💢مطلب داخل متن بر اساس قول دوم نوشته شد، و واضح است که در این مسائل اختلافی هرکس باید به فتوای مرجع تقلید خود رجوع کند. در حدی که جستجو شد فقط نظر آیت الله مکارم به دست آمد که نظرشان این است که آنها در زمان عده، در حکم محرم هستند (https://hawzah.net/fa/Resaleh/View/29712)؛ و از فرمایشات آیت الله بهجت هم چنین به نظر می‌رسد که ایشان آن دو را نامحرم می‌دانند (جامع المسائل (ج‌4، ص175‌) ، ▪️البته از ظاهر سخن اغلب فقها که گفته‌اند رجوع، نه فقط با سخن، بلکه با فعل هم امکان‌پذیر است، و رفتارهایی مانند بوسیدن یا لمس کردن را علامتی برای رجوع قلمداد کرده‌اند (حتی برخی تصریح کرده‌اند که ولو بدون شهوت باشد)، می‌توان نتیجه گرفت که آنها این زن و مرد را به هم نامحرم می‌دانند، که وقوع این رفتارها را خلاف وضعیت زن و مرد در طلاق رجعی می دانند و وقتی شبیه رفتار شوهر، از مرد سر می‌زند آن را علامت انصراف وی از طلاق قلمداد می کنند. @yekaye #طلاق_۱