📜واژگان کلمات مازندرانی :
#پژوهش_تبارشناسی_اِدمُلّاوَند
👇
#زِلیگ،سِلیک،زِلیک= قی چشم
#سِما، سِماع= رقص
#سِموار ،سِمبار= سَماوَر، این کلمه روسی هستش مثل استکان و سِمِشکه
#سِوا= جداگانه،جدا
#سِوا هِکاردِن=جدا کردن ،تقسیم کردن
#سَوُک= سَبُک،کم،بی وزن
#سیُو کالِش=سیاه سرفه
#شادی= میمون
#شال بِه ،غول بِه=میوه بِه جنگلی
#شِت ، شِد= فاسد و خراب(شِد مِرغانه، شِت آغوز)
👇
#شِفت= ساده لوح ،جاهل و بی عقل ، دیوانه ، خُل ،
#شَقِله= گردوی درشت و بزرگ و خوشدستی برای هدف گیری و برنده شدن در آغوزبازی
#شِکاری بِز= بُز کوهی
#شَک شَکی= آدم شکاک و وسواسی، پُر شک و تردید
#شِل= شلخته،ضعیف ناتوان،رقیق و آبکی، کسی که در انجام کاری نسبت به بقیه ضعیف تره و عقب می افتد
#شِلاب= باران درشت ِ تند و شدید
#شَلغِم= شلغَم
#شِندِر غاز= کنایه از بسیار ناچیز و اند
#شُوخی گَر= آدم شوخ طبع با مزه ، شوخی کننده
#شُورِت ( اُ)= شهرت ،افتخار
👇
#شُونه ( اُ)= شانه یِ سر
#شونه ( او)= میرود
#شی خانه= خانه یِ شوهر ، خانه بخت
#شیر= خیس تَر مرطوب ، شیر ( حیوان)، شیر ( غذای مایع خوردنی)
#شِطُون (اُ)= شیطان ، کنایه از آدم پر سرو صدا ، پر جنب جوش ، بی توجه ، حقّه باز ، چند چهره
#صَرا= صحرا،مزرعه علفزار دشت و دمن مرتع
#عاقِل مرد=آدم فهمیده و عاقل کسی که سرد و گرم روزگارُ چشیده
#عَید گَردِش=عیددیدنی، دید و بازدید عید
#قِراری=مزدگیر،کارگر پیمانی
#قارزِم=گودی و قسمت عمیق رودخانه ، غرقاب
👇
#قرضی=نوعی جبرانِ همکاری و تعاون برای انجام کار مشکل که معمولا بین کشاورزان مازندران رایج بود ، مثلاً آشنایان و همسایگان یکیا چند روز برای انجام کار کشاورزی و دامداری به مزرعه قنبر میروند بعد از اتمام کار ، قنبر هم به همراه دیگران، جهت جبران همکاری به کمک و یاریشان میپردازد.این رسم در میان روستاییان ایران " یاوری"خوانده میشود .
#قِسمِت= قِسمَت ، سهم ، سرنوشت، نصیب ، قضا و قدر
#قَوِر ، قَبِر=قبر
#قَورِسُّون، قبرِستُون=آرامستان ، قبرستان ،گورستان
#کارِمسِرا=کاروان سَرا ،توقف گاه کاروانیان
#کُش،کلوش=کَفش
#کاله=زمینی چند سال کشت نشده ،استفاده نشده، و علف های هرز در آن روییده است
#کاتا، کِتا=کوتاه
#بِلِند = بُلند
#کَتِل=هیزم کلفت ،کنایه از بی حس و کرختی پا
👇
#کَتول=دام پرورشی، دامدار ،کوه ، کوهستان
#کَتولی=از انواع ترانه های کوهستانی مازندران
#کَر=یک بغل علف یا کاه ،از چند کَسو تشکیل شده است ، دوازده تا کَر ، یک خروار است خرمن
#کَرزَنی=خرمنکوبی
#کَسو= یک دسته شالی یا گندم
#کَش=پهلو ، جواب، کنار ، دو طرف شکم ، دفعه و بار ، بغل آغوش( کَش یا کَشه بَیتِن بغل گرفتن بچه )
#کِش=ادرار ، شاش ، نجاست انسان (خوردِ کِش ) ، (گَتِ کِش = مدفوع )
#کَک ماریم=نیلوفر وحشی با گلهای شیپوری سفید ، گیاه پیچک روی پرچین
#کال=نارِس ، نپخته ، نرسیده ، واحد شمارش گردو و تخم مرغ( آغوز کال ، مِرغانه کال)، لَنگ یا پای ناقص و معیوب
#کَلِز،کَلیز=پیمانه شیر و ماست ، کاسه چوبی ِ دسته دار
👇
#که له پِه=کنار اجاق هیزمی روستایی
#کَمِل کشی=حمل کاه از خرمن به خانه یا روستا
#کومِه،کیمه=کلبه و خانه کوچک که در باغ و کشتزار و علفزار صحرا از چوب و شاخه درختان و نی و کاه درست میکنند محلّ استراحت چوپان وکشاورز و انباری موقت می باشد
#کَئی لَم=ساقه های رَوَنده دراز و طویل بوته کدو (هندوانه لم ،خربزه لم ،خیار لم،تمشک لم،انگور لم )
#کِله=جوی آب یا رود کوچک ،جَر
#کیله= پیمانه و ظرف چوبیِ استوانه ای شکل برای وزن و تقسیم کردن گندم جو برنج
#گالِش انگور=نوعی گیاه دارویی
#گالِش=انسانهای دامدار جنگل نشیِن هزارجریب ،دامدارِ گاوچران و گاوبان یا گَلّه دارِ گاو جنگل نشین
#گَت، گَتی=بزرگ ،رئیس، عاقل و باشعور، نیا ( گَت بِرا=برادر بزرگتر ، گت پیئِر= پدر بزرگ )
👇
#گِرباز=ابزاری شبیه بیل با سر فلزیِ راست وکلفت ونوک تیز جهت کندنِ زمین های خیلی سخت و سفت
#گَرِک=آویز یا وسیله ای آویختنی از سقف اتاق های روستایی شبیه زنبیل آویزان که از ریسمان و علف های هرز خشک درست میشود مواد غذایی را داخل آن قرار میدهند تا از رطوبت و دسترسی گربه و بچه های کوچک دور بماند.
#گَره جینگا=آبخانه،
#گره جو، گهره جو=ظرف ذخیره ادرار کودک در گهواره
#گِلِس=آب دهان و بزاقِ کِشدارِ کودک که همیشه از گوشه لبو دهانش آویزان و جاری است
#گِل گوئی ،گِل گُوگی=مخلوطی از گِل مخصوص زرد رنگ با پِهِن گاو ( پوش) جهت رنگ آمیزی کردنِ ( بِندُستِن) قسمت پایین دیوار خانه های روستایی
#کَمِربُر=خطی راست و مستقیم و مرز بین قسمت رنگ آمیزی شده قهوه ای و سفید دیوار
#گُودوش گادِر=وقت و زمان دوشیدن گاو صبح یا غروب
#گُوکالُم=طویله گاو
#گوگزا=گوساله شیرخوار
─═༅𖣔❅ ⃟ ⃟ 📚 ⃟ ⃟ ❅𖣔༅═─
#پژوهش_تبارشناسی_اِدمُلّاوَند
@edmolavand ﷽
#آوات_قلم
http://mohsendadashpour2021.blogfa.com
📡✦࿐჻ᭂ🇮🇷࿐჻𖣔༅═─
پژوهش اِدمُلّاوَند
꧁꧂🌼꧁꧂🌼꧁꧂
🔷بِــــــــــــــــل ( بیل) ، گــــــــــــــــاراز (گِرواز)
🔶کاربردهای بیل در زندگی روزمره مردمان هزارجریب یا تبرستان مازندران
🔶کشاورزان هزارجریبی یا تبرستانی ِ مازندران، از بیل ،زمین هایی را که شیب تندی دارند یا زمین هایی که وسعت کمی دارند شخم می زنند غلّات ( گندم ، جو، گُرس،ارزن) می کارند .
🔶باغداران به کمک بیل ، نهال درخت ( شِل) می کارند . چال کود درست می کنند خاک اطراف درخت را شخم می زنند ( گِل بِن). آب نهر و جوی( کِله) را برای آبیاری به سمت درختان هدایت می کنند .
🔶#میراب ( تقسیم کننده سهم آب ) ، به کمک بیل ، #جوی و #کانال و #نهرِ انتقالِ آب( #کِله) درست می کند یا آنرا تعمیر و بازسازی می کند .سپس آب را بطور مساوی براساس برنامه زمان بندی شده ، بین کشاورزان ِ شالیکار تقسیم کرده و آب رودخانه را از طریق جوی به سمت ِ زمین های شالیزار هدایت می کند می فرستد. در مقابل حق الزحمه یا دستمزدی دریافت می کند .
🔶به کمک بیل ، گِل را با کاه ترکیب کرده، کاهگِل درست می کنند و خانه کاهگِلی و همچنین ساختمان و سرپناه گِلی مانند اصطبل ، طویله ، تندیر خانه می سازند .
به وسیله بیل، ملاتِ سیمان و ماسه برای بنایِ ساختمان و ویلایِ مدرن امروزی درست می کنند.
🔶کشاورزان هزارجریبی با استفاده از بیل و کج بیل (هوکا ) و تیشه ( تاشه)، باغچه را شخم و بیل می زنند و خاک را آماده کاشتنِ انواع سبزیجات (سیر محلی ، کَئی، سِ زمینی) و صیفی جات می کنند .
🔶با استفاده از بیل اطراف و دور تا دور ِ باغ و باغچه ( لَته و لِتکا) ، کانال و خندق یکمتری ( جَر) می کَنَند یا حفر می کنند مانع آسیب و دسترسی ِ حیواناتِ آفات ( تَشی: جوجه تیغی ، اَرمِنجی: خارپشت) به محصولات باغچه و سبزیجات می شوند .
🔶دامداران تبرستانی ، از طریق بیل ، پِهن و فضولات دام اهلی(پوش) را از داخل استراحتگاه و خوابگاه ( کالُم ، کِرِس، چفت و پَر ) جمع آوری و تمیز کرده ، سپس بیرون در محدوده ای تعیین شده انباشته می کنند تا به کود حیوانی تبدیل شود سرانجام برای رشد و غنی سازی و حاصلخیزی خاک ، به مزرعه و باغ انتقال می دهند .
🔶استفاده از بیل برای زیر و رو کردن و شخم زدن ِ زمین هایی مناسب هست که خاک تُرد و تقریباً نرم و شکننده دارد .
برای زمین هایی که خاک ِ خیلی سفت و سخت دارد برای کَندَن آن از وسیله ای به نام گاراز [گِرواز] استفاده می کنند . از گاراز در حفرِ چاه ، و کندن زمین برای ایجاد ِ اجاق هیزمی گلی ِ بزرگ ( گَتِ کِئله ) جهتِ پختنِ رُب میوه های جنگلی ( هَلی تِرشی، کاندِس تِرشی، خاروِندی دِئشُو یا شیره خرمالوی وحشی ) استفاده می شود .
🔶گاراز [گِرواز] سر ِ فولادی ِ تیز و صاف و تخت و کلفت و خیلی سنگین دارد با کوبیدن و فشار عمودیِ نیروی دست ، بیشتر و بهتر در زمین سخت و سفت فرو می رود و برای حفر کردن نسبت به بیل کارایی بهتری دارد .
🔶 دور از جان . برای کندن و آماده سازی قبر مُرده و دفن کردن ، از بیل استفاده می کنند .
🔶در مکالمات روزمره مردمان هزارجریب ، به عاج گراز یا خوک وحشی ( خو، خی) ، بِل، خوبِل(او) می گویند. (نزدیک بیئِه خو وِه ره بِل بَزنه).
🔶بیل ها دارای شکل های مختلف می باشند بعضی تخت و صاف هستند راحت در خاک فرو می روند و خاک را زیر و رو می کنند برخی قسمت داخلِ آن گود و فرو رفتگی و کمی عمق دارد که برای برداشتن و جابه جایی و انتقال خاک و ملات مناسب هستند .
🔶در مراسم عروسی قدیم ، با استفاده از بیل ، ذغال افروخته و گداخته( اَنگِئله) یا خاکستر داغ را بر می داشتند و روی سینی مسی ( مَجمه) ،که روی دیگهای بزرگ برنج قرار داشت می ریختند تا برنج مجلسیِ داخل دیگ(پِلا ) روی اجاق گِلی هم از زیر و هم از رو حرارت ببیند ، دم بکشد .
🔶چوپان ها و دامداران و گالش ها به وسیله بیل ، چاله های کوچک در قسمت پایین دست و اطراف چشمه درست می کنند که به عنوان آبشخور دام ( اُخاره) برای آب دادنِ گوسفندان و گاو مورد استفاده قرار می گیرد.
🔶گالِش در بِنه سر ( گالِش منزل) و چوپان تبرستانی با بیل ، خاکستر داغ روی ظرف ِ کِلوا پَج می ریزد تا کِلوا نون درست کند .
🔶با بیل ، ماسه های اطراف رودخانه را جمع آوری کرده داخل تریلی تراکتور ریخته و برای مصرف به روستا انتقال می دهند .
🔶 بِل پِشتی ( کتک زدن با پشت بیل) ، روش تربیتی منسوخ شده برای ترساندن افراد تنبل و شیوه دفاعی برای ترساندن هنگام درگیری بود.
#پژوهش
#ابوالفضل_وکیلی
#مازنی
http://mohsendadashpour2021.blogfa.com/post/2967
─═༅𖣔❅ ⃟ ⃟ ﷽ ⃟ ⃟ ❅𖣔༅═─
📑#پژوهش_ادملاوند
@edmolavand
📚#آوات_قلمܐܡܝܕ
📡✦࿐჻ᭂ🇮🇷࿐჻𖣔༅═─
🔎جهت دسترسی به مطالب دلخواه تان در این فهرست جستجو کنید:
👇👇
🟦آب:
■#اوو ■#اوومال ■#آبمال ■#اوکسَر
■#رودخانه ■#رودخانه_های_بندپی ■#چاه ■#چادرکا ■#سجرو ■#خجرو ■#نهر ■#نهرسجرو ■#متالون ■#کلارو ■#هردورود ■#زریجا ■#روآر ■#هراز ■#خزر ■#کاسپین ■#خلیج_فارس ■#جزایر ■#ازرو ■#گنیو ■#روخِنه ■#رودخانه ■#چشمه ■#چهارشمین ■#انون ■#آبندان ■#قنات ■#جوی ■#کانال ■#کِله ■#سد ■#آسیاب ■#اسیو ■#خانی_رود ■#خِنیه_رو ■#بیلاخ
🎼#موسیقی #مازندران در یک نگاه
1⃣
✍در اشعار و ملودیهای مازندران خصیصههای اقلیمی و طبیعی منطقه به وضوح دیده میشود و عناصر زنده و ملموس طبیعت ناهمواری ها، کوه، جنگل، دریا، کار دامداری و کشاورزی در هنرهای مختلف منطقه نمود دارد. مازندران به دلیل گستردگی طول جغرافیایی و حضور اقوام و فرهنگهایی متفاوت همچنین همجواری با برخی #اقوام و #طوایف داخلی و خارجی، از فرهنگهای مختلفی تاثیر پذیرفتهوبه همین خاطر موسیقی ایرانی این منطقه، چه به لحاظ ساختاری وچه از نظر ویژگیهای قومی پر تعداد و گوناگون است.
🎼موسیقی محلی ایران در مازندران همچون سایر موسیقی-های ایرانی به دو بخش آوازی وسازی تقسیم می شود و هریک نیز دارای زیر شاخههای مختلف است که در این مطلب بخشی از آن بصورت گذرا مورد بررسی قرار گرفته است.
🎼موسیقی آوازی مازندران را میتوان به تغزلی، حماسی و آیینی تقسیم بندی کرد و هر یک از این بخشها با توجه به شرایط تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی درهر دوره ویژگی خاصی دارد.
🎻موسیقی آوازی - تغزلی
#کتولی"، "#کلهحال"، "#طوری" یا "#امیری"، "#نجما" و "#صنم" [#تقی_لفوری] [#معصومه_باکر] از جمله آوازهای تغزلی این منطقه است که هریک وصف حال عاشق و معشوق و دلدادگی است که در بخشهایی از آن مسایل اجتماعی، فرهنگی، عرفانی و عشق بهائمه و اطهار علیهم السلام دیده میشود.
📌البته در بخشی از این موسیقی آوازی عشق به طبیعت، دام و زمین نیز وجود دارد و شیفتگی روستاییان به عناصر تعیینکننده زندگی کشاورزی و دامداری در گفت وگو (تک گویی) آنان با این عناصر تصویر میشود
#کتولی یکی از آوازهای موسیقیسازی و آوازی محسوب میشود که در میان مردم این سامان سینه به سینه تداوم یافته است. این آواز به کردبیات دشتی و حجاز ابوعطا شباهت دارد و بیشتر در حین راه رفتن یا کارکردن معمول است و به همین خاطر از واژههای "#جان"، "#جانا"،"#هی"،"#ای" و غیره که گویای نفس تازه کردن است، استفاده میشود.
👈برخی آن را به #کتول (علی آبادکتول) نسبت داده و عدهای معتقدند این آواز هنگام چراندن گاو کتول خوانده میشود).
کتول نام گاو اهلی و شیردهای است که دربین روستاییان از اهمیت فراوانی برخوردار است. )
📌آواز کتولی در شرق، غرب و مرکز مازندران از نظر فواصل مقامی یکی بوده و با واریاسیونهای مشابه اجرا میشود.
🔥#کِله نوعی اجاق دستی ساخته شده از سنگ و گل است و برخی معتقدند این آواز مخصوص بانوانی است که درحال پختن غذا با این اجاق هستند.
📌از سوی دیگر کِل در زمان مازندرانی به معنی کوتاه است، از همینرو عدهای براین باورند که این آواز چون در آخر کتولی کوتاه اجرا میشود به این نام معروف است.
این آواز با #للهوا (نی محلی) یا #سرنا نواخته میشود که هرکدام امکانات ساختمان واریاسیون مخصوص خود دارد.
🎼"#امیری " در زمانهای قدیم #طوری یا #طبری نیز خوانده میشد ولی به دلیل این که از اشعار امیر پازواری استفاده میشود به این نام مرسوم شده است. این آواز از عشاق دشتی آغاز و در دستگاه شور فرود میکند.
🎼"#صنم " از دیگر آوازهای مازندرانی است که به "#حقانی" بسیار شباهت دارد، تنها دراین آواز خواننده با واژه صنم و در حقانی با کلمه "#الله" آغاز میکند.
این آواز بیانگر تفکرات و باورهای و برداشتهای جدیدتر اجتماعی است که مضامین گسترده شده اجتماعی را نسبت به زندگی اولیه و بدوی نشان میدهد به همین دلیل ممکن است بیتاثیر از ملودی مناطق دیگر ایران نباشد.
📌تصنیفها بخش دیگر از موسیقی آوازی مازندران را تشکیل میدهند که در نقاط مختلف استان با نامهای گوناگون از قبیل "ریز مقوم"(? ،(riz meghoom #کیجا جان و کیجا جانک موسوم است.
🎼"#طالبا" از تصنیفهای مازندرانی است و این ملودی با اشعار "سیتی گلین نساء" (خواهر طالب) اجرا میشود. #طالب داستان زندگی شخصی است که مورد بیمهری نامادری قرار گرفته و در نهایت توسط دارویی که در غذایش ریخته بود بیهوش و به هندیها فروخته میشود و بالاخره درغربت میمیرد.
https://mohsendadashpour2021.blogfa.com/post/3463
─═༅𖣔❅ ⃟ ⃟ ﷽ ⃟ ⃟ ❅𖣔༅═─
📑#پژوهش_ادملاوند
@edmolavand
📚#آوات_قلمܐܡܝܕ
📡✦࿐჻ᭂ🇮🇷࿐჻𖣔༅═─
پژوهش اِدمُلّاوَند
📜#فرهنگ_عامه
🛖#کَلچو_خِنِه
🛖#لارده_ای_خِنِه
✍یاد کَلچو خِنِه و لارده ای خِنِه بخیر.
📌برای ساخت یک خانه خود کفا بودند.
ساخت یک خانه نیازمند چوب و گِل و کَمِل یا لَد (لَت) برای پوشش سَر بود که همه در منطقه وجود داشت و با کمک همدیگر به صورت کایِّری در عرض چند روز ساخت خانه به پایان می رسید.
فقط برای خانه لارده ای نیازمند میخ بودند و قفل را هم باید می خریدند.
📌نمای بیرونی را با کاهگِل یا به زبان محلی #کَتی می زدند و داخل را هم بعد از گِل مالی برای زیبایی اِسپِه گِل یا همان گِل سفید را معمولاً در جاهای خاصی از جنگل که خاکش سفید بود تهیه و بعد از رقیق کردن روی دیوار را ماله میکردند.
البته در قسمت پایین دیوار به ارتفاع یک متر را با پِهِن گاو به رنگ سبز می کردند که موقع پشت دادن به دیوار لباس افراد سفید نشود.
📌در خصوص پِهِن گاو باید بگویم که 🧕#مادر خدا بیامرز من ، پِهِن بهاری که بر اثر چرای دام از علفهای تازه بهار سبزتر بود را جمع آوری می کردند و در کنار خانه در چاله ای ذخیره میکرد تا در فصول دیگر از آن استفاده کند .
🚪درب خانه هم با تخته های بزرگ ساخته میشد و برای قفل از #رَزِه که معمولاً آهنگرها درست میکردند استفاده می شد.
🪟پنجره ها چوبی بودند و کمتر خانه ای پنجره شیشه ای داشتند.
🔥برای گرمایش هم جایی از خانه #کِلِه درست می کردند و بعدها بخاری هیزمی مرسوم شد.
در خانه هایی که #تَش_کِلِه بود تخته ها و چوبهای سقف (پَردی و پَلوِرها) آنچنان سیاه می شد که در روشنایی روز رنگ سیاه برّاقش چشم نواز بود.
💫خلاصه اینکه خانه های ساده آن زمان هرچند از تجملات امروزی خبری نبود اما مملو از صفا و صمیمیت بود که آرامش خاصی را به ساکنین میداد.
✍#سیدقاسم_صیادمنش
۱۴۰۳/۰۸/۰۲
https://mohsendadashpour2021.blogfa.com/post/3567
─═༅𖣔❅ ⃟ ⃟ ﷽ ⃟ ⃟ ❅𖣔༅═─
📑#پژوهش_ادملاوند
@edmolavand
📚#آوات_قلمܐܡܝܕ
📡✦࿐჻ᭂ🇮🇷࿐჻𖣔༅═─
🔎جهت دسترسی به مطالب دلخواه تان در این فهرست جستجو کنید:
👇👇
1⃣0⃣
🟦آب:
■#اوو
■#اوومال
■#آبمال
■#اوکسَر
■#رودخانه
■#رودخانه_های_بندپی
■#چاه
■#چادرکا
■#سجرو
■#خجرو
■#نهر
■#نهرسجرو
■#متالون
■#کلارو
■#هردورود
■#زریجا
■#روآر
■#هراز
■#خزر
■#کاسپین
■#خلیج_فارس
■#جزایر
■#ازرو
■#گنیو
■#روخِنه
■#رودخانه
■#چشمه
■#چهارشمین
■#انون
■#آبندان
■#قنات
■#جوی
■#کانال
■#کِله
■#سد
■#آسیاب
■#اسیو
■#خانی_رود
■#خِنیه_رو
■#بیلاخ